MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Uhuru wa Kisiasa Lazima Uendane na Sheria, Amani na Uwajibikaji
“
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Uhuru wa kweli haumaanishi kutokuwa na mipaka. Uhuru usio na mipaka ni machafuko.”
NUKUU YA ASILI KWA KIINGEREZA
“True freedom is not without limit. Limitless freedom is anarchy.”
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
30 Desemba 2005
Mahali
Dodoma, Tanzania
Tukio / Hotuba
Hotuba ya uzinduzi wa Bunge la Awamu ya Nne
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Hotuba ya kwanza ya Rais mpya kwa Bunge la Awamu ya Nne
Tarehe 30 Desemba 2005, Jakaya Mrisho Kikwete alilihutubia Bunge
la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania katika uzinduzi wa Bunge la
Awamu ya Nne. Alikuwa amechaguliwa kuwa rais katika uchaguzi
mkuu wa mwaka huo, na hotuba yake iliweka wazi baadhi ya
vipaumbele vya serikali yake katika kipindi kilichoanza.
Sehemu ya hotuba hiyo ilihusu kuimarisha utamaduni wa
demokrasia ya ushindani wa vyama vingi. Kikwete alizungumzia
umuhimu wa mazungumzo na ushirikiano kati ya vyama, haki ya kila
chama kuendeleza na kueleza sera zake, na hitaji la kuwa na kanuni
za maadili ya kisiasa zinazowahusu viongozi na vyama vyote.
Ndani ya hoja hiyo, alieleza kwamba serikali yake ingeheshimu na
kulinda haki na uhuru wa kiraia na kisiasa, huku akisisitiza kuwa
uhuru huo haupaswi kudhoofisha amani, usalama, umoja na mshikamano
wa taifa. Ndipo akatoa kauli:
“True freedom is not without limit. Limitless freedom is anarchy.”
Kwa hiyo, kauli hii haikutolewa kama maelezo ya uhuru kwa ujumla
pekee. Ilikuwa sehemu ya hotuba kuhusu namna Tanzania ingeweza
kuendeleza ushindani wa kisiasa na kulinda misingi ya taifa kwa
wakati mmoja.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uhuru una thamani unapoheshimiwa pamoja na haki na wajibu
Katika kauli hii, Kikwete anatofautisha uhuru na kutokuwepo kwa
mipaka yoyote. Neno freedom linahusu uwezo wa mtu kufurahia
haki na uhuru wake; kauli ya pili inasisitiza kwamba kuondoa kila
mpaka kunaweza kuondoa kanuni zinazowezesha watu kuishi pamoja
kwa utaratibu.
Akili ya hoja hiyo inaonekana wazi zaidi ikisomwa pamoja na
sehemu nyingine ya hotuba. Kikwete alizungumzia haki za kisiasa,
ushindani wa vyama, mazungumzo na hitaji la kulinda amani na
mshikamano wa kitaifa. Alikuwa akisisitiza kwamba haki za kisiasa
na wajibu wa kuheshimu haki za wengine havipaswi kutenganishwa.
Hata hivyo, kauli hii haimaanishi kwamba kila aina ya kizuizi
kinachowekwa kwa jina la amani ni halali. Katika jamii inayotawaliwa
na sheria, mipaka ya uhuru inahitaji msingi wa kisheria na matumizi
yanayoheshimu haki za binadamu. Kwa hiyo, maana ya kauli hii
inahitaji kutazamwa pamoja na swali la nani anaweka mipaka,
inawekwa kwa utaratibu gani, na inalindaje haki za kila mtu.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Demokrasia ya vyama vingi na mjadala kuhusu utulivu wa taifa
Tanzania ilirejesha mfumo wa vyama vingi mwaka 1992, wakati wa
urais wa Ali Hassan Mwinyi. Hivyo, Kikwete hakurejesha mfumo huo
mwaka 2005; alitoa kauli hii baada ya mfumo wa vyama vingi kuwa
sehemu ya mfumo wa kisiasa wa nchi kwa zaidi ya muongo mmoja.
