MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Elimu ni Kichocheo cha Maendeleo na Mapambano Dhidi ya Umaskini
Nukuu kuhusu nafasi ya elimu katika kupanua fursa za kiuchumi,
kuongeza uwezo wa watu na kufanikisha malengo mengine ya maendeleo.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“
Elimu ni kichocheo kinachogusa sekta mbalimbali katika
kufanikisha malengo mengine ya maendeleo.
ORIGINAL ENGLISH
Education is a cross cutting catalyst for achieving other development goals.
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa kutolewa kwa kauli
TAREHE
19 Septemba 2014
MAHALI
Washington, D.C., Marekani
TUKIO / HOTUBA
Hotuba kuu katika kongamano la USAID,
Frontiers in Development: Ending Extreme Poverty
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Elimu katika mjadala wa kimataifa kuhusu kumaliza umaskini uliokithiri
Tarehe 19 Septemba 2014, Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete alihutubia
kongamano la USAID lililofanyika Washington, D.C., chini ya mada
Frontiers in Development: Ending Extreme Poverty.
Katika hotuba hiyo, alizungumzia changamoto ya umaskini na
namna maendeleo yanavyoweza kupanua fursa za maisha kwa wananchi.
Alipotaja elimu kama kichocheo kinachogusa sekta mbalimbali,
aliiweka katika mjadala mpana kuliko suala la kuhudhuria shule
au kupata cheti. Hoja yake ilihusisha nafasi ya elimu katika
kufanikisha malengo mengine ya maendeleo. Sehemu ya hotuba
kuhusu elimu pia ilieleza uhusiano kati ya ukosefu wa maarifa,
umaskini, kipato na ukuaji wa uchumi.
Kwa hiyo, kauli hii inapaswa kusomwa katika mazingira ya mjadala
wa mwaka 2014 kuhusu namna nchi zinavyoweza kupunguza umaskini
kwa kutumia fursa za elimu, ukuaji wa uchumi na maendeleo ya
watu. Haikuwa kauli kuhusu elimu peke yake, bali kuhusu mchango
wake katika malengo mengine ya kijamii na kiuchumi.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Kwa nini elimu inahusishwa na maendeleo ya sekta nyingine?
Neno “cross-cutting” katika nukuu hii linaeleza jambo
linalogusa maeneo mengi badala ya kubaki ndani ya sekta moja.
Kwa mantiki hiyo, elimu inaweza kuchangia maendeleo ya afya,
kilimo, biashara, teknolojia na uzalishaji kwa kuwapa watu
maarifa na ujuzi unaohitajika katika shughuli mbalimbali.
Elimu inapowawezesha watu kusoma, kuchambua taarifa, kutatua
matatizo na kutumia teknolojia, inaweza kuongeza uwezo wao wa
kushiriki katika uchumi. Maarifa na ujuzi pia vinaweza kuwasaidia
wafanyakazi kuboresha utendaji wao, wajasiriamali kufanya
maamuzi yenye taarifa na jamii kutumia huduma kwa ufanisi zaidi.
Hata hivyo, elimu peke yake haihakikishi kupungua kwa umaskini.
Matokeo yake hutegemea mambo mengine, yakiwemo ubora wa ufundishaji,
ulinganifu wa ujuzi na mahitaji ya soko la ajira, upatikanaji wa
mitaji, afya, miundombinu na mazingira yanayowezesha watu kutumia
maarifa yao katika shughuli zenye tija.
Kwa hiyo, ujumbe mkuu wa kauli hii ni kwamba elimu inaweza kuwa
njia ya kufikia malengo mengi ya maendeleo, lakini mchango wake
hutegemea namna mfumo wa elimu unavyounganishwa na fursa halisi
za kiuchumi na kijamii.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Elimu ndani ya ajenda ya maendeleo ya Tanzania
Wakati wa hotuba hii, Tanzania ilikuwa katika kipindi cha
uongozi wa awamu ya nne, chini ya Rais Kikwete, ambaye alianza
urais mwaka 2005. Katika hotuba yake ya Washington, alieleza
kuwa elimu ilikuwa imepewa nafasi ya kipaumbele katika ajenda
yake ya uongozi, na akazungumzia mgao wa rasilimali za umma
kwa sekta hiyo.
Hotuba hiyo pia ilitaja Mkakati wa Matokeo Makubwa Sasa,
unaojulikana kama Big Results Now (BRN), ambao
ulihusisha elimu miongoni mwa sekta zilizowekewa kipaumbele.
Maelezo haya yanaonyesha jinsi elimu ilivyokuwa sehemu ya
mjadala wa sera za maendeleo katika kipindi hicho.
Hata hivyo, kutajwa kwa elimu katika ajenda ya uongozi au
katika mpango wa serikali hakutoshi peke yake kuthibitisha
kiwango cha matokeo yaliyopatikana. Tathmini ya utekelezaji
inahitaji pia takwimu za elimu, ubora wa ujifunzaji, rasilimali
zilizotumika na matokeo yaliyopimwa katika kipindi husika.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kuunganisha elimu na uwezo wa wananchi kujipatia kipato
Kwa Tanzania, hoja hii ina umuhimu katika kutathmini uhusiano
kati ya elimu inayotolewa na fursa zinazopatikana baada ya
kujifunza. Kuongezeka kwa idadi ya wanafunzi wanaofikia
ngazi mbalimbali za elimu ni kipengele kimoja; ubora wa
maarifa wanayopata na uwezo wa kuyatumia ni vipengele vingine.
