MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa Linahitaji Mageuzi
TAFSIRI YA KISWAHILI
“
Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa kuendelea kubaki kama lilivyokuwa miaka 70 iliyopita ni jambo lisiloeleweka na, kusema kwa uchache, lisilokubalika.
ORIGINAL ENGLISH
“For the United Nations Security Council to remain what it was 70 years ago is incomprehensible and, to say the least, unacceptable.”
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa kutoa kauli
Tarehe
29 Septemba 2015
Mahali
Makao Makuu ya Umoja wa Mataifa, New York, Marekani
Tukio / Hotuba
Mjadala Mkuu wa Kikao cha 70 cha Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa
MUKTADHA
Wito wa kuifanya Baraza la Usalama liendane na dunia iliyobadilika
Kauli hii ilitolewa tarehe 29 Septemba 2015, wakati Umoja wa Mataifa ulipokuwa ukiadhimisha miaka 70 tangu kuanzishwa kwake. Kikwete alikuwa akihutubia Mjadala Mkuu wa Kikao cha 70 cha Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa, ambako viongozi walijadili nafasi ya taasisi hiyo katika kukabiliana na changamoto za kimataifa.
Baraza la Usalama lilianzishwa chini ya mfumo wa Umoja wa Mataifa baada ya Vita vya Pili vya Dunia. Kazi yake kuu ni kubeba jukumu la msingi la Umoja wa Mataifa katika kudumisha amani na usalama wa kimataifa. Hata hivyo, kufikia mwaka 2015, idadi ya nchi wanachama wa Umoja wa Mataifa na mazingira ya siasa za kimataifa yalikuwa yamebadilika sana tangu mwaka 1945.
Katika hotuba yake, Kikwete alisisitiza kwamba mazungumzo kuhusu mageuzi ya Baraza la Usalama yalipaswa kuharakishwa. Hoja yake ilihusiana na hitaji la taasisi hiyo kuwa na uwakilishi mpana zaidi na kuendana na hali halisi ya dunia, hususan katika maamuzi yanayohusu amani na usalama. Katika mjadala huo, uwakilishi wa Afrika ulikuwa mojawapo ya masuala muhimu, kwa kuwa bara hilo lilikuwa likikabiliwa na migogoro mingi huku likiwa na nafasi ndogo katika muundo wa kudumu wa maamuzi ya Baraza.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uhalali wa taasisi hutegemea uwezo wake wa kuendana na wakati
Kauli hii inahoji kama muundo wa taasisi ya kimataifa unaweza kuendelea kuwa na ufanisi ikiwa hautazingatia mabadiliko yaliyotokea duniani tangu ilipoanzishwa. Maneno “miaka 70 iliyopita” yanarejelea mwaka 1945, wakati mfumo wa Umoja wa Mataifa ulipoundwa baada ya vita vya dunia. Kikwete alikuwa akisisitiza kwamba mazingira ya wakati huo hayakubaki vilevile hadi mwaka 2015.
Hoja yake haikuwa kwamba Baraza la Usalama halina umuhimu, bali kwamba muundo wake unahitaji kutathminiwa upya ili uendelee kutekeleza wajibu wake katika dunia iliyobadilika. Kwa mtazamo huo, mageuzi si lazima yawe kukataa historia ya taasisi; yanaweza kuwa njia ya kuhifadhi umuhimu wake kwa kuimarisha uwakilishi, uaminifu na uwezo wa kufanya maamuzi.
Kauli hiyo pia inagusa suala la usawa katika utawala wa kimataifa. Ikiwa maamuzi ya amani na usalama yana athari kwa nchi nyingi, mjadala kuhusu nani anayeshiriki kuyafanya na kwa utaratibu gani huwa sehemu muhimu ya uhalali wa taasisi husika.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Muundo wa mwaka 1945 na mahitaji ya karne ya 21
Umoja wa Mataifa ulianzishwa mwaka 1945, wakati mataifa yalipotafuta mfumo wa pamoja wa kuzuia vita vingine vya dunia na kuimarisha ushirikiano wa kimataifa. Baraza la Usalama likawa sehemu kuu ya mfumo huo, likiwa na wajibu maalumu katika masuala ya amani na usalama.
