MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Kikwete: Msongamano wa Magari Ulikuwa Gharama Ambayo Tanzania Isingeweza Kuendelea Kuivumilia
Sababu za kuwekeza katika usafiri wa umma na kuanza ujenzi wa miundombinu ya Mabasi Yaendayo Haraka jijini Dar es Salaam.
“
NUKUU YA ASILI KWA KISWAHILI
Lakini hasara inalopata taifa kutokana na msongamano wa magari ni kubwa zaidi. Hatuwezi kuendelea kusubiri.
Kauli iliyotolewa katika uzinduzi rasmi wa ujenzi wa barabara za awamu ya kwanza za Mabasi Yaendayo Haraka (DART), Dar es Salaam.
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati huo
TAREHE
19 Septemba 2012
MAHALI
Dar es Salaam, Tanzania
TUKIO
Uzinduzi rasmi wa ujenzi wa barabara za awamu ya kwanza za DART
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kwa nini Serikali iliona haja ya kuwekeza katika usafiri wa haraka?
Tarehe 19 Septemba 2012, Rais Jakaya Mrisho Kikwete alizindua rasmi ujenzi wa barabara za awamu ya kwanza za mfumo wa Mabasi Yaendayo Haraka jijini Dar es Salaam. Mradi huo ulihusisha njia za Kimara–Kivukoni, Fire–Kariakoo na Magomeni–Morocco, pamoja na miundombinu iliyohitajika kuendesha mfumo huo.
Katika hotuba yake, Kikwete alieleza changamoto iliyokuwa ikikua sambamba na upanuzi wa jiji: idadi ya watu na magari ilikuwa ikiongezeka, huku usafiri wa daladala pekee ukiwa hauwezi kukidhi mahitaji yote ya wakazi. Alitaja pia athari za msongamano kwa wafanyakazi, wanafunzi na watu wengine waliotegemea barabara kufika kwenye shughuli zao za kila siku.
Serikali ilikuwa ikikabiliwa na uamuzi wa kutumia fedha katika mradi mkubwa wa usafiri wakati kulikuwa na mahitaji mengine katika sekta kama afya, elimu na maji. Kauli yake kuhusu hasara iliyotokana na msongamano iliweka mjadala huo katika mizani ya gharama za uwekezaji dhidi ya gharama za kuendelea na hali iliyokuwepo.
Katika hotuba hiyo, Kikwete pia alieleza kuwa mradi ulikuwa sehemu ya utekelezaji wa Mpango Kabambe wa Uboreshaji wa Mfumo wa Usafiri Dar es Salaam, ulioandaliwa mwaka 2007 na kukamilika mwaka 2008 kwa msaada wa Serikali ya Japan.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Gharama ya kutotatua tatizo nayo ni gharama ya taifa
Hoja kuu ya kauli hii ni kwamba gharama ya mradi wa umma haipaswi kutazamwa peke yake. Inapaswa pia kulinganishwa na madhara ya kuacha tatizo linalokusudiwa kutatuliwa liendelee. Kwa mtazamo huo, fedha zinazowekezwa katika usafiri wa umma zinapaswa kutathminiwa pamoja na muda unaopotea barabarani, ucheleweshaji wa shughuli za kiuchumi na athari kwa maisha ya wakazi.
Maneno “Hatuwezi kuendelea kusubiri” yanaonyesha msisitizo wa kuchukua hatua badala ya kuahirisha uamuzi. Katika muktadha wa hotuba, hayakuwa kauli kuhusu miundombinu kwa ujumla tu; yalifuatia hoja ya moja kwa moja kwamba msongamano ulikuwa ukisababisha hasara kubwa na kwamba mradi wa DART ulipaswa kuendelea.
