MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Kikwete: Afrika Itumie TEHAMA Kuziba Pengo la Maendeleo
Teknolojia ya habari na mawasiliano katika maono ya maendeleo ya Afrika
na mabadiliko ya sekta ya mawasiliano Tanzania, 2005–2015.
TAFSIRI YA KISWAHILI — TAFSIRI YA MAKTABA
Tufanye kazi kwa bidii ili kuziba pengo la TEHAMA. Afrika inapaswa
kuwa sehemu ya barabara kuu ya teknolojia ya habari na mawasiliano
na kuitumia teknolojia hiyo kuharakisha maendeleo.
NUKUU YA ASILI — KIINGEREZA
“Let’s work hard and close the ICT gap. Africa should be part of the
ICT highway and leverage it for development,”
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, 2005–2015
Tarehe
28 Juni 2013
Mahali
Dar es Salaam, Tanzania
Tukio
Global 2013 International Smart Partnership Dialogue
Mada ya Mkutano
Leveraging Technology for Africa’s Socio-economic Transformation:
The Smart Partnership Way
Tarehe ya 28 Juni 2013 ni tarehe ya kuchapishwa kwa ripoti ya
African Manager iliyorekodi kauli hii. Ripoti inaeleza kuwa mkutano
wa siku tatu ulianza siku hiyo; haijatajwa hapa kuwa tarehe hiyo
ndiyo siku iliyothibitishwa kwa uhakika ya kutamkwa kwa kila neno
la nukuu.
CHANZO NA UTHIBITISHO
Ripoti ya mkutano wa kimataifa kuhusu teknolojia na maendeleo
Maneno ya Kiingereza yaliyowekwa hapo juu yameripotiwa na
African Manager katika habari iliyochapishwa tarehe
28 Juni 2013 kuhusu mkutano wa Global 2013 International Smart
Partnership Dialogue ulioandaliwa Dar es Salaam. Ripoti inahusisha
kauli hiyo na wito wa Kikwete kwa viongozi na wanasayansi wa Afrika
kuziba pengo la TEHAMA na kuitumia teknolojia kwa maendeleo.
Soma ripoti ya African Manager
Chanzo hiki ni ripoti ya habari, si nakala kamili ya hotuba rasmi.
Tafsiri ya Kiswahili ni ya Maktaba; nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa
kwa maneno yake kama yalivyoripotiwa na chanzo.
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kauli ya 2013 ndani ya kipindi ambacho mawasiliano yalikuwa yakipanuka
Kikwete alitoa ujumbe huu wakati Tanzania na nchi nyingine za Afrika
zilipokuwa zikikabiliana na swali la namna ya kutumia teknolojia
kupanua fursa za kiuchumi na kijamii. Mkutano wa Global 2013
International Smart Partnership Dialogue ulijadili namna teknolojia
inavyoweza kusaidia mabadiliko ya kijamii na kiuchumi barani Afrika.
Katika hotuba yake iliyoripotiwa, Kikwete alisisitiza kwamba
matumizi ya TEHAMA yalipaswa kwenda zaidi ya kuunganisha watu:
yalipaswa pia kusaidia maendeleo, elimu na huduma za kijamii.
Kauli hii ina maana ya pekee inapowekwa katika muktadha wa awamu ya
nne ya uongozi wa Tanzania, kuanzia 2005 hadi 2015. Katika kipindi
hicho, matumizi ya simu na intaneti yalipanuka kwa kasi, huku
miundombinu ya mawasiliano ya kasi na sera za sekta zikiendelea
kubadilika. Kwa hiyo, nukuu hii ni ushahidi wa mtazamo wa Kikwete
kuhusu matumizi ya teknolojia kwa maendeleo ya Afrika; takwimu za
sekta ndizo zinazosaidia kueleza mabadiliko yaliyokuwa yakitokea
Tanzania.
MAANA NA UJUMBE MKUU
TEHAMA iwe nyenzo ya maendeleo, si teknolojia ya matumizi pekee
Maneno “close the ICT gap” yanaelekeza kwenye kupunguza tofauti za
upatikanaji na matumizi ya teknolojia. Pengo hilo linaweza kuonekana
kati ya maeneo yenye miundombinu bora na yale yenye huduma chache,
kati ya watu wanaoweza kumudu gharama za intaneti na wasioweza,
au kati ya taasisi zinazotumia mifumo ya kidijitali na zile ambazo
bado hazina uwezo huo.