Tangu wakati huo, idadi ya nchi wanachama wa Umoja wa Mataifa iliongezeka kutoka nchi 51 za mwanzo hadi nchi 193. Mabadiliko hayo yalitokana kwa kiasi kikubwa na kujitawala kwa mataifa mengi yaliyokuwa chini ya ukoloni, pamoja na mabadiliko mengine ya kisiasa duniani. Hata hivyo, muundo wa kudumu wa Baraza la Usalama uliendelea kuhusishwa na mataifa matano yenye hadhi ya kudumu na haki ya kura ya turufu.
Mwaka 2015, hoja ya mageuzi ilikuwa sehemu ya mjadala wa muda mrefu kuhusu uwakilishi, haki ya kushiriki katika maamuzi na ufanisi wa Baraza. Kauli ya Kikwete iliingia katika mjadala huo wakati Umoja wa Mataifa ulipotimiza miaka 70, ikiweka mkazo katika kuharakisha mazungumzo ambayo nchi nyingi zilikuwa zikiyataja kuwa muhimu.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Sauti ya Tanzania katika mjadala wa uwakilishi wa kimataifa
Kwa Tanzania, kauli hii ni sehemu ya kumbukumbu za msimamo uliowasilishwa na Rais Kikwete katika jukwaa la Umoja wa Mataifa kuhusu muundo wa utawala wa kimataifa. Hoja ya uwakilishi wa Afrika ina umuhimu kwa nchi za bara hilo kwa sababu maamuzi ya Baraza la Usalama yanaweza kuathiri juhudi za kutatua migogoro, kulinda raia na kuimarisha amani katika maeneo mbalimbali ya Afrika.
Kauli hiyo pia inafungua swali la nafasi ya nchi kama Tanzania katika kujadili mifumo ya kimataifa: je, taasisi zinazofanya maamuzi yenye athari kwa mataifa mengi zinatoa nafasi ya kutosha kwa mitazamo ya maeneo yote ya dunia? Hili ni suala la uwakilishi na ushiriki, si hoja ya kuondoa umuhimu wa ushirikiano wa kimataifa.
Hata hivyo, wito wa mageuzi haupaswi kuchanganywa na ushahidi kwamba mageuzi yaliyotakiwa yalitekelezwa. Hotuba inathibitisha msimamo alioutoa Kikwete na wito wake wa kuharakisha mazungumzo; tathmini ya maendeleo ya mageuzi inahitaji kuchunguza nyaraka na maamuzi ya Umoja wa Mataifa yaliyofuata.
KAULI KATIKA VITENDO
Msimamo uliowasilishwa katika jukwaa rasmi la Umoja wa Mataifa
Hatua inayoweza kuthibitishwa moja kwa moja ni uwasilishaji wa msimamo huo katika Mjadala Mkuu wa Kikao cha 70 cha Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa tarehe 29 Septemba 2015. Kumbukumbu rasmi ya kikao inaonyesha kwamba Kikwete alitaka mchakato wa mazungumzo kuhusu mageuzi ya Baraza la Usalama uharakishwe.
Uhusiano na kauli: Hotuba yenyewe ilikuwa hatua ya kidiplomasia ya kuwasilisha hadharani msimamo wa Tanzania kuhusu mageuzi ya taasisi ya kimataifa. Hii inathibitisha kwamba hoja hiyo iliwasilishwa katika jukwaa rasmi; haithibitishi peke yake kwamba ilileta mabadiliko ya muundo wa Baraza.
Muktadha wa wakati: Mwaka 2015, wakati wa maadhimisho ya miaka 70 ya Umoja wa Mataifa na majadiliano kuhusu kuharakisha mazungumzo ya mageuzi ya Baraza la Usalama.
Ushahidi:
Kumbukumbu rasmi ya Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa, A/70/PV.17
.