Uhusiano huo unaonekana katika masuala kama mafunzo ya ufundi,
ujuzi wa kidijitali, elimu ya kilimo, ujasiriamali na maandalizi
ya vijana kwa ajira. Elimu inapolingana na mahitaji ya jamii
na uchumi, inaweza kusaidia watu kuongeza tija na kupanua
njia za kujipatia kipato.
Kwa upande mwingine, ikiwa wahitimu hawapati fursa za kutumia
ujuzi wao, au ikiwa elimu haijengi stadi zinazohitajika,
manufaa yake ya kiuchumi yanaweza kuwa madogo kuliko
yanavyotarajiwa. Hivyo, mjadala kuhusu elimu unahitaji
kuangalia upatikanaji wake pamoja na ubora na matokeo yake.
KAULI KATIKA VITENDO
Nafasi ya elimu katika ajenda ya uongozi wa awamu ya nne
Hatua iliyotajwa
Katika hotuba hiyo hiyo ya tarehe 19 Septemba 2014, Kikwete
alisema kuwa elimu ilikuwa imepewa kipaumbele katika ajenda
yake tangu alipoingia madarakani mwaka 2005. Pia alieleza
kuwa serikali ilikuwa ikielekeza rasilimali za bajeti kwa
sekta ya elimu na akataja elimu kuwa miongoni mwa sekta
zilizowekewa kipaumbele katika mkakati wa BRN.
Uhusiano na kauli
Maelezo hayo yana uhusiano wa moja kwa moja na msisitizo
wa kauli kuhusu elimu kama kichocheo cha malengo mengine
ya maendeleo: elimu haikuwekwa tu kama huduma ya kijamii,
bali pia kama sehemu ya ajenda pana ya maendeleo ya nchi.
Muktadha wa wakati na ushahidi
Ushahidi wa msingi wa maelezo haya ni hotuba rasmi ya Rais
Kikwete katika kongamano la USAID. Hotuba inathibitisha
kuwa alieleza vipaumbele hivyo, lakini maelezo yake peke
yake hayatoshi kupima ukubwa wa fedha zilizotolewa, ubora
wa elimu uliofikiwa au matokeo yaliyopatikana katika shule.
MWENENDO WA MAANA
Elimu na maendeleo: kabla ya kauli, mwaka 2014 na leo
Kauli hii inaweza kueleweka vizuri zaidi kwa kuiangalia
katika vipindi tofauti vya historia, bila kudhani kuwa
matokeo yote ya baadaye yalisababishwa na kauli yenyewe.
KABLA YA 2014
Msingi wa hoja
Kabla ya hotuba hii, uhusiano kati ya elimu, ujuzi na
maendeleo ya kiuchumi ulikuwa tayari sehemu ya mijadala
ya maendeleo duniani. Kauli ya Kikwete iliingiza uzoefu
na mtazamo wa Tanzania katika mjadala huo wa kimataifa.
2014
Hoja katika hotuba
Kikwete aliieleza elimu kama kichocheo kinachogusa
malengo mengi ya maendeleo. Alisisitiza uhusiano wake
na umaskini na uwezo wa watu kupata kipato, huku
akieleza nafasi ya elimu katika ajenda ya uongozi wake.
LEO
Ubora na fursa
Kauli hii inaweza kusaidia kutafakari kama elimu
inawapatia wanafunzi maarifa na ujuzi unaoweza
kutumika katika maisha, ajira na uzalishaji. Tathmini
hiyo inahitaji kuangalia ushahidi wa sasa kuhusu
ujifunzaji, ajira na mahitaji ya uchumi.
BAADAYE
Elimu inayowezesha maendeleo
Kwa mipango ya baadaye, hoja hii inaelekeza kwenye
umuhimu wa kuoanisha elimu ya jumla, mafunzo ya ufundi,
sayansi na teknolojia na mahitaji yanayobadilika ya
jamii na uchumi. Thamani yake itategemea pia namna
fursa hizo zitakavyowafikia watu katika mazingira
tofauti ya maisha.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Je, elimu inafungua njia za kufikia malengo mengine ya maendeleo?
Swali linalotokana na kauli hii si tu kama watu wanapata nafasi
ya kusoma, bali pia kama elimu wanayopata inawasaidia kutatua
matatizo, kuboresha maisha na kushiriki katika uchumi. Swali hilo
linaweza kuchunguzwa kwa kutumia viashiria kama stadi za kusoma
na kuhesabu, ubora wa mafunzo, ujuzi wa wahitimu, upatikanaji wa
ajira na uwezo wa watu kujipatia kipato.
Kwa hiyo, kauli hii inaweza kutumika kama msingi wa kutathmini
uhusiano kati ya sera za elimu na matokeo ya maendeleo. Tathmini
hiyo inahitaji ushahidi unaopimika, badala ya kuhitimisha kwamba
kuwekeza katika elimu kunaleta matokeo sawa katika kila mazingira.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kwa maneno yaliyomo katika
kumbukumbu rasmi ya hotuba ya Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete ya
tarehe 19 Septemba 2014. Tafsiri ya Kiswahili imetolewa kwa
ajili ya wasomaji wa Maktaba. Maelezo ya muktadha, maana na
umuhimu wa kauli ni uchambuzi wa kihistoria; hayapaswi
kuchukuliwa kama maneno mengine aliyoyasema Rais.
Sehemu ya “Kauli Katika Vitendo” inarejelea hatua na vipaumbele
alivyovitaja katika hotuba hiyo. Kutajwa kwa hatua hizo
hakumaanishi kuwa hotuba yenyewe inathibitisha matokeo yote
ya utekelezaji wa sera za elimu.
