MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Chuo Kikuu cha Dar es Salaam Kilipaswa Kujijenga Upya na Kufikia Ubora wa Juu
Katika maadhimisho ya miaka 50 ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam mwaka 2011, Rais Jakaya Mrisho Kikwete alitoa wito wa taasisi hiyo kuimarisha nafasi yake katika elimu ya juu, utafiti na maandalizi ya wataalamu wa Tanzania.
“
TAFSIRI YA KISWAHILI
Ni wakati muafaka kwa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kujijenga upya na kuwa chuo kikuu cha ubora wa hali ya juu.
NUKUU YA ASILI — KIINGEREZA
“It is high time the University of Dar es Salaam remoulded itself into the University of Excellence.”
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa kutoa kauli
TAREHE
20 Oktoba 2011
MAHALI
Ukumbi wa Nkrumah, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania
TUKIO / HOTUBA
Hotuba ya kilele cha maadhimisho ya miaka 50 ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Miaka 50 ya chuo kikuu na mjadala kuhusu ubora wa elimu ya juu
Kauli hii ilitolewa tarehe 20 Oktoba 2011, wakati Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kilipoadhimisha miaka 50 tangu kuanzishwa kwake mwaka 1961. Katika hotuba yake ya maadhimisho hayo, Kikwete alitathmini mchango wa chuo hicho katika kuandaa wataalamu, kutoa ushauri wa kitaaluma na kushiriki katika mijadala ya kijamii na maendeleo ya nchi.
Pamoja na kutambua hatua zilizopigwa, hotuba ilieleza changamoto zilizohitaji kushughulikiwa. Miongoni mwake zilikuwa upungufu wa makazi ya wanafunzi na wahadhiri, mahitaji ya maabara na vifaa vya kufundishia, nafasi za kitaaluma na hitaji la kuimarisha uwezo wa chuo katika kufundisha na kufanya utafiti.
Katika sehemu iliyohusu Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Rais alisisitiza kwamba historia ya taasisi hiyo na mchango wake kwa taifa vilipaswa kwenda sambamba na hatua mpya za kuboresha ubora. Kauli ya kujijenga upya iliwekwa katika mjadala huo wa namna chuo kingeweza kuendelea kuwa taasisi inayoongoza katika kuzalisha wataalamu na viongozi wa taaluma mbalimbali.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Kutoka katika ukuaji wa taasisi hadi ubora wa kitaaluma
Neno la Kiingereza “remoulded” katika kauli hii lina maana ya kujiumba upya au kufanya marekebisho ya msingi katika namna taasisi inavyojiendesha. Katika muktadha wa hotuba, wazo hilo lilihusishwa na hitaji la Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kuimarisha mitaala, uwezo wa kitaaluma, mazingira ya kufundishia na matarajio ya matokeo yake.
Kikwete hakuzungumzia upanuzi wa idadi ya wanafunzi pekee. Alielekeza pia kwenye ubora wa wataalamu wanaozalishwa, ushindani kati ya vyuo vikuu na uwezo wa taasisi kutoa elimu inayokidhi mahitaji ya nchi. Alieleza kuwa kufikia ubora huo kungehitaji uwekezaji na mipango inayoweza kutekelezwa kwa ushirikiano kati ya Serikali na uongozi wa chuo.
Kwa hiyo, hoja kuu ya kauli hii ni kwamba ukubwa wa chuo au muda wake wa kuwepo havitoshi peke yake kupima mafanikio yake. Ubora unahitaji kutazamwa kupitia kiwango cha ufundishaji, utafiti, maandalizi ya wataalamu na mchango wa maarifa katika kutatua changamoto za jamii.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Chuo kilichokua pamoja na mahitaji ya taifa
Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kilianzishwa mwaka 1961, wakati Tanzania ilipokuwa ikijenga taasisi za elimu na kuandaa wataalamu wa kusaidia shughuli za Serikali, uchumi na huduma za jamii. Katika hotuba ya mwaka 2011, Kikwete alilinganisha mwanzo wa chuo hicho, kilichokuwa na programu moja ya masomo, na hali yake baada ya miongo mitano, ambapo kilikuwa kimepanua taaluma na idadi ya wanafunzi.
Hotuba hiyo iliweka historia ya chuo katika mabadiliko mapana ya elimu nchini. Upanuzi wa elimu ya sekondari na elimu ya juu ulikuwa umeongeza mahitaji ya walimu, wahadhiri, vifaa, miundombinu na nafasi za masomo. Kwa mtazamo wa Serikali ya wakati huo, kuongezeka kwa fursa za elimu kulihitaji kuambatana na uwekezaji katika uwezo wa taasisi na ubora wa elimu inayotolewa.
