MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Kikwete: Ukuaji wa Uchumi Lazima Uende Sambamba na Kupunguza Umaskini
“
NUKUU YA ASILI · KIINGEREZA
7% GDP growth is not adequate at our level of development meaning our level of poverty.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Ukuaji wa Pato la Taifa kwa asilimia 7 hautoshi katika kiwango chetu cha maendeleo, tukizingatia kiwango cha umaskini tulichonacho.”
Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati huo
Tarehe
9 Mei 2014
Mahali
Hakubainishwa katika chanzo cha mahojiano
Tukio / Mahojiano
Mahojiano kuhusu uchumi, uwekezaji na matarajio ya ukuaji wa Tanzania
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Uchumi ulikuwa unakua, lakini kasi ya kupunguza umaskini ilikuwa suala tofauti
Tarehe 9 Mei 2014, Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete alizungumza na TanzaniaInvest kuhusu hali ya uchumi wa Tanzania, uwekezaji na matarajio ya ukuaji katika miaka iliyofuata. Katika mahojiano hayo, alieleza kuwa uchumi wa nchi ulikuwa umedumisha ukuaji wa takribani asilimia 7 kwa mwaka kwa kipindi cha takribani muongo mmoja, lakini akaona kiwango hicho hakikutosha kwa nchi iliyokuwa bado inakabiliwa na umaskini mkubwa.
Hoja yake ilihusu tofauti kati ya kuongezeka kwa uzalishaji wa taifa na kasi ambayo ongezeko hilo lingeweza kubadilisha maisha ya wananchi. Kwa maelezo yake, Tanzania ilihitaji ukuaji wa juu zaidi ili watu wengi zaidi waweze kutoka katika umaskini. Hivyo, kauli hiyo haikupinga umuhimu wa ukuaji wa uchumi; ilielekeza mjadala kwenye kiwango cha ukuaji kilichohitajika kulingana na changamoto za maendeleo zilizokuwepo.
Katika mahojiano hayo hayo, Kikwete alihusisha matarajio ya ukuaji na uwekezaji wa ndani na wa nje. Alieleza kuwa uwekezaji ni sehemu muhimu ya kuongeza shughuli za kiuchumi na akataja matarajio ya ukuaji wa asilimia 7.2 kwa mwaka 2014, pamoja na uwezekano wa kufikia asilimia 8 hadi 10 katika kipindi cha kati ikiwa mazingira yangeendelea kuwa mazuri. Hayo yalikuwa matarajio yaliyotolewa wakati huo, si uthibitisho kwamba viwango hivyo vingefikiwa.
Chanzo: Mahojiano ya TanzaniaInvest, 9 Mei 2014.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Mafanikio ya uchumi hayaishii kwenye asilimia ya ukuaji
Kiini cha kauli hii ni kwamba kiwango cha ukuaji wa Pato la Taifa kinapaswa kutathminiwa pamoja na hali halisi ya maisha ya wananchi. Pato la Taifa linapoongezeka, linaonyesha kuwa thamani ya bidhaa na huduma zinazozalishwa nchini imeongezeka. Hata hivyo, takwimu hiyo pekee haionyeshi moja kwa moja ni kwa kiwango gani kaya zimeongeza kipato, watu wamepata ajira zenye tija au huduma muhimu zimekuwa nafuu na kupatikana kwa urahisi.
Kwa hiyo, kauli ya Kikwete inaweka swali la msingi kuhusu ubora wa ukuaji: je, shughuli za kiuchumi zinazokua zinatengeneza fursa zinazowafikia wananchi wengi, hasa wale wenye kipato cha chini? Ukuaji unaweza kuambatana na kupungua kwa umaskini, lakini uhusiano huo hutegemea mambo kama upatikanaji wa ajira, tija ya kilimo, maendeleo ya biashara ndogo, mgawanyo wa fursa na uwezo wa kaya kumudu mahitaji ya msingi.
Maneno “at our level of development” yanaipa hoja hii mwelekeo maalumu. Kikwete alikuwa akilinganisha kiwango cha ukuaji na mahitaji ya nchi katika hatua yake ya maendeleo. Kwa mtazamo huo, asilimia inayoweza kuonekana kubwa katika takwimu za jumla bado inaweza kuwa ndogo ikilinganishwa na ukubwa wa changamoto za umaskini na matarajio ya kuboresha maisha.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Hoja iliyokuwepo katika mjadala wa maendeleo ya Tanzania
Wakati wa urais wa Kikwete, ukuaji wa uchumi ulikuwa sehemu muhimu ya mjadala kuhusu mabadiliko ya kiuchumi na lengo la Tanzania la kuelekea uchumi wa kipato cha kati chini ya Dira ya Maendeleo ya Taifa 2025. Hata hivyo, ukuaji wa Pato la Taifa na kupungua kwa umaskini vilikuwa vipimo viwili tofauti vya maendeleo, na havikuwa lazima viende kwa kasi inayolingana.
