MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Rushwa Inapora Rasilimali Zilizokusudiwa Kuwanufaisha Wananchi
“
TAFSIRI YA KISWAHILI
Awali ya yote, rushwa ni uovu. Lazima tufanye kila linalowezekana kupambana na rushwa. Chochote tunachoweza kufanya, ni lazima tupambane na rushwa nchini. Rushwa huondoa rasilimali katika matumizi yaliyokusudiwa kuwanufaisha wananchi.
ORIGINAL ENGLISH
First, corruption is evil. We must do everything possible to fight corruption. Whatever we can do, we must fight corruption in the country. It drains resources, diverts resources, from doing good for the people.
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa kutoa kauli
Tarehe
17 Desemba 2009*
Mahali
Ikulu, Dar es Salaam, Tanzania
Tukio
Mahojiano na AllAfrica kuhusu masuala ya taifa na Afrika
CHANZO CHA NUKUU
AllAfrica,
Tanzania: Kikwete Hopeful for Action on Climate Change, Optimistic on Africa's Future,
iliyochapishwa tarehe 18 Desemba 2009.
Soma mahojiano ya AllAfrica
*Makala ya AllAfrica ilichapishwa tarehe 18 Desemba 2009. Tarehe ya mahojiano imewasilishwa kulingana na taarifa ya nukuu iliyotolewa kwa ukurasa huu.
MUKTADHA
Rushwa, zabuni za umma na wajibu wa kulinda rasilimali za taifa
Kauli hii ilitolewa katika mahojiano ya AllAfrica na Rais Jakaya Mrisho Kikwete yaliyohusu masuala mbalimbali ya Tanzania, yakiwemo uchumi, kilimo, huduma za jamii, utawala na changamoto za maendeleo. Katika sehemu inayohusu rushwa, waandishi waliuliza kuhusu hatari ya vitendo vya rushwa katika miradi mikubwa ya Serikali na mikataba ya zabuni. Swali hilo pia lilihusisha kauli ya afisa wa taasisi ya kupambana na rushwa kuhusu changamoto za kazi hiyo na msaada kutoka ngazi za juu za uongozi.
Akijibu, Kikwete alisisitiza kuwa rushwa huondoa rasilimali katika matumizi yaliyokusudiwa kuwanufaisha wananchi na kuzihamishia kwenye manufaa ya watu binafsi. Hakubaki katika kueleza tatizo kwa ujumla; katika mahojiano hayo hayo alizungumzia pia hatua ambazo Serikali yake ilikuwa imechukua kuhusu sheria na uwezo wa taasisi ya kupambana na rushwa.
Mazingira haya ni muhimu kwa sababu mikataba ya umma na miradi ya maendeleo huhusisha maamuzi kuhusu matumizi ya fedha za wananchi. Rushwa katika maeneo hayo inaweza kuathiri thamani inayopatikana kwa fedha zilizotumika, ubora wa huduma na imani ya wananchi katika usimamizi wa rasilimali za taifa.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Fedha za umma zinapaswa kuhudumia wananchi, si maslahi binafsi
Hoja kuu katika kauli hii ni uhusiano kati ya rushwa na matumizi yasiyofikia malengo yaliyokusudiwa. Kikwete anaiweka rushwa katika mtazamo wa madhara yake kwa wananchi: rasilimali zinapogeuzwa kutoka kwenye matumizi ya umma kwenda kwenye manufaa ya watu binafsi, uwezo wa kuzitumia katika huduma na maendeleo hupungua.
Maneno yake kuhusu kufanya kila linalowezekana kupambana na rushwa yanaweka mkazo katika kuchukua hatua badala ya kutambua tatizo pekee. Hata hivyo, kauli ya kisiasa kuhusu dhamira ya kupambana na rushwa ni tofauti na ushahidi wa kiwango cha utekelezaji. Kutathmini matokeo kunahitaji kuangalia sheria, uwezo na uhuru wa taasisi husika, uchunguzi, mashtaka, hukumu na uwazi katika matumizi ya fedha za umma.