Katika mazingira hayo, wito wa kujijenga upya ulikuwa unahusu hatua iliyofuata baada ya upanuzi: kuhakikisha kuwa ukuaji wa elimu ya juu unaimarisha pia ubora wa mafunzo, utafiti na utaalamu unaohitajika nchini.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Ubora wa elimu ya juu na uwezo wa taifa kujitegemea kitaaluma
Vyuo vikuu vina nafasi katika kuandaa wataalamu wa sekta mbalimbali, kuendeleza utafiti na kutoa maarifa yanayoweza kusaidia kutatua changamoto za maendeleo. Ubora wa taasisi hizi unaweza kuathiri namna taifa linavyopata wataalamu wenye ujuzi, linavyotumia ushahidi katika kufanya maamuzi na linavyoendeleza maarifa ndani ya nchi.
Kauli ya Kikwete inatoa msingi wa kutafakari uhusiano kati ya upatikanaji wa elimu ya juu na ubora wake. Kuongeza nafasi za wanafunzi ni hatua muhimu, lakini kunahitaji kuangaliwa pamoja na upatikanaji wa wahadhiri wenye sifa, vifaa vya mafunzo, mazingira ya utafiti na programu zinazokidhi mahitaji ya kitaaluma na ya jamii.
Katika Tanzania ya sasa, hoja hii inaweza kutumika kutathmini namna vyuo vikuu vinavyosawazisha ongezeko la fursa za elimu, viwango vya kitaaluma, utafiti na uhusiano na mahitaji ya soko la ajira. Tathmini hiyo inahitaji ushahidi wa sasa kuhusu matokeo ya wahitimu, ubora wa programu, uzalishaji wa tafiti na matumizi ya maarifa; nukuu yenyewe haitoshi kuthibitisha hali ya sasa ya vyuo.
KAULI KATIKA VITENDO
Mipango ya elimu ya juu na hatua za kupanua fursa
Hotuba ya mwaka 2011 haikuishia kwenye wito wa kuboresha Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Pia ilieleza baadhi ya mipango na maamuzi ya Serikali ya wakati huo kuhusu elimu ya juu. Mambo hayo yanaweka kauli katika mazingira ya sera, ingawa hayathibitishi peke yake kwamba lengo la kufikia ubora wa hali ya juu lilitekelezwa kikamilifu.
01
Programu ya Maendeleo ya Elimu ya Juu, 2010–2015
Hatua: Katika hotuba ya maadhimisho, Kikwete alieleza kuwa Serikali ilikuwa imeandaa Programu ya Maendeleo ya Elimu ya Juu ya miaka mitano, 2010–2015. Vipaumbele vilivyoelezwa vilihusisha mafunzo ya watumishi, ukarabati na ujenzi wa miundombinu, vifaa vya kufundishia na kujifunzia, matumizi ya TEHAMA, utafiti na huduma kwa jamii.
Uhusiano na kauli: Vipaumbele hivi vinaendana moja kwa moja na maeneo ambayo hotuba ilihusisha na kuboresha uwezo wa vyuo vikuu. Hata hivyo, kutajwa kwa programu na malengo yake si uthibitisho wa kiwango cha utekelezaji wake.
Muktadha wa wakati: Programu ilihusu kipindi cha 2010–2015 na ilitajwa katika hotuba ya tarehe 20 Oktoba 2011.
Ushahidi: Nakala ya hotuba ya Rais Kikwete, sehemu ya “Higher Education” na “The University of Dar es Salaam”.
02
Msaada wa Serikali kwa miundombinu ya chuo
Hatua: Kikwete alieleza mipango ya Serikali kusaidia ujenzi wa bweni lililokusudiwa kuchukua wanafunzi 4,500, makazi 450 ya wahadhiri na utekelezaji wa mradi wa majengo saba uliokuwa ukihusishwa na programu ya sayansi, teknolojia na elimu ya juu iliyofadhiliwa na Benki ya Dunia.
Uhusiano na kauli: Mipango hiyo ilihusiana na changamoto za mazingira ya kujifunzia na kufundishia alizotaja katika hotuba. Hata hivyo, hotuba inathibitisha kwamba mipango hiyo ilitangazwa; haiwezi kutumika peke yake kuthibitisha tarehe ya kukamilika kwake au matokeo ya baadaye.