Hata hivyo, hoja ya kuwekeza haitoshi peke yake kuthibitisha kuwa mradi umefanikiwa. Mafanikio yanahitaji kupimwa kwa matokeo ya mfumo wenyewe: kama unawafikisha abiria kwa wakati, kama huduma inapatikana kwa uhakika, kama gharama ni nafuu kwa watumiaji na kama unaongeza ufanisi wa usafiri wa jiji.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Kutoka mipango ya usafiri hadi ujenzi wa mfumo wa DART
Mradi wa DART haukuanza na hotuba ya mwaka 2012 pekee. Kwa mujibu wa historia ya mradi iliyochapishwa na Wakala wa Mabasi Yaendayo Haraka (DART), wazo la mfumo huo lilianza kufanyiwa kazi mwaka 2002 kama sehemu ya jitihada za kuboresha usafiri wa mijini. Wakala wa DART ulianzishwa mwaka 2007 ili kupanga, kuratibu na kusimamia utekelezaji wa mfumo huo.
Katika hotuba ya mwaka 2012, Kikwete alikumbusha kuwa alizindua ujenzi wa miundombinu ya awamu ya kwanza tarehe 10 Agosti 2010. Tukio la Septemba 2012 lilikuwa hatua nyingine ya mradi: uzinduzi wa ujenzi wa barabara zilizokusudiwa kutumiwa na mabasi ya mfumo huo.
Mlolongo huu unaonyesha kuwa kauli ya mwaka 2012 ilitolewa ndani ya mradi uliokuwa tayari umeanza kutayarishwa na kutekelezwa kwa hatua. Hivyo, ni muhimu kutofautisha kati ya kuanzishwa kwa wazo, maandalizi ya mradi, ujenzi wa miundombinu na kuanza kwa huduma za usafiri.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Usafiri wa mijini ni sehemu ya uzalishaji na maisha ya wananchi
Msongamano wa magari si suala la muda wa safari pekee. Unaweza kuathiri namna watu wanavyofika kazini, shuleni, hospitalini na kwenye shughuli zao za kiuchumi. Kwa jiji linalokua, uwezo wa kusafirisha idadi kubwa ya watu kwa ufanisi ni sehemu ya mipango ya maendeleo ya mijini.
Nukuu hii ni muhimu katika kuelewa namna Serikali ya wakati huo ilivyotetea uwekezaji katika usafiri wa umma. Hoja yake ilikuwa kwamba gharama za kujenga miundombinu zilipaswa kuangaliwa pamoja na hasara iliyokuwa ikitokana na tatizo la usafiri. Ni mtazamo unaoweka msisitizo katika kupima gharama za sasa dhidi ya manufaa yanayotarajiwa kwa jamii na uchumi.
Kwa Tanzania ya sasa, hoja hii inaweza kutumika katika kutathmini miradi ya usafiri kwa kuangalia si ukubwa wa miundombinu pekee, bali pia ubora wa huduma, muda wa safari, upatikanaji kwa makundi mbalimbali ya wananchi, gharama za uendeshaji na namna mfumo unavyounganishwa na njia nyingine za usafiri.
KAULI KATIKA VITENDO
Ujenzi wa DART ulikuwa hatua ya utekelezaji, si kauli pekee
HATUA
Tarehe 19 Septemba 2012, Kikwete alizindua rasmi ujenzi wa barabara za awamu ya kwanza za DART, zikiwemo njia za Kimara–Kivukoni, Fire–Kariakoo na Magomeni–Morocco.
UHUSIANO NA KAULI
Hatua hii ina uhusiano wa moja kwa moja na hoja yake kuhusu gharama za msongamano. Ujenzi wa njia maalumu za mabasi ulikuwa sehemu ya jitihada za kuanzisha mfumo wa usafiri wa umma uliopangwa kubeba abiria wengi na kuboresha usafiri jijini.
MUKTADHA WA WAKATI
Hotuba ya uzinduzi inaeleza kuwa ujenzi huo ulikuwa sehemu ya mpango mpana wa kuboresha usafiri Dar es Salaam, na kwamba Serikali ilishirikiana na Benki ya Dunia katika kufadhili mradi. Kikwete pia alitaja uzinduzi wa miundombinu ya awamu ya kwanza alioufanya mwaka 2010.