Kwa hiyo, kipimo muhimu cha ujumbe huu si ukali wa maneno pekee, bali ni kama mifumo ya usimamizi na uwajibikaji inazuia ubadhirifu, inabaini ukiukaji na kuhakikisha kuwa sheria inatumika kwa haki.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Mwaka 2009: sheria, taasisi na changamoto ya utekelezaji
Katika mahojiano hayo, Kikwete alisema Serikali ilikuwa imeangalia upya sheria za kupambana na rushwa kwa sababu sheria iliyokuwapo tangu mwaka 1971 ilikuwa na mapungufu. Alieleza kuwa sheria pana zaidi ilikuwa imeletwa takribani mwaka 2007, na kwamba juhudi zilikuwa zinaendelea kujenga uwezo wa taasisi iliyokuwa ikishughulikia mapambano dhidi ya rushwa.
Maelezo hayo yanaweka kauli katika mazingira ya mjadala kuhusu jinsi ya kuimarisha mfumo wa kisheria na uwezo wa taasisi za umma. Kwa kuzingatia muda wa kihistoria, sheria inayohusiana na maelezo hayo ni Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa ya mwaka 2007. Hata hivyo, maelezo ya Kikwete katika mahojiano ni ushahidi wa namna Serikali ilivyoeleza hatua zake wakati huo; yenyewe pekee haitoshi kuthibitisha ufanisi wa utekelezaji wa sheria au kiwango ambacho rushwa ilipungua.
Tofauti hii ni muhimu katika kusoma historia ya utawala: kuwepo kwa sheria, kuongezeka kwa uwezo wa taasisi na kupatikana kwa matokeo yanayopimika ni hatua zinazohusiana, lakini si kitu kimoja.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Uwajibikaji unaonekana katika namna rasilimali zinavyosimamiwa
Umuhimu wa kauli hii kwa Tanzania unatokana na swali linalowekwa wazi: je, rasilimali za umma zinatumika kwa madhumuni yaliyopangwa na kwa manufaa yaliyokusudiwa? Swali hilo linahusu bajeti, zabuni, mikataba ya Serikali, miradi ya miundombinu na usimamizi wa taasisi za umma.
Katika maeneo hayo, uwazi wa taarifa, ukaguzi wenye uwezo, mifumo inayofuatilia matumizi ya fedha na uchunguzi unaofanywa kwa mujibu wa sheria ni sehemu ya namna ya kupima uwajibikaji. Umma unahitaji pia taarifa zinazoeleza fedha zilizotengwa, matumizi halisi, kazi zilizokamilika na matokeo yaliyopatikana.
Kauli hii haitoi ushahidi wa peke yake kuhusu kiwango cha rushwa nchini mwaka 2009 au miaka inayofuata. Badala yake, inatoa msingi wa kuchunguza kama mifumo ya usimamizi wa rasilimali imeweza kulinda maslahi ya wananchi na kama taasisi zinazohusika zinafanya kazi kwa ufanisi na uwajibikaji.
KAULI KATIKA VITENDO
Hatua zilizotajwa katika mahojiano ya mwaka 2009
Hatua: Mapitio ya sheria ya kupambana na rushwa
Katika mahojiano hayo, Kikwete alisema Serikali ilikuwa imechukua hatua ya kuimarisha mfumo wa sheria na kueleza kuwa sheria pana zaidi ilikuwa imeletwa takribani mwaka 2007. Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa ya mwaka 2007 ni sehemu inayoweza kutambuliwa katika muktadha huo.
Uhusiano na kauli: Kuimarisha msingi wa kisheria kunahusiana moja kwa moja na dhamira aliyoeleza ya kupambana na rushwa. Hata hivyo, kuwepo kwa sheria hakuthibitishi peke yake kuwa utekelezaji wake ulifanikiwa au kwamba rushwa ilipungua kwa kiwango fulani.
