MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Saratani Inaweza Kutibika Ikigunduliwa Mapema
Kauli kuhusu uchunguzi wa afya, uzoefu binafsi wa matibabu na umuhimu
wa kugundua saratani katika hatua za awali.
“
Kwa hakika, saratani inatibika lakini ni lazima igundulike mapema
na inaweza kugundulika mapema kama tukifanya uchunguzi wa mara
kwa mara wa afya zetu.
KAULI KUHUSU AFYA NA UGUNDUZI WA MAPEMA WA SARATANI
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati huo
Tarehe ya taarifa
9 Desemba 2014
Mahali
Ikulu, Dar es Salaam, Tanzania
Tukio
Mazungumzo na viongozi wa dini waliomtembelea kumjulia hali
baada ya matibabu
CHANZO CHA KIHISTORIA
Taarifa rasmi ya Ikulu — 9 Desemba 2014
↗
Taarifa ya Kurugenzi ya Mawasiliano ya Rais inaeleza kuhusu
ziara ya viongozi wa dini Ikulu, maelezo ya Rais kuhusu
matibabu yake na wito wake kwa Watanzania kupima afya mapema.
UFANUZI WA TAREHE
Taarifa rasmi ya Ikulu ilichapishwa tarehe 9 Desemba 2014.
Hata hivyo, taarifa hiyo inaeleza kwamba viongozi wa dini
walimtembelea Rais usiku wa Jumatatu, tarehe 8 Desemba 2014.
Hivyo, tarehe ya uchapishaji wa taarifa na tarehe ya tukio
lenyewe zinapaswa kutofautishwa katika kumbukumbu za kihistoria.
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Uzoefu wa matibabu uliogeuka kuwa wito wa kupima afya mapema
Mwishoni mwa mwaka 2014, Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete alikuwa
akirejea katika majukumu yake baada ya kufanyiwa upasuaji wa
tezi dume katika Hospitali ya Johns Hopkins, iliyoko Baltimore,
Maryland, Marekani. Kwa mujibu wa taarifa za Ikulu za wakati
huo, aliondoka Tanzania tarehe 6 Novemba 2014 kwa ajili ya
uchunguzi wa afya, na madaktari wakaamua kumfanyia upasuaji
tarehe 8 Novemba.
Baada ya kurejea nchini, viongozi wa dini kutoka Dar es Salaam
walimtembelea Ikulu kumjulia hali na kumuombea afya njema.
Katika mazungumzo hayo, Kikwete alieleza jinsi uchunguzi wa
afya ulivyomsaidia kugundua tatizo lililohitaji matibabu.
Alitumia uzoefu huo kutoa wito kwa wananchi wengine kutafuta
huduma za uchunguzi wa afya badala ya kusubiri mpaka dalili
au hali ya ugonjwa iwe mbaya.
Kwa hiyo, nukuu hii haikutolewa katika hotuba ya kawaida kuhusu
sera ya afya pekee. Ilitokana na tukio maalumu lililohusisha
uzoefu wa Rais mwenyewe wa uchunguzi na matibabu. Taarifa ya
Ikulu inaunganisha uzoefu huo na dhamira yake ya kuwahamasisha
Watanzania wengi zaidi kupima afya mapema.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Kutambua ugonjwa mapema ni sehemu ya juhudi za kuutibu
Hoja kuu katika kauli hii ni umuhimu wa kutambua tatizo la
kiafya mapema. Maneno yake yanaelekeza fikra kutoka kwenye
matibabu baada ya ugonjwa kuendelea hadi kwenye hatua za
uchunguzi zinazoweza kusaidia kubaini tatizo kabla halijafikia
hatua ya juu.
Katika muktadha wa saratani, ugunduzi wa mapema unaweza
kuongeza nafasi za kupata matibabu yenye mafanikio kwa aina
nyingi za saratani. Hata hivyo, matokeo hutegemea aina ya
saratani, hatua iliyofikiwa, hali ya mgonjwa na upatikanaji
wa matibabu yanayofaa. Kwa hiyo, kauli hii inaeleweka vizuri
kama wito wa kuongeza uelewa na kutumia huduma za afya kwa
wakati, si kama ahadi kwamba kila saratani hupona ikigunduliwa
mapema.