Kauli ya kuwa sehemu ya “ICT highway” inasisitiza umuhimu wa
kuunganisha Afrika na mitandao ya mawasiliano inayowezesha upatikanaji
wa taarifa, elimu, biashara na huduma. Hata hivyo, ujumbe wa Kikwete
hauishii kwenye uwepo wa nyaya, minara au mtandao. Maneno
“leverage it for development” yanaongeza hoja muhimu: teknolojia
inapaswa kutumiwa kwa namna inayoleta manufaa ya kiuchumi na kijamii.
Kwa mtazamo huu, mafanikio ya mawasiliano hayawezi kupimwa kwa idadi
ya miunganisho pekee. Yanapaswa pia kutazamwa kupitia upatikanaji,
gharama, ubora wa huduma na uwezo wa wananchi kuitumia teknolojia
katika shughuli zao za kila siku.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Mabadiliko yalikuwa yameanza kabla ya kauli ya Juni 2013
Historia ya kupanuka kwa mawasiliano Tanzania katika awamu ya nne
haianzi na nukuu hii. Takwimu za Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania
(TCRA) zinaonyesha kwamba idadi ya usajili wa huduma za simu
iliongezeka kutoka takribani milioni 2.96 mwaka 2005 hadi takribani
milioni 39.8 mwishoni mwa mwaka 2015. Takwimu hizo zinajumuisha
usajili wa simu, hivyo hazimaanishi kwamba kila usajili ulikuwa
sawa na mtu mmoja wa kipekee.
Kwa upande wa intaneti, makadirio ya TCRA yaliyoripotiwa kwa mwaka
2015 yalikuwa takribani watumiaji milioni 17.26, ikilinganishwa na
takribani milioni 3.56 mwaka 2005 katika mfululizo wa takwimu
uliotajwa na Sera ya Taifa ya TEHAMA. Viwango hivi vinaonyesha
upanuzi mkubwa wa matumizi, ingawa haviwezi peke yake kuthibitisha
kwamba huduma zilikuwa zimefika kwa usawa kwa wananchi wote.
Takwimu hizi zinaweka nukuu katika mazingira yanayoeleweka:
Kikwete alikuwa akizungumza kuhusu pengo la kiteknolojia wakati
matumizi ya mawasiliano yakiongezeka nchini na suala la upatikanaji
wa huduma likibaki kuwa sehemu muhimu ya mjadala wa maendeleo.
Ukuaji wa sekta ulikuwa mchakato mpana uliohusisha serikali,
wasimamizi wa sekta, watoa huduma, wawekezaji na watumiaji.
TCRA: Uchambuzi wa ukuaji wa huduma za simu na intaneti
·
Sera ya Taifa ya TEHAMA na takwimu za sekta
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kuunganisha mawasiliano na fursa za elimu, biashara na huduma
Katika Tanzania ya awamu ya nne, kupanuka kwa simu za mkononi na
intaneti kulibadilisha namna wananchi walivyoweza kuwasiliana na
kupata taarifa. Teknolojia ya simu pia ilipanua njia za kufanya
miamala na kuwasiliana kibiashara. Haya ni mabadiliko ya sekta
yanayopaswa kutazamwa pamoja na sera, miundombinu na uwekezaji
wa kipindi hicho, badala ya kuhusishwa na kauli moja pekee.
Hoja ya kuziba pengo la TEHAMA ilikuwa muhimu kwa sababu ukuaji
wa jumla haukumaanisha kwamba kila mwananchi alikuwa na huduma
ya intaneti yenye gharama nafuu au yenye ubora unaolingana.
Miundombinu, umeme, uwezo wa kumudu vifaa, ujuzi wa kidijitali
na gharama za huduma ni baadhi ya mambo yanayoathiri namna
teknolojia inavyoweza kuleta manufaa kwa jamii.
Kwa historia ya maendeleo ya Tanzania, kauli hii inatoa msingi
wa kuchunguza si tu jinsi mawasiliano yalivyopanuka, bali pia
jinsi fursa zilizofunguliwa na teknolojia zilivyoweza kutumiwa
katika elimu, biashara, utumishi wa umma na maisha ya wananchi.