Katika hotuba yake ya Desemba 2005, suala lililokuwa mbele yake
lilikuwa namna ya kuimarisha ushindani wa kisiasa chini ya mfumo
huo. Alieleza nia ya serikali yake ya kuboresha mazungumzo na
ushirikiano kati ya vyama, huku akipinga uwezekano wa kutumia
dhana ya uhuru wa kisiasa kuhalalisha vitendo vinavyoweza kuhatarisha
umoja wa kitaifa.
Muktadha huu unaonyesha mvutano wa msingi katika utawala wa
kidemokrasia: nchi inapaswa kulinda nafasi ya wananchi kueleza
mawazo tofauti na kushiriki katika siasa, lakini pia kuhakikisha
kwamba tofauti hizo zinashughulikiwa kwa njia zinazoheshimu sheria
na haki za wengine. Kauli hiyo inarekodi namna Kikwete alivyouweka
mjadala huo mwanzoni mwa urais wake.
UMUHIMU KWA TAIFA
Kuweka uwiano kati ya uhuru, utawala wa sheria na mshikamano
Kwa Tanzania, nukuu hii ni sehemu ya kumbukumbu za mjadala kuhusu
jinsi demokrasia ya vyama vingi inavyopaswa kufanya kazi. Ushindani
wa kisiasa unaweza kutoa nafasi kwa wananchi kuchagua viongozi,
kueleza mahitaji yao na kujadili maamuzi ya serikali. Ili nafasi
hiyo iwe na maana, inahitaji mazingira ambayo watu wanaweza
kushiriki bila kuondoa haki za wengine.
Kauli hii pia inaweka swali la uwajibikaji wa mamlaka. Ikiwa uhuru
una mipaka ya kisheria, mipaka hiyo yenyewe inapaswa kuwekwa na
kutekelezwa kwa mujibu wa sheria, kwa uwazi na kwa kuzingatia
haki za msingi. Amani na umoja ni mambo muhimu kwa taifa, lakini
uelewa wake katika mfumo wa kidemokrasia unapaswa kwenda pamoja
na ulinzi wa haki na nafasi ya wananchi kushiriki katika maisha
ya kisiasa.
Kwa hiyo, nukuu hii inaweza kutumiwa kuchunguza si uhuru wa
wananchi pekee, bali pia namna taasisi za umma zinavyotumia
mamlaka yao na namna sheria zinavyowalinda watu wenye mitazamo
tofauti.
KAULI KATIKA VITENDO
Ahadi ya kulinda haki na kuimarisha mazungumzo ya kisiasa
Katika hotuba hiyo hiyo ya tarehe 30 Desemba 2005, Kikwete alisema
serikali yake ingefanya juhudi za kuboresha mazungumzo na
ushirikiano kati ya vyama, na kwamba kila chama kingekuwa na haki
ya kuendeleza na kueleza sera zake. Pia alieleza haja ya kuweka
kanuni za maadili ya kisiasa zinazowafunga viongozi na vyama vyote,
pamoja na chama tawala.
Hoja hizi zina uhusiano wa moja kwa moja na ujumbe wa nukuu kwa
sababu zote zinahusu namna ya kutumia uhuru wa kisiasa ndani ya
mfumo unaotambua haki, wajibu na mshikamano wa kitaifa. Hata hivyo,
hotuba yenyewe ni ushahidi wa msimamo na ahadi iliyotangazwa;
peke yake haithibitishi kwamba kila pendekezo lilitekelezwa au
kwamba matokeo yaliyokusudiwa yalifikiwa.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka mazingira ya mwaka 2005 hadi tafakuri ya leo na kesho
Muktadha wa kauli hii unaweza kufuatiliwa kwa kuangalia
kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi, msimamo ulioelezwa mwaka
2005, na maswali ambayo bado yanaweza kutumiwa kupima ubora
wa ushiriki wa kisiasa.