Hotuba rasmi ya Kikwete kuhusu hali ya taifa na uchumi mwishoni mwa kipindi chake cha urais ilirudia suala hilo kwa kutumia takwimu za umaskini. Katika hotuba hiyo, alieleza kuwa sehemu ya watu walio chini ya mstari wa umaskini wa taifa ilipungua kutoka asilimia 35.7 mwaka 2000 hadi asilimia 28.2 mwaka 2012. Pia alitaja kuwa kasi ya kupungua kwa umaskini kati ya 2007 na 2014 ilikuwa bora kuliko ile ya kipindi cha 2000 hadi 2007, lakini bado haikuwa katika kiwango alichotamani.
Takwimu hizo zinaweka kauli ya Mei 2014 ndani ya mjadala mpana zaidi wa kipindi hicho: uchumi ulikuwa ukipanuka, lakini kasi na kiwango cha mabadiliko katika maisha ya watu vilihitaji kuangaliwa kando na takwimu ya ukuaji wa taifa. Takwimu za vipindi tofauti zinapaswa kulinganishwa kwa kuzingatia mwaka wa msingi, ufafanuzi wa mstari wa umaskini na mbinu za upimaji zilizotumika.
Chanzo cha ziada: Kumbukumbu za hotuba za Ikulu kuhusu hali ya uchumi na maendeleo.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kupima ukuaji kwa fursa na mabadiliko katika maisha ya wananchi
Kauli hii inatoa msingi wa kutofautisha mafanikio ya jumla ya uchumi na maendeleo yanayoonekana katika maisha ya kila siku. Kwa Tanzania, tathmini ya ukuaji haiwezi kutegemea Pato la Taifa pekee. Inahitaji pia kuangalia ajira na kipato cha kaya, tija ya kilimo, uwezo wa biashara ndogo kukua, gharama za maisha na upatikanaji wa huduma za msingi.
Ukuaji wa juu unaweza kupanua mapato ya serikali na uwezekano wa uwekezaji, lakini matokeo yake hutegemea jinsi fursa hizo zinavyogeuzwa kuwa shughuli zenye tija, huduma bora na kipato kwa wananchi. Ikiwa sekta zinazokua haziundi ajira za kutosha au haziunganishwi vizuri na shughuli ambazo watu wengi wanategemea, ukuaji wa jumla unaweza usionekane kwa kiwango sawa katika maisha ya kaya.
Kwa hiyo, hoja ya Kikwete inaweka mkazo katika swali ambalo bado lina nafasi katika tathmini za maendeleo ya nchi: si tu kwamba uchumi umekua kwa kiwango gani, bali pia ni nani aliyepata fursa kutokana na ukuaji huo na ni mabadiliko gani yanayoweza kupimwa katika hali ya maisha ya wananchi.
KAULI KATIKA VITENDO
Mjadala wa ukuaji jumuishi na hatua za kupunguza umaskini
Hatua na mwelekeo wa sera
Katika kipindi cha uongozi wa Kikwete, serikali iliendelea na ajenda za ukuaji wa uchumi na kupunguza umaskini, zikiwemo sera na mikakati ya maendeleo ya taifa. Katika mahojiano ya 9 Mei 2014, Kikwete alieleza wazi kuwa uwekezaji wa ndani na wa nje ulikuwa muhimu kwa kuongeza shughuli za kiuchumi, huku akisisitiza kwamba ukuaji wa takribani asilimia 7 haukutosha kulingana na kiwango cha umaskini nchini.
Uhusiano na kauli
Kauli na maelezo yake katika mahojiano yanaonyesha msimamo kwamba ukuaji wa uchumi ulipaswa kuwa na uwezo mkubwa zaidi wa kupanua fursa na kuwatoa wananchi katika umaskini. Huu ni ushahidi wa namna alivyowasilisha hoja ya sera na matarajio ya kiuchumi; mahojiano yenyewe si ushahidi kwamba lengo la kupunguza umaskini lilifikiwa kwa kiwango kilichokusudiwa.
