MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Kupunguza Msongamano wa Magari Kusipoteze Usalama wa Abiria
“
Itakuwa haina maana kupunguza msongamano wa magari na kisha kuongeza vifo kwa watumiaji wa mabasi yaendayo haraka.
Usalama wa abiria kama sehemu ya malengo ya usafiri wa umma
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa kauli hii
Tarehe
19 Septemba 2012
Mahali
Dar es Salaam, Tanzania
Tukio / Hotuba
Uzinduzi wa ujenzi wa barabara za awamu ya kwanza za DART
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Wakati wa kuanzisha mfumo mpya wa usafiri wa umma jijini Dar es Salaam
Tarehe 19 Septemba 2012, Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete alizindua rasmi ujenzi wa barabara za awamu ya kwanza za Mabasi Yaendayo Haraka, zinazojulikana kama DART. Katika hotuba hiyo, alizungumzia changamoto ya msongamano wa magari jijini Dar es Salaam na haja ya kuwa na mfumo wa usafiri unaoweza kuwasaidia wananchi kufika kwa wakati kazini, shuleni, vyuoni na kwenye shughuli nyingine za kila siku.
Mradi uliozinduliwa ulihusisha barabara za Kimara–Kivukoni, Magomeni–Morocco na Fire–Kariakoo, pamoja na vituo na karakana za mabasi. Ujenzi huo ulikuwa sehemu ya utekelezaji wa mpango wa kuboresha usafiri wa jiji uliotayarishwa mwaka 2007 na kukamilika mwaka 2008, kwa msaada wa Serikali ya Japan. Kikwete alieleza kuwa Serikali ilitarajia mfumo huo kusaidia kupunguza msongamano na kuongeza ufanisi wa shughuli za kiuchumi.
Hata hivyo, katika sehemu nyingine ya hotuba hiyo, alisisitiza kwamba lengo la kupunguza msongamano halikupaswa kufuatwa bila kuzingatia usalama. Alitaja barabara maalumu za mabasi, madaraja ya watembea kwa miguu na vituo vya kupakia na kushusha abiria, akiwataka watumiaji kufuata kanuni na tahadhari zitakazowekwa ili kuzuia ajali.
Kauli inayohifadhiwa hapa ilitolewa katika muktadha huo. Ilielekeza fikra kutoka kwenye faida zinazotarajiwa za usafiri wa haraka kwenda kwenye wajibu wa kuhakikisha kuwa mfumo mpya unatumika kwa usalama.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Kasi ya usafiri haiwezi kuwa mafanikio ikiwa maisha ya abiria yako hatarini
Kauli hii inaweka wazi tofauti kati ya kuboresha mtiririko wa magari na kuhakikisha usalama wa watu wanaotumia mfumo wa usafiri. Kupungua kwa muda wa safari ni lengo muhimu, lakini manufaa hayo hupoteza sehemu kubwa ya thamani yake ikiwa yanaambatana na ongezeko la majeraha au vifo vinavyoweza kuzuilika.
Kwa kutaja uwezekano wa kupunguza msongamano huku vifo vikiongezeka, Kikwete alisisitiza kwamba mafanikio ya mradi yalipaswa kutathminiwa kwa kuangalia malengo yake kwa pamoja. Njia maalumu za mabasi zinahitaji kuendana na vituo vilivyopangwa vizuri, maeneo salama ya kuvuka barabara, alama zinazoeleweka na uzingatiaji wa kanuni na watumiaji wote.
Ujumbe wa msingi ni kwamba usalama haupaswi kuachwa kuwa jambo la kushughulikiwa baada ya miundombinu kukamilika. Unapaswa kuzingatiwa tangu hatua za usanifu na ujenzi hadi uendeshaji wa kila siku wa huduma.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Usalama ulikuwa sehemu ya mjadala wa kuanzisha DART
DART haikuanza kama wazo la mwaka 2012 pekee. Mpango wa kuboresha mfumo wa usafiri wa Dar es Salaam ulianza kuandaliwa mwaka 2007, na tarehe 10 Agosti 2010 Kikwete alikuwa tayari amezindua ujenzi wa awamu ya kwanza ya miundombinu ya mradi huo. Uzinduzi wa Septemba 2012 ulihusu ujenzi wa barabara za mabasi za awamu hiyo.