MSIMAMO KABLA YA 2013
Teknolojia na miundombinu ya mawasiliano vilikuwa sehemu ya ajenda
ya awamu ya nne kabla ya mkutano huu
Rekodi ya kidiplomasia ya Marekani ya tarehe 1 Juni 2009 kuhusu
mazungumzo ya Kikwete na wajumbe wa Seneti ya Marekani inaeleza
kwamba Kikwete alizungumzia umuhimu wa kuendeleza sekta ya
teknolojia ya habari kupitia elimu ya juu. Kwa mujibu wa rekodi
hiyo, alieleza mwelekeo wa hatua tatu: kupanua ufikiaji wa
miundombinu ya mawasiliano kupitia mkongo wa nyuzinyuzi za macho,
kuandaa wataalamu wa TEHAMA na kutumia teknolojia katika sekta
mbalimbali.
Rekodi hiyo pia inaeleza kuwa aliona nafasi ya huduma za serikali
za kielektroniki katika kupunguza baadhi ya miingiliano ya ana kwa
ana katika miamala rasmi. Haya ni maelezo ya msimamo wake kama
yalivyoripotiwa katika kumbukumbu ya mkutano; si nukuu ya moja
kwa moja ya maneno yake. Kwa sababu hiyo, yamewasilishwa kama
rekodi ya awali ya msimamo badala ya kuwekwa ndani ya alama za
kunukuu kana kwamba ni maneno halisi yaliyorekodiwa.
Rekodi hii ya 2009 inaonyesha kwamba mawazo kuhusu mkongo,
mafunzo ya wataalamu na matumizi ya TEHAMA katika sekta mbalimbali
yalikuwa yakijadiliwa kabla ya kauli ya 2013. Inasaidia kueleza
mwendelezo wa mada, lakini yenyewe haithibitishi kwamba kila hatua
iliyotajwa ilitekelezwa kikamilifu.
Soma rekodi ya mkutano wa 28 Mei 2009
TUKIO LINGINE LA KIPINDI HICHO
Ushirikiano wa Tanzania na India katika TEHAMA
Tarehe 27 Mei 2011, Waziri Mkuu wa India Manmohan Singh alizindua
India–Tanzania Centre of Excellence in Information and
Communication Technology jijini Dar es Salaam, katika uwepo wa
Rais Kikwete. Hotuba ya Singh ilieleza kuhusu ushirikiano wa
TEHAMA, mafunzo na vipengele vya Pan-African e-Network Project.
Tukio hili linaweka katika muktadha wa kihistoria juhudi za
ushirikiano wa kimataifa katika teknolojia wakati wa urais wa
Kikwete; si ushahidi kwamba nukuu ya 2013 ndiyo iliyosababisha
ushirikiano huo.
Soma hotuba ya Waziri Mkuu wa India kuhusu uzinduzi wa kituo
KAULI KATIKA VITENDO
Mkongo wa Taifa wa Mawasiliano: hatua ya miundombinu iliyoanza 2009
HATUA
Utekelezaji wa Mkongo wa Taifa wa Mawasiliano (National ICT
Broadband Backbone — NICTBB) ulianza kwa awamu mwaka 2009.
Kwa mujibu wa maelezo ya mradi, miundombinu hii ilikusudiwa
kuimarisha muunganisho wa broadband na kuunganisha mikoa,
miji, wilaya, taasisi za serikali, watoa huduma na biashara.
UHUSIANO NA KAULI
Mkongo wa mawasiliano unaendana kimuktadha na wazo la kupunguza
pengo la TEHAMA na kuweka miundombinu inayowezesha teknolojia
kutumika kwa maendeleo. Hata hivyo, mradi ulianza kabla ya
kauli ya Juni 2013. Kwa hiyo, hauwasilishwi kama matokeo ya
nukuu hii, bali kama hatua ya miundombinu iliyokuwepo katika
kipindi cha uongozi wake na inayohusiana na mada iliyozungumziwa.
MUKTADHA WA WAKATI
Utekelezaji ulianza mwaka 2009, wakati Kikwete akiwa Rais.
Kuendelea kwa mradi kulihusisha utekelezaji wa taasisi na
wadau wa mawasiliano. Taarifa ya kihistoria ya NICTBB inaeleza
malengo ya miundombinu na namna mtandao ulivyopanuka kwa miaka.
