MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Bila Uwekezaji, Hakuna Ukuaji wa Uchumi
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje una nafasi muhimu, kwa sababu pasipo uwekezaji hakuna ukuaji wa uchumi.”
ORIGINAL QUOTE — ENGLISH
“FDIs have a critical role because where there is no investment there is no growth.”
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, 2005–2015
Tarehe
9 Mei 2014
Mahali
Mahojiano maalumu yaliyochapishwa na TanzaniaInvest
Tukio / Chanzo
Mahojiano kuhusu uchumi na fursa za uwekezaji Tanzania
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Uwekezaji katika mkakati wa kukuza uchumi na kupunguza umaskini
Kauli hii ilitolewa tarehe 9 Mei 2014, wakati Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete akiwa Rais wa Tanzania, katika mahojiano maalumu na TanzaniaInvest kuhusu hali ya uchumi, matarajio ya ukuaji na fursa za uwekezaji nchini. Mazungumzo hayo yalihusu pia nafasi ya sekta binafsi, uwekezaji wa ndani na mitaji kutoka nje katika kuendeleza shughuli za kiuchumi.
Akijibu swali kuhusu mchango wa uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje, unaojulikana kwa Kiingereza kama Foreign Direct Investment (FDI), Kikwete alisisitiza kuwa uwekezaji ni sehemu muhimu ya mchakato wa ukuaji. Katika mahojiano hayo alieleza pia kuwa Tanzania ilihitaji kasi kubwa zaidi ya ukuaji ili kupunguza umaskini na kuboresha hali ya maisha ya wananchi.
Mazingira ya wakati huo yalihusisha jitihada za kuvutia mitaji katika sekta mbalimbali, zikiwemo kilimo, uchimbaji madini, viwanda, utalii na nishati. Hata hivyo, mahojiano hayo yalitambua pia vikwazo vilivyohitaji kushughulikiwa, kama vile changamoto za miundombinu, upatikanaji wa nishati na taratibu zinazoweza kuchelewesha uwekezaji.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Mtaji ni kichocheo, lakini ukuaji unahitaji mazingira yanayowezesha uzalishaji
Hoja kuu ya nukuu ni kwamba uwekezaji una nafasi muhimu katika kuongeza uwezo wa uchumi kuzalisha bidhaa na huduma. Uwekezaji unaweza kuwezesha biashara kupanua shughuli zake, kujenga viwanda, kununua teknolojia, kuboresha miundombinu na kuanzisha miradi ambayo inahitaji mtaji mkubwa kuliko ule unaopatikana kwa urahisi kutoka kwenye vyanzo vya ndani.
Kwa kutaja uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje, Kikwete alielekeza mjadala kwenye nafasi ya mitaji ya kimataifa katika uchumi wa Tanzania. Uwekezaji huo unaweza kuleta fedha, ujuzi wa kiufundi, teknolojia na upatikanaji wa masoko. Lakini manufaa yake hutegemea aina ya miradi inayofadhiliwa, ufanisi wa taasisi, mazingira ya kisheria na uwezo wa uchumi wa ndani kushiriki katika shughuli hizo.
Kauli kwamba bila uwekezaji hakuna ukuaji ni msisitizo wa umuhimu wa mtaji, si maelezo kamili ya kila jambo linaloamua ukuaji wa uchumi. Ujuzi wa wafanyakazi, tija, miundombinu, teknolojia, ubunifu, utulivu wa sera na ubora wa usimamizi wa uchumi pia huathiri matokeo. Uwekezaji wenye tija unaweza kuchochea ukuaji, lakini kiasi cha mtaji pekee hakihakikishi kwamba manufaa yatafika kwa wananchi wote.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kuunganisha mageuzi ya kiuchumi na matarajio ya uchumi wa kipato cha kati
Katika mahojiano ya mwaka 2014, Kikwete aliunganisha hoja ya uwekezaji na matarajio ya Tanzania kufikia uchumi wa kipato cha kati ifikapo mwaka 2025. Alieleza kuwa dira hiyo ilihitaji mipango ya maendeleo ya muda mrefu, mipango ya muda wa kati, ujenzi wa miundombinu na ushiriki wa serikali, sekta binafsi na washirika wa maendeleo katika kugharamia vipaumbele vya taifa.
Alitaja pia umuhimu wa ushirikiano kati ya sekta ya umma na sekta binafsi, unaojulikana kama Public-Private Partnerships (PPPs), katika miradi ya maendeleo. Katika mahojiano hayo alikiri kuwa mfumo huo ulikuwa bado unaendelea kujengeka na kwamba baadhi ya watumishi wa sekta ya umma walihitaji kuzoea zaidi ushirikiano na mitaji binafsi.