Tofauti hii ni muhimu katika kuelewa historia ya mradi: mwaka 2012 ulikuwa hatua ya utekelezaji wa mpango uliokuwa umeanza mapema, si mwanzo wa kwanza wa wazo la DART. Hotuba ya Kikwete iliunganisha matarajio ya kuboresha usafiri na tahadhari kuhusu namna wananchi watakavyotumia miundombinu hiyo.
Kwa hiyo, kauli ya usalama inapaswa kusomwa kama sehemu ya mjadala wa wakati huo kuhusu kuanzisha mfumo mpya wa usafiri wa umma katika jiji lililokuwa likikabiliwa na mahitaji yanayoongezeka ya safari za kila siku.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Usafiri bora hupimwa kwa huduma na usalama wake
Kwa jiji linalotegemea usafiri wa umma katika shughuli nyingi za kiuchumi na kijamii, usalama wa abiria ni suala linalohusu maisha ya watu, upatikanaji wa huduma na uaminifu katika mfumo wa usafiri. Abiria wanahitaji si kufika wanakoenda kwa wakati tu, bali pia kutumia vituo, njia za kuvuka na mabasi bila kukabili hatari zisizohitajika.
Kauli hii inaweka msingi wa kuuliza maswali yanayoweza kutumika kutathmini mfumo wa usafiri: Je, njia za mabasi zimetenganishwa ipasavyo na magari mengine? Je, abiria wanaweza kufika vituoni na kuvuka barabara kwa usalama? Je, tahadhari na kanuni zinaeleweka na kutekelezwa? Na je, taarifa za ajali na vifo zinatumika kubaini maeneo yanayohitaji kuboreshwa?
Maswali hayo yana umuhimu kwa sababu ubora wa usafiri hauwezi kutathminiwa kwa kasi au idadi ya abiria pekee. Usalama, upatikanaji, uhakika wa huduma na athari kwa watumiaji wote wa barabara ni sehemu za tathmini hiyo.
KAULI KATIKA VITENDO
Miundombinu ya DART ilijumuisha njia na vifaa vya kuzingatia usalama wa abiria
Hatua
Katika awamu ya kwanza ya DART, ilijengwa miundombinu iliyojumuisha njia maalumu za mabasi, vituo vya abiria na madaraja ya watembea kwa miguu. Kwa mujibu wa taarifa za Wakala wa Mabasi Yaendayo Haraka, ujenzi wa miundombinu ya awamu hii ulianza mwaka 2012 na ulikamilika kwa kiasi kikubwa mwaka 2015. Huduma rasmi za mabasi zilianza Mei 2016.
Uhusiano na kauli
Hatua hizo zina uhusiano wa moja kwa moja wa kimuktadha na hoja ya Kikwete kuhusu usalama: madaraja na maeneo yaliyotengwa kwa ajili ya watembea kwa miguu yanaweza kusaidia kupunguza mwingiliano hatarishi kati ya abiria na magari, huku vituo vilivyopangwa vikiweka utaratibu wa kupakia na kushusha abiria. Hata hivyo, kuwepo kwa miundombinu pekee hakuthibitishi kwamba ajali au vifo vilipungua.
Muktadha wa wakati
Kauli ilitolewa tarehe 19 Septemba 2012, wakati ujenzi wa barabara za awamu ya kwanza ulipozinduliwa. Utekelezaji na kuanza kwa huduma ulifuata katika miaka iliyofuata; hivyo, matokeo ya hatua hizo yanapaswa kutofautishwa na kile kilichokuwa matarajio wakati wa hotuba.