UMUHIMU WA KAULI KWA SASA
Mjadala wa mageuzi bado unahusu uwakilishi na uwezo wa kuchukua hatua
Kauli hii inaweza kutumiwa leo kutathmini namna mifumo ya kimataifa inavyojibu changamoto za amani na usalama katika mazingira yanayobadilika. Maswali muhimu ni kama muundo wa maamuzi unaakisi uhalisia wa wanachama wa Umoja wa Mataifa, kama nchi zinazoathiriwa na maamuzi zinapata nafasi inayofaa ya kushiriki, na kama taratibu za Baraza zinawezesha hatua zinazokubalika na jumuiya ya kimataifa.
Katika suala la Afrika, mjadala unahusu namna bara hilo linavyowakilishwa katika chombo chenye wajibu mkubwa wa maamuzi ya usalama. Lakini uwakilishi pekee hauondoi changamoto zote: ufanisi wa Baraza pia hutegemea ushirikiano wa wanachama, utayari wa kutafuta maafikiano na uwezo wa kutekeleza maamuzi yanayofikiwa.
Kwa hiyo, kauli hii inatoa msingi wa kuuliza maswali kuhusu mageuzi na uwajibikaji wa taasisi, badala ya kudhani kwamba kubadilisha muundo pekee kutatatua kila tatizo la usalama wa kimataifa.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka mwaka 1945 hadi mjadala wa vizazi vijavyo
Kauli hii inaunganisha historia ya kuanzishwa kwa Umoja wa Mataifa na mjadala wa namna taasisi zake zinavyoweza kuendelea kuwa na uhalali na ufanisi.
1945
Muundo wa Awali
Umoja wa Mataifa ulianzishwa baada ya Vita vya Pili vya Dunia. Muundo wa Baraza la Usalama uliakisi makubaliano ya kisiasa ya kipindi hicho na jukumu la kuimarisha amani na usalama wa kimataifa.
2015
Wito wa Mageuzi
Katika maadhimisho ya miaka 70 ya Umoja wa Mataifa, Kikwete alisisitiza kwamba mazungumzo ya mageuzi ya Baraza la Usalama yalipaswa kuharakishwa ili taasisi hiyo iendane na hali halisi ya dunia.
LEO NA KESHO
Uwakilishi na Ufanisi
Changamoto kwa vizazi vijavyo ni kutafuta namna ya kuimarisha uwakilishi, uwajibikaji na uwezo wa taasisi za kimataifa kushughulikia migogoro, huku ushirikiano wa mataifa ukiendelea kuwa msingi wa amani.
MWANGWI WA KAULI
Mageuzi yanahitaji makubaliano na maamuzi yanayoweza kutekelezwa
Kauli ya Kikwete inabaki kuwa rejea ya kihistoria katika mjadala kuhusu muundo wa Baraza la Usalama. Inasisitiza tofauti kati ya kutambua hitaji la mageuzi na kufikia makubaliano ya kuyatekeleza. Kwa hiyo, umuhimu wake haupimwi kwa ukali wa maneno pekee, bali pia kwa namna mjadala wa uwakilishi na ufanisi unavyoendelezwa katika nyaraka, mazungumzo na maamuzi ya taasisi husika.
Kwa baadaye, swali linalobaki ni jinsi jumuiya ya kimataifa itakavyounganisha maslahi tofauti ya nchi na kujenga mfumo unaoweza kujibu changamoto za amani na usalama kwa ufanisi na uhalali mpana zaidi.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kwa mujibu wa taarifa rasmi ya Umoja wa Mataifa ya tarehe 29 Septemba 2015. Tafsiri ya Kiswahili imetolewa kwa ajili ya wasomaji wa Maktaba ya Nukuu za Marais; si tafsiri rasmi ya Umoja wa Mataifa. Maelezo ya kihistoria na uchambuzi ni ufafanuzi wa Maktaba unaotenganishwa na maneno halisi ya mzungumzaji. Taarifa rasmi inathibitisha msimamo wa Kikwete kuhusu kuharakisha mazungumzo ya mageuzi, lakini haitoshi yenyewe kuthibitisha kuwa hotuba hiyo ilisababisha mageuzi ya Baraza la Usalama.