Kwa hiyo, nukuu hii inaeleweka vizuri zaidi kama sehemu ya mjadala wa wakati huo kuhusu namna ya kupata rasilimali za kupanua shughuli za uzalishaji na kuharakisha maendeleo. Ni kauli inayosisitiza umuhimu wa uwekezaji ndani ya mkakati mpana wa uchumi, si ushahidi wa peke yake kwamba malengo yote yaliyotajwa wakati huo yalifikiwa.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Uwekezaji una thamani zaidi unapozalisha fursa kwa wananchi
Kwa Tanzania, mjadala wa uwekezaji unahusu zaidi ya kiasi cha fedha kinachoingia nchini. Unahusu pia aina ya shughuli zinazofadhiliwa, ajira zinazozalishwa, ujuzi unaohamishwa, kodi inayokusanywa na nafasi zinazopatikana kwa wazalishaji na biashara za ndani kushiriki katika mnyororo wa thamani.
Uwekezaji katika kilimo na usindikaji unaweza kuongeza thamani ya mazao kabla hayajauzwa. Miradi ya viwanda inaweza kupanua uzalishaji wa bidhaa nchini, huku uwekezaji katika nishati na usafirishaji ukiweza kusaidia kupunguza gharama za kufanya biashara. Haya ni maeneo ambayo yanaonyesha namna mtaji unavyoweza kuunganishwa na shughuli za uzalishaji, ingawa matokeo hutegemea ubora wa miradi na mazingira ya utekelezaji.
Kwa sera za taifa, kauli hii inaibua swali la msingi: Tanzania inavutia uwekezaji wa aina gani, na uwekezaji huo una mchango gani katika kuongeza tija, ajira zenye staha, ujuzi wa wananchi na uwezo wa biashara za ndani? Majibu yanahitaji kupimwa kwa takwimu na matokeo, badala ya kuangalia thamani ya mitaji inayoingia pekee.
KAULI KATIKA VITENDO
Kipaumbele kwa mitaji, mazingira ya biashara na ushiriki wa sekta binafsi
Hatua na msimamo ulioelezwa
Katika mahojiano hayo, Kikwete alieleza kuwa serikali ilikuwa ikihamasisha uwekezaji wa ndani na wa kimataifa, ikitangaza fursa zilizopo katika sekta mbalimbali na kutafuta namna ya kuboresha mazingira ya biashara. Pia alieleza kuwa taasisi zilizohusika katika mpango wa Big Results Now (BRN) ziliombwa kufanyiwa uchunguzi wa changamoto zilizokuwa zikizuia uwekezaji, ili hatua zinazofaa ziweze kuzingatiwa.
Uhusiano na kauli
Msimamo huo unaendana moja kwa moja na hoja ya nukuu: ikiwa uwekezaji unachukuliwa kuwa muhimu kwa ukuaji, basi sera na taasisi zinazohusika zinahitaji kutambua na kushughulikia vikwazo vinavyozuia mitaji yenye tija kuingia na kufanya kazi. Hata hivyo, maelezo ya mahojiano yanaonyesha hatua na msimamo uliotajwa wakati huo; yenyewe pekee hayathibitishi kwamba kila kikwazo kiliondolewa au kwamba kila mpango ulipata matokeo yaliyokusudiwa.
Muktadha wa wakati
Kauli ilitolewa mwaka 2014, katika kipindi ambacho serikali ilikuwa ikijadili ukuaji wa uchumi, upanuzi wa miundombinu, fursa za nishati na malengo ya maendeleo ya muda mrefu. Katika mahojiano hayo, Kikwete pia alieleza kuwa ushirikiano kati ya serikali na sekta binafsi ulikuwa bado unaendelea kujengeka.
Ushahidi wa kihistoria
Chanzo cha msingi cha kauli na maelezo kuhusu msimamo wa uwekezaji ni mahojiano yaliyochapishwa na TanzaniaInvest tarehe 9 Mei 2014. Kwa takwimu za uwekezaji, tathmini ya mwenendo wa muda huo inahitaji pia kurejea ripoti za takwimu zilizotayarishwa na taasisi husika, badala ya kuchukulia maelezo ya mahojiano kama uthibitisho wa matokeo yote ya sera.