Hatua: Kujenga uwezo wa taasisi
Kikwete alieleza kuwa Serikali ilikuwa inaongeza uwezo wa taasisi ya kupambana na rushwa, ikiwemo watumishi, vifaa na mafunzo. Katika mahojiano hayo alikadiria kuwa takribani watumishi wapya 1,000 walikuwa wameajiriwa kwa ajili ya taasisi hiyo.
Uhusiano na kauli: Kuimarisha uwezo wa taasisi kunaendana na wazo la kuchukua hatua dhidi ya rushwa. Idadi ya watumishi na vifaa vilivyotajwa ni maelezo yaliyotolewa na Kikwete katika mahojiano; hayapaswi kuchukuliwa kama tathmini huru ya ufanisi wa taasisi.
Ushahidi wa kihistoria:
AllAfrica, mahojiano yaliyochapishwa tarehe 18 Desemba 2009. Maelezo kuhusu hatua za Serikali katika sehemu hii yanatokana na maelezo ya Kikwete mwenyewe katika mahojiano hayo.
Kagua maelezo ya chanzo
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye kauli ya mwaka 2009 hadi wajibu wa vizazi vijavyo
Kauli hii inaweza kusomwa kwa kuzingatia hali iliyokuwapo wakati ilipotolewa, maswali yanayoweza kuchunguzwa sasa na umuhimu wa kuhifadhi kumbukumbu za uwajibikaji kwa baadaye.
2009
Wakati wa Kauli
Kikwete alizungumzia madhara ya rushwa kwa rasilimali za umma na kueleza hatua ambazo Serikali yake ilikuwa imechukua kuhusu sheria na uwezo wa taasisi ya kupambana na rushwa.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inaweza kutumika kutafakari uwazi katika zabuni, matumizi ya bajeti, usimamizi wa mikataba na namna taasisi zinavyowajibika kwa maamuzi yao. Tathmini ya hali ya sasa inahitaji ushahidi na takwimu za kipindi husika, si kutegemea kauli ya mwaka 2009 pekee.
KESHO
Funzo kwa Vizazi Vijavyo
Kumbukumbu za sheria, ukaguzi, uchunguzi na matokeo ya miradi zinaweza kusaidia vizazi vijavyo kutathmini namna Tanzania ilivyoshughulikia rushwa. Kauli itakuwa na thamani zaidi katika utafiti wa historia inapounganishwa na nyaraka na ushahidi wa utekelezaji.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Jinsi ya kutofautisha dhamira, hatua na matokeo
Katika mjadala wa uwajibikaji wa umma, kauli ya kupambana na rushwa ni mwanzo wa kuweka msimamo, lakini tathmini ya matokeo inahitaji kuangalia mambo yanayoweza kuthibitishwa. Miongoni mwa maswali muhimu ni kama zabuni zinasimamiwa kwa uwazi, kama taarifa za matumizi ya fedha zinapatikana, kama tuhuma zinachunguzwa kwa kufuata sheria na kama matokeo ya uchunguzi yanawasilishwa kwa namna inayowezesha uwajibikaji.
Kwa mtazamo huo, kauli ya Kikwete inaweza kutumika kama msingi wa kuchunguza uhusiano kati ya dhamira ya kisiasa na utendaji wa taasisi. Haimaanishi kuwa kauli hiyo yenyewe ilitatua tatizo la rushwa, wala haitoi hitimisho kuhusu hali ya sasa bila ushahidi wa ziada.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imewasilishwa kwa kufuata maneno yaliyo katika mahojiano ya AllAfrica. Maandishi ya Kiswahili ni tafsiri ya Maktaba, si tafsiri rasmi iliyochapishwa na chanzo. Taarifa kuhusu hatua za Serikali mwaka 2009 zimewasilishwa kama maelezo yaliyotolewa na Kikwete katika mahojiano hayo; tathmini huru ya utekelezaji na matokeo yake inahitaji nyaraka nyingine za kihistoria. Uchambuzi unaofuata nukuu ni tafsiri ya kihistoria ya Maktaba, si sehemu ya maneno ya Rais.
Rudi Ukurasa Mkuu wa Maktaba ya Nukuu za Marais