Muktadha wa wakati
Kauli ilitolewa mwaka 2014, wakati Kikwete akiwa madarakani na Tanzania ikiendelea kujadili ukuaji wa uchumi, uwekezaji na malengo ya maendeleo ya muda mrefu. Katika mahojiano hayo, alizungumzia matarajio ya ukuaji kwa mwaka huo na uwezekano wa ukuaji wa juu zaidi katika kipindi cha kati.
Matokeo na mipaka ya ushahidi
Kumbukumbu rasmi za hotuba za Kikwete zinaonyesha kuwa kupungua kwa umaskini kulikuwa sehemu ya tathmini ya serikali kuhusu maendeleo ya kipindi hicho. Hata hivyo, ili kupima kwa usahihi matokeo ya sera, inahitajika kuchunguza takwimu zinazolinganishika za umaskini, ajira, kipato cha kaya na tija, pamoja na kutambua mchango wa sera tofauti na mazingira mengine ya kiuchumi. Kauli hii peke yake haithibitishi kwamba ukuaji wa juu uliotajwa ulifikiwa au kwamba ulisababisha kupungua kwa umaskini kwa kiwango maalumu.
Ushahidi wa msingi: Mahojiano ya TanzaniaInvest, 9 Mei 2014 na kumbukumbu za hotuba za Ikulu.
KUTOKA WAKATI WA KAULI HADI LEO NA KESHO
Ukuaji wa uchumi, umaskini na kipimo cha maendeleo
Kauli hii inaweza kusomwa katika vipindi vitatu: changamoto iliyojadiliwa mwaka 2014, namna hoja hiyo inavyoweza kuchunguzwa katika Tanzania ya sasa, na maswali ambayo yataendelea kuwa muhimu katika tathmini ya maendeleo.
2014
Wakati wa Kauli
Kikwete alieleza kuwa ukuaji wa Pato la Taifa wa takribani asilimia 7 haukutosha kwa kiwango cha umaskini kilichokuwepo. Aliona umuhimu wa ukuaji wa juu zaidi ili kuongeza uwezekano wa wananchi kutoka katika umaskini.
LEO
Jinsi ya Kutathmini Maendeleo
Hoja hii inaweza kutumika kuuliza ikiwa ukuaji wa uchumi unaambatana na ajira zenye tija, kipato bora cha kaya, fursa kwa biashara ndogo na kupungua kwa umaskini. Majibu yanahitaji takwimu za sasa na vipimo vinavyolinganishika, si kutumia kiwango cha ukuaji pekee.
KESHO
Maswali kwa Vizazi Vijavyo
Tathmini ya maendeleo itahitaji kuonyesha kwa uwazi jinsi ukuaji unavyobadilisha fursa za watu, uwezo wao wa kukidhi mahitaji ya msingi na nafasi yao katika uchumi. Rekodi za muda mrefu kuhusu umaskini, ajira na kipato zitasaidia kutofautisha matarajio ya sera na matokeo yaliyofikiwa.
MWANGWI WA KAULI
Ukuaji ni mwanzo wa tathmini, si hitimisho lake
Kauli hii inatoa kipimo cha kuuliza zaidi ya swali la kama uchumi umekua. Inaalika uchunguzi wa uhusiano kati ya uzalishaji wa taifa, fursa za kupata kipato na mabadiliko ya hali ya maisha. Hilo linahitaji kuangalia ukuaji kwa muda, tofauti kati ya sekta na makundi ya wananchi, pamoja na takwimu zinazoonyesha kama umaskini unapungua na kwa kasi gani.
Kwa sasa na katika miaka ijayo, thamani ya hoja hii iko katika umuhimu wa kutenganisha matarajio ya kiuchumi na matokeo yanayopimika. Ukuaji wa Pato la Taifa unaweza kuwa nyenzo muhimu ya maendeleo, lakini kupungua kwa umaskini kunahitaji pia fursa za kiuchumi zinazofikika na uwezo wa kaya kunufaika na mabadiliko hayo.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya asili imehifadhiwa kwa Kiingereza kama ilivyochapishwa katika mahojiano ya TanzaniaInvest ya tarehe 9 Mei 2014. Tafsiri ya Kiswahili imetolewa kando ili kurahisisha usomaji. Maelezo ya muktadha na uchambuzi ni tafsiri ya kihistoria ya Maktaba inayotegemea chanzo kilichotajwa na kumbukumbu za hotuba rasmi. Kauli kuhusu matarajio ya ukuaji haipaswi kuchukuliwa kama uthibitisho wa matokeo yaliyofikiwa; tathmini ya matokeo inahitaji takwimu na vyanzo vinavyohusika na kipindi husika.