MATOKEO NA MIPAKA YA USHAHIDI
Hotuba inathibitisha uzinduzi wa ujenzi na madhumuni yaliyokusudiwa, lakini yenyewe haithibitishi kwamba malengo yote ya kupunguza msongamano yalifikiwa. Kutathmini matokeo kunahitaji ushahidi wa ziada kuhusu huduma iliyoanza baadaye, idadi ya abiria, muda wa safari na utendaji wa mfumo.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka hoja ya mwaka 2012 hadi maswali ya usafiri wa leo
Kauli hii inaweza kusomwa kwa kuzingatia tatizo lililokuwepo, hatua iliyochukuliwa na vigezo vinavyohitajika kutathmini mfumo wa usafiri kwa muda mrefu.
KABLA YA 2012
Kuibuka kwa Tatizo na Mpango
Ukuaji wa jiji na changamoto za usafiri zilichochea maandalizi ya mpango wa kuboresha mfumo wa usafiri. Historia ya DART inaonyesha kuwa wazo la mradi lilianza mwaka 2002 na wakala wake ukaanzishwa mwaka 2007.
2012
Hoja Inakuwa Hatua ya Ujenzi
Kikwete alitumia gharama za msongamano kueleza kwa nini Serikali ilipaswa kuendelea na uwekezaji. Uzinduzi wa ujenzi wa barabara za DART ulikuwa hatua halisi ndani ya mradi, ingawa uzinduzi pekee hauwezi kuthibitisha matokeo ya mwisho.
LEO NA KESHO
Kupima Matokeo kwa Ushahidi
Swali muhimu ni kama mfumo wa usafiri unawasaidia wananchi kufika wanakokwenda kwa wakati, kwa gharama inayomudu na kwa huduma ya uhakika. Kwa baadaye, tathmini ya miradi ya aina hii inahitaji data ya abiria, muda wa safari, ubora wa huduma na gharama za uendeshaji.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Miundombinu inapaswa kutatua tatizo linalowagusa watumiaji
Hoja ya mwaka 2012 inaweka mbele swali linaloweza kutumika katika tathmini ya usafiri wa mijini leo: je, uwekezaji unaofanywa unapunguza gharama ambazo wananchi na uchumi wanazibeba kutokana na usafiri usio na ufanisi?
Jibu haliwezi kutolewa kwa kuangalia uwepo wa barabara au mabasi pekee. Linahitaji kuchunguza muda wa safari kabla na baada ya maboresho, uhakika wa huduma, msongamano kwenye njia zinazohusika, uwezo wa mfumo kubeba abiria na gharama ambazo watumiaji wanakabiliana nazo.
Kwa hiyo, thamani ya kauli hii katika mjadala wa sasa si kudhani kwamba tatizo limetatuliwa, bali kutumia hoja yake kama msingi wa kuuliza iwapo uwekezaji wa umma unazalisha manufaa yaliyokusudiwa na ni kwa kiwango gani manufaa hayo yanawafikia wananchi.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu imehifadhiwa kwa maneno ya Kiswahili yaliyotolewa katika taarifa ya swali na kulinganishwa na nakala iliyochapishwa ya hotuba ya uzinduzi wa ujenzi wa DART ya tarehe 19 Septemba 2012. Maelezo kuhusu muktadha yanafuata yaliyomo katika hotuba hiyo na historia ya mradi iliyochapishwa na Wakala wa DART. Sehemu za uchambuzi na tafakuri ya sasa ni ufafanuzi wa Maktaba, si maneno ya moja kwa moja ya Rais.
Tofauti muhimu ni kati ya dhamira iliyotajwa, hatua ya kuzindua ujenzi na matokeo ya baadaye ya mfumo. Ushahidi wa uzinduzi unaonyesha hatua iliyochukuliwa; tathmini ya mafanikio ya kupunguza msongamano inahitaji data nyingine ya utekelezaji na utendaji.