Kauli hiyo pia inaonyesha namna uzoefu binafsi wa ugonjwa
ulivyotumiwa kufikisha ujumbe wa afya kwa umma. Badala ya
kuzungumzia saratani kama suala la watu wengine pekee,
Kikwete alieleza umuhimu wa uchunguzi kwa kurejea kile
kilichotokea katika maisha yake mwenyewe.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Afya ya kiongozi binafsi na ujumbe kwa jamii
Mwaka 2014, Kikwete alikuwa katika mwaka wa mwisho wa muhula
wake wa pili wa urais. Taarifa kuhusu matibabu yake zilikuwa
sehemu ya mawasiliano ya umma kuhusu hali yake ya afya na
kurejea kwake katika majukumu ya urais. Katika mazingira hayo,
maelezo yake kuhusu uchunguzi wa saratani yalitoa nafasi ya
kuzungumzia suala la afya ya wananchi kwa kutumia tukio
lililokuwa limeelezwa hadharani.
Umuhimu wa kihistoria wa nukuu hii unatokana na uhusiano wake
na tukio linaloweza kufuatiliwa katika kumbukumbu rasmi:
Rais alifanyiwa uchunguzi na matibabu, akazungumza na viongozi
wa dini kuhusu hali yake, kisha akasisitiza umuhimu wa
Watanzania kupima afya zao mapema. Mlolongo huo unaweka
kauli katika mazingira yake halisi bila kuhitaji kudhani
nia ambazo hazijaelezwa katika chanzo.
Hata hivyo, kuwepo kwa wito wa Rais hakuthibitishi peke yake
kwamba wananchi waliongeza vipimo vya saratani au kwamba
huduma za uchunguzi ziliboreka kutokana na kauli hiyo.
Kutathmini mabadiliko ya aina hiyo kunahitaji takwimu za
huduma za afya, taarifa za programu husika na ushahidi
unaoweza kulinganisha hali kabla na baada ya kipindi hicho.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Elimu ya afya inapaswa kwenda sambamba na upatikanaji wa huduma
Kwa Tanzania, ujumbe wa nukuu hii una pande mbili zinazokamilishana.
Upande wa kwanza ni uelewa wa wananchi: watu wanahitaji taarifa
sahihi kuhusu saratani, dalili zinazopaswa kuchunguzwa na
umuhimu wa kufuata ushauri wa wataalamu wa afya. Upande wa pili
ni uwezo wa mfumo wa afya kutoa uchunguzi, vipimo vya kuthibitisha
ugonjwa na matibabu yanayofaa kwa wakati.
Uhamasishaji pekee hauondoi vikwazo vyote vinavyoweza kumzuia
mtu kupima. Umbali wa kituo cha afya, gharama za usafiri,
upatikanaji wa vipimo, muda wa kusubiri na uelewa wa huduma
zinazopatikana vinaweza kuathiri uamuzi wa kutafuta uchunguzi.
Kwa hiyo, ujumbe wa kupima mapema una umuhimu mkubwa zaidi
unapoungwa mkono na huduma zinazofikika na zinazotegemewa.
Nukuu hii pia ina nafasi katika kuzungumzia namna viongozi,
wataalamu wa afya na jamii wanavyoweza kushirikiana kueneza
taarifa sahihi. Mazungumzo ya wazi kuhusu afya yanaweza
kusaidia kupunguza ukimya na hofu zinazowazuia baadhi ya watu
kutafuta ushauri wa kitaalamu.
KAULI KATIKA VITENDO
Kutoka kwenye uchunguzi binafsi hadi wito wa afya ya umma
HATUA ILIYOTHIBITISHWA
Taarifa rasmi ya Ikulu ya tarehe 9 Desemba 2014 inaeleza
kwamba Kikwete alikusudia kuchukua hatua zaidi za kuwahamasisha
Watanzania kupima afya zao mapema. Katika mazungumzo yake
na viongozi wa dini, aliwahimiza wananchi wengi zaidi kufanya
uchunguzi wa afya na kueleza umuhimu wa kutambua saratani
mapema.
UHUSIANO NA KAULI
Wito wa kupima afya mapema una uhusiano wa moja kwa moja
na ujumbe wa nukuu. Hata hivyo, taarifa hiyo inathibitisha
kwamba wito ulitolewa; peke yake haithibitishi kiwango cha
utekelezaji wa kampeni zilizofuata au athari zake kwa idadi
ya watu waliopimwa.
Mipaka ya ushahidi:
Taarifa iliyotajwa inathibitisha kauli na dhamira ya kuhamasisha
uchunguzi wa afya. Haitoshi peke yake kuthibitisha kuwa kauli hiyo
ilisababisha kuongezeka kwa vipimo, kuanzishwa kwa programu mpya
au kuboreka kwa matokeo ya matibabu.