1992
Mfumo wa Vyama Vingi
Tanzania ilirejesha mfumo wa vyama vingi wakati wa urais
wa Ali Hassan Mwinyi. Tukio hili ni sehemu ya historia
iliyotangulia kauli ya Kikwete, na linafafanua mazingira
ya mfumo wa kisiasa aliouzungumzia mwaka 2005.
2005
Ujumbe wa Kikwete
Katika uzinduzi wa Bunge la Awamu ya Nne, Kikwete alisisitiza
ulinzi wa haki za kiraia na kisiasa, mazungumzo kati ya vyama
na wajibu wa kuhifadhi amani, usalama, umoja na mshikamano
wa kitaifa.
LEO NA KESHO
Vipimo vya Demokrasia
Kauli hii inaweza kuchochea tafakuri kuhusu namna haki za
kisiasa zinavyolindwa, sheria zinavyotumika kwa usawa,
vyama vinavyoshindana kwa amani na wananchi wanavyoweza
kutoa maoni bila kupoteza haki zao za msingi.
MWANGWI WA KAULI KWA SASA
Uhuru unapimwa pia kwa namna unavyolindwa
Kauli hii inaweza kusomwa leo kama msingi wa kuuliza maswali
mawili yanayohusiana. Kwanza, wananchi wana nafasi gani ya
kujieleza, kushiriki katika siasa na kutoa maoni kuhusu uongozi?
Pili, mipaka inayowekwa kwa uhuru huo ina msingi gani wa kisheria,
na inatumika kwa namna gani kulinda haki za wote?
Maswali haya yanahitaji majibu yanayotokana na katiba, sheria,
utendaji wa taasisi na ushahidi wa matukio halisi. Nukuu yenyewe
haiwezi kuthibitisha hali ya sasa ya demokrasia nchini; thamani
yake ni kutoa kauli ya kihistoria inayoweza kusaidia kupanga
maswali hayo kwa uwazi.
TAFAKURI KWA VIZAZI VIJAVYO
Jinsi ya kulinda uhuru bila kudhoofisha haki
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaacha suala linalohitaji
kutazamwa kwa mizani: jamii inawezaje kulinda amani na mshikamano
huku ikihakikisha kwamba wananchi wanaendelea kuwa na nafasi
ya kushiriki katika maamuzi ya umma? Jibu lake halitegemei
kauli ya kiongozi pekee, bali pia ubora wa sheria, uwajibikaji
wa taasisi na namna haki zinavyolindwa katika vitendo.
Kumbukumbu ya mwaka 2005 inaweza kusaidia kuelewa jinsi uhusiano
kati ya uhuru na utulivu ulivyoelezwa mwanzoni mwa urais wa
Kikwete. Tafakuri ya baadaye inahitaji pia kulinganisha maneno
yaliyotamkwa na ushahidi wa kihistoria kuhusu maamuzi na matokeo
yaliyofuata, bila kudhani kwamba kauli peke yake inathibitisha
utekelezaji wake.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kwa mujibu wa hotuba ya
Jakaya Mrisho Kikwete ya tarehe 30 Desemba 2005, iliyohifadhiwa
katika kumbukumbu za Boston University. Tafsiri ya Kiswahili
iliyowekwa kwanza ni tafsiri ya maana ya kauli hiyo, si maneno
ya Kiswahili yaliyotolewa na Rais katika hotuba ya asili.
Maelezo ya kihistoria yanatofautisha kati ya msimamo na ahadi
zilizoelezwa katika hotuba, na hatua zinazohitaji ushahidi
tofauti ili kuthibitisha utekelezaji wake. Uchambuzi wa maana
na umuhimu wa kauli kwa sasa na baadaye ni tafsiri ya Maktaba,
si sehemu ya nukuu halisi.
