MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Tuhuma za Wizi Zichunguzwe, Sheria Ichukue Mkondo Wake
NUKUU HALISI · KISWAHILI
“
Nimemuagiza Inspekta Jenerali wa Polisi atume watu wake wa upelelezi wa makosa ya Jinai waje wafanye uchunguzi ili wahusika wakamatwe na kufikishwa Mahakamani na kupewa adhabu zinazostahili.
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa kutoa kauli
Tarehe
7 Juni 2014
Mahali
Uwanja wa Chipukizi, Tabora, Tanzania
Tukio
Uzinduzi wa huduma za uchunguzi wa saratani ya mlango wa kizazi na saratani ya matiti mkoani Tabora
MUKTADHA
Malalamiko ya wakulima wa tumbaku na tuhuma katika vyama vya ushirika
Tarehe 7 Juni 2014, Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete alipokuwa akizindua huduma za uchunguzi wa saratani ya mlango wa kizazi na saratani ya matiti katika Uwanja wa Chipukizi, Tabora, alitumia nafasi hiyo kuzungumzia malalamiko ya wakulima wa tumbaku kuhusu kutolipwa stahili zao na vyama vya ushirika.
Katika taarifa yake ya siku hiyo, Ikulu ilieleza kuwa Rais alikuwa ameamuru Jeshi la Polisi lichunguze tuhuma za wizi na ubadhilifu zilizohusishwa na vyama hivyo. Nukuu hii ni sehemu ya maelezo yake kuhusu hatua aliyosema amechukua: kumwagiza Inspekta Jenerali wa Polisi kutuma wachunguzi wa makosa ya jinai ili tuhuma zichunguzwe na wahusika, ikiwa ushahidi ungepatikana, wafikishwe mahakamani.
Hivyo, ingawa kauli ilitolewa kwenye hafla ya afya ya umma, hoja yake kuhusu vyama vya ushirika ilihusu uwajibikaji katika usimamizi wa fedha na stahili za wakulima. Taarifa rasmi pia ilieleza kuwa Kikwete alitaka mchakato huo usifanywe kwa misingi ya kisiasa na kwamba hatua zisitegemee nafasi ya mtu anayehusika.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Tuhuma zinahitaji uchunguzi, ushahidi na mchakato wa kisheria
Kiini cha kauli hii ni hatua zinazopaswa kufuata baada ya kuwepo kwa tuhuma za wizi au ubadhilifu: uchunguzi wa kitaalamu, kubaini ushahidi na, pale msingi wa kisheria unapokuwepo, kuwafikisha wanaotuhumiwa mahakamani. Rais hakuelekeza tuhuma zichukuliwe kama hukumu tayari; maneno yake yalisisitiza uchunguzi kabla ya hatua za kisheria.
Kauli hiyo pia inaweka uzito katika wajibu wa taasisi za umma kuchunguza tuhuma bila upendeleo. Hata hivyo, uchunguzi na mashtaka havimaanishi kuwa mtu amethibitika kuwa na hatia. Uamuzi wa hatia ni suala la mahakama, kwa kuzingatia ushahidi na taratibu za sheria.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Vyama vya ushirika, uchumi wa wakulima na uwajibikaji
Vyama vya ushirika vina nafasi katika shughuli za kiuchumi za wakulima, zikiwemo ukusanyaji wa mazao, uuzaji na usimamizi wa malipo. Kwa wakulima wanaotegemea mapato ya mazao yao, ucheleweshaji au kutolipwa stahili kunaweza kuathiri uwezo wa kukidhi mahitaji ya kaya na kuendelea na uzalishaji.
Katika tukio la Tabora la mwaka 2014, Kikwete aliunganisha malalamiko ya wakulima wa tumbaku na tuhuma zilizohitaji kuchunguzwa na vyombo vya sheria. Kauli yake inaonyesha msimamo alioutoa hadharani kuhusu namna tuhuma hizo zilivyopaswa kushughulikiwa. Hata hivyo, taarifa ya agizo pekee haitoshi kuthibitisha matokeo ya uchunguzi, idadi ya watu waliochukuliwa hatua au kiasi cha fedha kilichorejeshwa.
UMUHIMU KWA TAIFA
Kulinda stahili za wananchi kupitia taasisi zinazowajibika
Umuhimu wa kauli hii kwa Tanzania unatokana na uhusiano kati ya usimamizi wa mali na fedha, haki za wakulima na uaminifu katika taasisi zinazohudumia wananchi. Pale ambapo malipo ya mazao yanapohusika, uchunguzi unaofanyika kwa wakati na kwa kuzingatia ushahidi unaweza kusaidia kubaini kilichotokea na kuweka msingi wa hatua zinazofaa kisheria.