WAKATI, SASA NA BAADAYE
Umuhimu wa kauli katika nyakati tofauti
Uzoefu ulioelezwa mwaka 2014 unaweza kutumika kutafakari
masuala ya uchunguzi, elimu ya afya na upatikanaji wa huduma,
huku kila kipindi kikitazamwa kwa ushahidi wake.
2014
Wakati wa Kauli
Baada ya kufanyiwa uchunguzi na upasuaji wa tezi dume
nchini Marekani, Kikwete alizungumza kuhusu uzoefu wake
na kutoa wito kwa Watanzania kupima afya zao mapema.
Kauli hiyo ilitolewa katika mazungumzo na viongozi wa dini
waliomtembelea Ikulu kumjulia hali.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Ujumbe wake unaweza kuhusishwa na umuhimu wa elimu sahihi
kuhusu saratani, uchunguzi unaopendekezwa na wataalamu,
pamoja na huduma zinazowezesha wagonjwa kupata vipimo
na matibabu kwa wakati. Tathmini ya hali ya sasa inahitaji
takwimu za sasa za afya, si nukuu hii pekee.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Kwa siku zijazo, changamoto ni kuunganisha uhamasishaji
na huduma zenye uwezo wa kujibu mahitaji ya wananchi.
Kumbukumbu za programu, takwimu za uchunguzi na matokeo
ya matibabu zitasaidia kutathmini maendeleo katika
ugunduzi wa mapema wa saratani.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Uhamasishaji una maana pale unapomwezesha mtu kupata huduma
Kauli ya kupima mapema inatoa msingi wa mazungumzo kuhusu
namna taarifa za afya zinavyowafikia wananchi na jinsi
wanavyoweza kupata huduma zinazohitajika. Uelewa wa saratani
unapaswa kujumuisha ukweli kwamba si kila aina ya saratani
ina njia sawa ya uchunguzi wa mapema, na kwamba vipimo
vinavyofaa hutegemea aina ya saratani, umri, vihatarishi
na mwongozo wa kitaalamu.
Ni muhimu pia kutofautisha uchunguzi wa watu ambao hawana
dalili na vipimo vinavyofanywa baada ya dalili au tatizo
fulani kuonekana. Mtaalamu wa afya anaweza kusaidia kuamua
uchunguzi unaofaa kulingana na hali ya mtu. Ujumbe wa msingi
si kwamba kila mtu anahitaji kila kipimo, bali kwamba maamuzi
kuhusu uchunguzi na dalili zinazotia wasiwasi yafanywe kwa
kupata ushauri wa kitaalamu.
FUNZO KWA VIZAZI VIJAVYO
Uzoefu wa mtu mmoja unaweza kuanzisha mazungumzo ya umma
Katika kumbukumbu za uongozi, kauli hii inaonyesha jinsi
tukio la kiafya katika maisha ya kiongozi lilivyotumiwa
kuwasilisha ujumbe unaohusu wananchi kwa upana zaidi.
Thamani yake ya kihistoria inahusiana na jambo mahsusi:
Kikwete alieleza umuhimu wa uchunguzi wa mapema baada ya
kupitia mwenyewe mchakato wa uchunguzi na matibabu.
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kusaidia kuchunguza
uhusiano kati ya mawasiliano ya viongozi na uelewa wa afya
ya umma. Ili kutathmini athari zake kwa kina, kumbukumbu
ya kauli inapaswa kuunganishwa na ushahidi mwingine kuhusu
kampeni za afya, huduma za uchunguzi, upatikanaji wa matibabu
na matokeo yaliyorekodiwa katika vipindi husika.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu kuu imehifadhiwa kwa maneno yaliyotolewa katika taarifa
rasmi ya Ikulu ya tarehe 9 Desemba 2014. Taarifa hiyo pia
inarekodi kwamba mazungumzo na viongozi wa dini yalifanyika
usiku wa tarehe 8 Desemba 2014. Maelezo kuhusu uchunguzi,
matibabu na wito wa kupima afya yametokana na kumbukumbu hiyo.
Uchambuzi wa maana, umuhimu kwa Tanzania na tafakuri ya baadaye
ni maelezo ya Maktaba; si sehemu ya nukuu ya Rais.
Kauli kwamba saratani inatibika haimaanishi kwamba kila aina
ya saratani hupona au kwamba ugunduzi wa mapema huhakikisha
matokeo mazuri kwa kila mgonjwa. Uchunguzi na matibabu
yanayofaa hutegemea aina ya saratani na hali ya mgonjwa.
Kwa ushauri kuhusu vipimo au dalili binafsi, ni muhimu
kuwasiliana na mtaalamu wa afya.
Rudi kwenye Maktaba Kuu ya Nukuu za Marais
↗