MATOKEO YANAYOWEZA KUELEZWA
Mradi uliwekwa kwa lengo la kupanua uwezo wa muunganisho wa
mawasiliano ya broadband kitaifa na kikanda. Hili linaeleza
madhumuni ya miundombinu; tathmini ya matokeo kwa wananchi
inahitaji pia ushahidi kuhusu upatikanaji wa huduma, gharama,
ubora na matumizi halisi.
Chanzo rasmi: Historia ya Mkongo wa Taifa wa Mawasiliano
MWENENDO WA MAANA
Kutoka mabadiliko yaliyotangulia hadi umuhimu wa sasa na baadaye
Kauli ya 2013 inaeleweka vizuri zaidi inapounganishwa na
mabadiliko yaliyokuwa yakiendelea kabla yake, mazingira ya
wakati ilipotolewa na maswali ambayo maendeleo ya TEHAMA
yanaendelea kuibua.
2005–2012
Kabla ya Nukuu
Matumizi ya simu yaliongezeka, intaneti ilianza kuwafikia
watumiaji wengi zaidi, na utekelezaji wa Mkongo wa Taifa
wa Mawasiliano ulianza kwa awamu mwaka 2009. Mwelekeo huu
uliweka mazingira ya kujadili namna miundombinu na matumizi
ya teknolojia yanavyoweza kusaidia maendeleo.
2013–2015
Wakati wa Kauli na Mwisho wa Awamu
Katika mkutano wa 2013, Kikwete alihimiza Afrika kuziba
pengo la TEHAMA na kuitumia kwa maendeleo. Kufikia 2015,
takwimu za TCRA zilionyesha upanuzi mkubwa wa usajili wa
simu na matumizi ya intaneti ikilinganishwa na 2005.
Ukuaji huo hauondoi swali la usawa wa upatikanaji na gharama.
LEO NA KESHO
Teknolojia Ilete Manufaa kwa Wengi
Umuhimu wa kauli hii kwa sasa na kwa baadaye ni kutathmini
kama miundombinu ya mawasiliano inafungua fursa za elimu,
biashara na huduma kwa wananchi wa maeneo mbalimbali.
Thamani ya maendeleo ya kidijitali itategemea pia gharama,
ubora, ujuzi wa matumizi na uwezo wa watu kushiriki katika
uchumi wa kidijitali.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Kipimo cha maendeleo si kuunganishwa pekee, bali matumizi yenye tija
Katika tathmini ya sekta ya mawasiliano, upanuzi wa mtandao ni
sehemu moja tu ya picha. Masuala mengine ni kama wananchi wanaweza
kumudu gharama za data na vifaa, kama huduma ni za kuaminika,
kama maeneo ya vijijini yanapata huduma zinazofaa na kama taasisi
zina uwezo wa kutumia teknolojia kuboresha kazi zao.
Hivyo, kauli ya kuziba pengo la TEHAMA bado inaweza kutumika kama
msingi wa maswali ya sera na maendeleo: nani anapata huduma,
huduma hiyo inagharimu kiasi gani, na inatumika kwa namna gani
kuboresha elimu, afya, biashara na upatikanaji wa taarifa?
Haya ni maswali ya kutathmini hali ya sasa, si madai kwamba
kauli ya 2013 ilisababisha maendeleo yaliyofuata.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya msingi katika ukurasa huu ni kauli ya Kikwete kuhusu
kuziba pengo la TEHAMA na kuitumia teknolojia kwa maendeleo ya
Afrika, kama ilivyoripotiwa na African Manager tarehe 28 Juni 2013.
Tafsiri ya Kiswahili ni ya Maktaba; maandishi ya Kiingereza
yamehifadhiwa kwa maneno yake kama yalivyoripotiwa na chanzo.
Taarifa za awali kuhusu msimamo wake zimewasilishwa kama rekodi
au muhtasari pale ambapo chanzo hakitoi maneno halisi ya nukuu.
Takwimu na maelezo ya miradi vimetenganishwa na tafsiri ya
kihistoria ili kuepusha kuwasilisha uhusiano wa kimuktadha
kama ushahidi wa kisababishi.
VYANZO VYA ZIADA
Rekodi za kihistoria na takwimu za sekta