Ushahidi: Nakala ya hotuba ya Rais Kikwete, sehemu ya “The University of Dar es Salaam”.
03
Upanuzi wa fursa za mikopo ya elimu ya juu
Hatua: Katika hotuba hiyo, Kikwete alieleza uamuzi wa kupanua mikopo ya elimu ya juu ili kuwajumuisha wanafunzi wanaosoma katika vyuo vikuu binafsi, badala ya kuhusisha wanafunzi wa vyuo vya umma pekee.
Uhusiano na kauli: Hatua hii inahusiana na upanuzi wa upatikanaji wa elimu ya juu, ambao ulikuwa sehemu ya mjadala mpana wa Serikali kuhusu kuendeleza elimu nchini. Hata hivyo, upanuzi wa mikopo na wito wa ubora ni masuala yanayohusiana lakini si kitu kimoja: fursa zaidi zinahitaji pia mazingira na viwango vinavyounga mkono elimu bora.
Ushahidi: Nakala ya hotuba ya Rais Kikwete, sehemu za “Development of Education” na “Higher Education”.
Ufafanuzi wa ushahidi: Mifano hii inaonyesha mipango na hatua zilizotajwa na Rais katika hotuba yake. Haithibitishi yenyewe kwamba kila mradi ulikamilika kama ulivyopangwa, wala kwamba hatua hizo zilisababisha Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kufikia kiwango fulani cha ubora.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka mwaka 2011 hadi maswali ya sasa na ya baadaye
Kauli hii inaweza kusomwa katika vipindi vitatu: mazingira yaliyokuwepo wakati ilipotolewa, hatua zilizotajwa katika sera za wakati huo, na maswali ambayo bado yanaweza kutumika kutathmini ubora wa elimu ya juu.
2011
Wakati wa Kauli
Katika maadhimisho ya miaka 50 ya chuo, Kikwete alisisitiza haja ya kuimarisha ubora wa kitaaluma, utafiti na uwezo wa kuandaa wataalamu. Hotuba ilitambua ukuaji wa chuo na kueleza changamoto za miundombinu na rasilimali zilizohitaji kushughulikiwa.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Hoja ya ubora inaweza kutathminiwa kwa kuangalia hali ya ufundishaji, sifa za wahadhiri, upatikanaji wa vifaa, ubora wa tafiti na namna wahitimu wanavyotumia ujuzi wao. Tathmini ya hali ya sasa inahitaji takwimu na ushahidi wa sasa, si kutegemea kauli ya mwaka 2011 pekee.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaacha swali la namna taasisi za elimu ya juu zinavyoweza kuhifadhi mafanikio ya zamani huku zikiboresha mitaala, utafiti, ubunifu na maandalizi ya wataalamu. Majibu yatategemea ushahidi wa matokeo na uwezo wa taasisi kujifunza na kubadilika.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Ubora unaonekana katika matokeo, si katika matarajio pekee
Kauli ya mwaka 2011 inaweka kigezo muhimu cha kutofautisha kati ya lengo la taasisi na ushahidi wa mafanikio yake. Kutangaza dhamira ya kufikia ubora ni mwanzo wa mjadala; kutathmini kama dhamira hiyo imetimia kunahitaji taarifa kuhusu viwango vya kitaaluma, utafiti, mazingira ya kujifunzia na matokeo ya wahitimu.
Kwa taasisi yoyote ya elimu ya juu, ubora si hali inayothibitishwa mara moja na hotuba au maadhimisho. Ni jambo linalohitaji kutathminiwa kwa kuzingatia ushahidi unaokusanywa kwa muda. Huo ndio msingi unaoweza kuunganisha wito wa Kikwete na mjadala wa sasa kuhusu matarajio ya vyuo vikuu nchini.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kama ilivyo katika nakala ya hotuba ya Rais Jakaya Mrisho Kikwete ya tarehe 20 Oktoba 2011. Tafsiri ya Kiswahili iliyowekwa kwanza ni tafsiri ya maana ya nukuu ya asili, si maneno ya Kiswahili aliyotumia Rais katika hotuba hiyo. Maelezo kuhusu muktadha, maana na umuhimu wake ni uchambuzi wa Maktaba. Sehemu ya “Kauli Katika Vitendo” inatofautisha mipango na maamuzi yaliyotajwa katika hotuba na matokeo ambayo yanahitaji ushahidi tofauti wa utekelezaji.