Fungua chanzo cha mahojiano
Tazama takwimu na ripoti za uwekezaji za NBS
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Kigezo si kuvutia mitaji pekee, bali pia ubora wa matokeo yake
Kauli hii inaweza kutumika kutafakari maswali yanayohusu sera za uwekezaji nchini leo: je, taratibu za kufanya biashara zinaeleweka na kutabirika? Je, miradi inapata miundombinu na huduma zinazohitajika? Je, wawekezaji wa ndani wana nafasi ya kukua sambamba na wawekezaji wa kimataifa? Na je, miradi inayotekelezwa inazalisha ajira, ujuzi na thamani inayobaki katika uchumi wa Tanzania?
Maswali hayo yanahitaji majibu yanayotegemea ushahidi wa sasa. Nukuu ya mwaka 2014 haiwezi yenyewe kueleza hali ya mazingira ya uwekezaji ya leo, lakini inatoa msingi wa kutafakari uhusiano kati ya mtaji, sera za umma na ukuaji wa uchumi.
Uwekezaji wenye tija unahitaji mazingira ambayo sheria zinaeleweka, mikataba inaheshimiwa, ushindani unalindwa na taasisi zinawajibika. Kwa upande mwingine, sera za uwekezaji zinapaswa kuzingatia maslahi ya taifa, uendelevu wa mazingira na manufaa ya muda mrefu kwa wananchi.
2014 — LEO — KESHO
Kutoka kwenye hoja ya uwekezaji hadi tathmini ya matokeo
2014
Wakati wa Kauli
Kikwete alisisitiza nafasi ya uwekezaji wa ndani na wa kimataifa katika kukuza uchumi. Mjadala ulihusisha pia miundombinu, mazingira ya biashara, ushiriki wa sekta binafsi na matarajio ya kupunguza umaskini.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Hoja hii inaweza kupimwa kwa kuangalia ubora wa uwekezaji, mchango wake katika uzalishaji, ajira, ujuzi, mapato ya umma na fursa kwa biashara za ndani. Kiasi cha mitaji kinachoingia ni kipimo kimoja tu cha tathmini.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Changamoto ya muda mrefu ni kujenga uchumi unaoweza kuvutia mitaji yenye tija huku ukipanua uwezo wa wazalishaji wa ndani, kukuza ujuzi wa wananchi na kuhakikisha kwamba ukuaji wa uchumi unaambatana na fursa pana zaidi.
TAFAKURI KWA VIZAZI VIJAVYO
Ni uwekezaji wa aina gani unaojenga uwezo wa taifa kwa muda mrefu?
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweka mbele suala la kuchagua na kusimamia uwekezaji kwa kuzingatia thamani yake ya muda mrefu. Miradi inaweza kuleta mtaji na shughuli za kiuchumi, lakini mchango wake katika maendeleo endelevu unahitaji kutathminiwa kwa kuangalia uzalishaji, ujuzi, teknolojia, ajira, matumizi ya rasilimali na manufaa kwa jamii.
Funzo la msingi si kwamba kila uwekezaji una matokeo mazuri kwa sababu tu umefanyika. Ni kwamba ukuaji wa uchumi unahitaji uwekezaji wenye tija, mazingira yanayowezesha shughuli za uzalishaji na taasisi zenye uwezo wa kulinda maslahi ya umma. Huo ndio msingi wa kupima mchango wa uwekezaji zaidi ya thamani ya fedha zilizowekwa.
MAREJEO YA KIHISTORIA
Vyanzo vya kusoma zaidi
TAKWIMU ZA UWEKEZAJI
Ofisi ya Taifa ya Takwimu — Investment Statistics
Ukurasa wa takwimu na ripoti za uwekezaji, ikiwemo Tanzania Investment Reports zilizotayarishwa kwa ushirikiano wa taasisi husika. Ripoti hizi zinaweza kutumika kuchunguza mwenendo wa uwekezaji kwa kutumia takwimu za kihistoria.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kama ilivyochapishwa katika mahojiano ya TanzaniaInvest ya tarehe 9 Mei 2014. Maandishi ya Kiswahili ni tafsiri ya nukuu hiyo kwa ajili ya wasomaji wa Maktaba. Maelezo kuhusu muktadha, maana, umuhimu na tafakuri ya baadaye ni uchambuzi wa Maktaba, si sehemu ya maneno aliyotamka Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete. Sehemu ya “Kauli Katika Vitendo” inatofautisha msimamo ulioelezwa katika mahojiano na matokeo ambayo yanahitaji ushahidi wa ziada.
Rudi Ukurasa Mkuu wa Maktaba ya Nukuu za Marais