Matokeo yaliyothibitishwa
Taarifa za Wakala wa DART zinathibitisha kukamilika kwa kiasi kikubwa kwa miundombinu ya awamu ya kwanza mwaka 2015 na kuanza kwa huduma rasmi mwezi Mei 2016. Taarifa hizo zinaeleza pia vipengele vya miundombinu vilivyokusudiwa kusaidia usalama na uendeshaji wa mfumo. Bila takwimu mahsusi za ajali na vifo zinazoweza kulinganishwa, haiwezekani kuhitimisha kutokana na taarifa hizi pekee kwamba lengo la kuzuia ongezeko la vifo lilifikiwa kwa kiwango gani.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye matarajio ya mwaka 2012 hadi wajibu wa sasa na baadaye
Kauli hii inaweza kufuatiliwa kupitia hatua zilizotangulia ujenzi, utekelezaji wa mradi na maswali ya usalama yanayoendelea kuwa muhimu katika usafiri wa mijini.
KABLA YA 2012
Mpango wa usafiri
Mpango wa kuboresha usafiri wa Dar es Salaam uliandaliwa mwaka 2007 na kukamilika mwaka 2008. Ujenzi wa awamu ya kwanza ya miundombinu ya DART ulizinduliwa mwaka 2010, kabla ya uzinduzi wa ujenzi wa barabara zake mwaka 2012.
2012 NA MIAKA ILIYOFUATA
Ujenzi na huduma
Miundombinu ya awamu ya kwanza ilijengwa na kukamilika kwa kiasi kikubwa mwaka 2015. Huduma rasmi zilianza Mei 2016. Hatua hizi zinathibitisha utekelezaji wa mradi, lakini tathmini ya usalama inahitaji pia ushahidi kuhusu ajali, vifo na mwenendo wa matumizi ya miundombinu.
LEO NA KESHO
Usalama unaopimika
Tathmini ya mfumo inapaswa kuangalia takwimu za ajali na vifo, usalama wa vituo na maeneo ya kuvukia, uelewa wa kanuni, na hatua zinazochukuliwa baada ya kubainika kwa hatari. Takwimu za muda mrefu zinaweza kusaidia kupima iwapo matarajio ya awali ya usalama yanatimizwa na wapi maboresho yanahitajika.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Usalama uwe sehemu ya kipimo cha mafanikio ya usafiri wa umma
Katika kutathmini usafiri wa mijini, kauli hii inaweka kipaumbele kinachoweza kupimwa: huduma inapoboreshwa, je, usalama wa abiria na watumiaji wengine wa barabara unaimarika pia? Jibu linahitaji zaidi ya maelezo ya miundombinu. Linahitaji takwimu zinazoweza kulinganishwa kwa muda, uchunguzi wa maeneo yenye hatari na tathmini ya utekelezaji wa kanuni za usalama.
Kwa siku zijazo, somo la kauli hii ni kwamba upangaji wa usafiri unapaswa kuunganisha ufanisi na ulinzi wa maisha tangu mwanzo. Mfumo unaweza kuwa wa haraka na wenye uwezo mkubwa wa kubeba abiria, lakini tathmini yake inapaswa pia kuzingatia namna watu wanavyofika vituoni, wanavyovuka barabara na wanavyotumia huduma kwa usalama.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imechukuliwa kutoka kwenye nakala ya hotuba ya Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete ya tarehe 19 Septemba 2012, iliyochapishwa na TheHabari tarehe 22 Septemba 2012. Maelezo ya kihistoria yanahusisha kauli hiyo na uzinduzi wa ujenzi wa barabara za DART na tahadhari kuhusu usalama wa watumiaji wa mfumo. Uchambuzi umetenganishwa na maneno ya nukuu yenyewe. Taarifa kuhusu ujenzi na kuanza kwa huduma zimetegemezwa kwenye taarifa za Wakala wa DART; hazichukuliwi peke yake kuwa uthibitisho wa kiwango cha kupungua au kuongezeka kwa ajali na vifo.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi ya kumbukumbu na uchambuzi wa kihistoria; haijawakilishi rasmi Ikulu, Serikali au taasisi nyingine yoyote.