Kauli hii pia inaweka swali la msingi kuhusu usawa mbele ya sheria: je, tuhuma zinazohusu watu wenye nyadhifa au ushawishi zinachunguzwa kwa utaratibu unaofanana na tuhuma zinazomhusu mwananchi wa kawaida? Jibu lake haliwezi kutegemea kauli peke yake; linahitaji kutazamwa kupitia mwenendo wa uchunguzi, uhuru wa vyombo husika, taratibu za mahakama na matokeo yanayoweza kuthibitishwa.
KAULI KATIKA VITENDO
Agizo la kuchunguza tuhuma za vyama vya ushirika mkoani Tabora
Hatua iliyotajwa
Katika taarifa rasmi ya Ikulu ya tarehe 7 Juni 2014, Kikwete alisema alikuwa amemwagiza Inspekta Jenerali wa Polisi atume wachunguzi wa makosa ya jinai kuchunguza tuhuma za wizi na ubadhilifu katika vyama vya ushirika vilivyohusishwa na malalamiko ya wakulima wa tumbaku.
Uhusiano na kauli
Huu ni uhusiano wa moja kwa moja kati ya kauli na hatua aliyotangaza: nukuu yenyewe inataja agizo la uchunguzi na uwezekano wa wahusika kufikishwa mahakamani baada ya uchunguzi.
Muktadha wa wakati
Agizo lilitajwa wakati wa hafla ya uzinduzi wa huduma za uchunguzi wa saratani ya mlango wa kizazi na saratani ya matiti katika Uwanja wa Chipukizi, Tabora, tarehe 7 Juni 2014.
Matokeo yanayoweza kuthibitishwa
Chanzo cha msingi kinathibitisha kwamba Rais alitangaza agizo hilo. Hata hivyo, taarifa hiyo peke yake haithibitishi matokeo ya uchunguzi uliofuata, uamuzi wa mahakama au kama stahili za wakulima wote walioathirika zililipwa. Kwa hiyo, matokeo hayo hayawasilishwi hapa kama ukweli uliothibitishwa.
KABLA, WAKATI WA KAULI NA BAADAYE
Kutoka kwenye malalamiko hadi wajibu wa kutoa majibu
KABLA YA KAULI
Malalamiko ya wakulima
Kwa mujibu wa taarifa ya Ikulu, wakulima wa tumbaku walikuwa na malalamiko kuhusu kutolipwa stahili zao na vyama vya ushirika. Tuhuma za wizi na ubadhilifu zilitajwa kuwa suala lililohitaji uchunguzi.
7 JUNI 2014
Agizo la uchunguzi
Kikwete alisema amemwagiza Inspekta Jenerali wa Polisi kutuma wachunguzi wa makosa ya jinai. Pia alisisitiza kuwa mchakato wa kuwachukulia hatua watuhumiwa haupaswi kufanywa kwa misingi ya kisiasa.
SOMO KWA SASA NA BAADAYE
Ushahidi na uwajibikaji
Kauli hii inaweza kutumika kutathmini kama taasisi zinazoshughulikia tuhuma zinafanya kazi kwa uhuru na kwa wakati, kama haki za watuhumiwa zinalindwa, na kama wananchi wanaopaswa kulipwa wanapata suluhisho linalothibitishwa.
MWANGWI WA KAULI KWA SASA
Uwajibikaji hupimwa kwa mwenendo na matokeo, si kwa agizo pekee
Katika mijadala ya sasa kuhusu usimamizi wa fedha za umma na mali za wananchi, nukuu hii inaweka mbele umuhimu wa kuchunguza tuhuma kwa ushahidi na kutumia taratibu za kisheria. Kwa taasisi za ushirika, hilo linahusisha kumbukumbu sahihi za fedha, uwazi katika malipo, mifumo ya ukaguzi na njia zinazowezesha wanachama kuwasilisha malalamiko.
Kwa vizazi vijavyo, thamani ya kihistoria ya kauli hii itategemea pia uwezo wa nyaraka na kumbukumbu zinazofuata kueleza kilichotokea baada ya agizo kutolewa. Kutofautisha kati ya hatua iliyotangazwa na matokeo yaliyothibitishwa ni sehemu muhimu ya kutunza historia kwa uaminifu.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu imehifadhiwa katika Kiswahili kama ilivyonukuliwa katika taarifa rasmi ya Ikulu ya tarehe 7 Juni 2014. Taarifa hiyo ndiyo chanzo cha msingi cha tarehe, tukio, muktadha na agizo lililotangazwa. Uchambuzi unatofautisha kati ya agizo lililotajwa na Rais na matokeo ya baadaye ambayo hayajathibitishwa na chanzo hicho. Maelezo ya uchambuzi ni tafsiri ya kihistoria ya Maktaba, si sehemu ya maneno ya Rais.
Rudi Ukurasa Mkuu wa Maktaba ya Nukuu za Marais
