MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Magufuli: Malighafi za Ndani Ziwe Msingi wa Uchumi wa Viwanda
Dira ya kuunganisha kilimo, mifugo, uvuvi na madini na uzalishaji
wa viwandani ili kuongeza thamani ya rasilimali zinazozalishwa nchini.
“
Sura ya kwanza ya viwanda tunavyovikusudia ni vile ambavyo sehemu kubwa ya malighafi yake itatoka ndani, hususan kwenye sekta za kilimo, mifugo, uvuvi, na madini – na maliasili nyingine.
Ujenzi wa viwanda na matumizi ya rasilimali zinazozalishwa nchini
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
20 Novemba 2015
Mahali
Dodoma, Tanzania
Tukio
Hotuba ya kufungua rasmi Bunge la 11
Mada
Viwanda na malighafi za ndani
CHANZO CHA KIHISTORIA
Hotuba ya ufunguzi wa Bunge la Kumi na Moja
Nukuu hii inapatikana katika sehemu ya hotuba iliyohusu ujenzi
wa viwanda, ambamo Rais alieleza aina ya viwanda alivyokusudia
kupewa kipaumbele na uhusiano wake na wazalishaji wa malighafi
nchini.
Soma nakala ya hotuba ya Rais Magufuli
↗
Tarehe ya hotuba imechukuliwa kwenye kichwa cha nakala ya hotuba.
Nukuu imehifadhiwa kwa maneno yaliyotolewa katika kumbukumbu
iliyowasilishwa kwa ukurasa huu.
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Dira ya viwanda iliyoanzia kwenye rasilimali za Tanzania
Tarehe 20 Novemba 2015, Dkt. John Pombe Joseph Magufuli alifungua
rasmi Bunge la Kumi na Moja mjini Dodoma. Katika hotuba hiyo,
alieleza mwelekeo wa Serikali yake kuhusu ujenzi wa viwanda na
nafasi yake katika kukuza uchumi wa nchi.
Alipofikia hoja ya aina ya viwanda vilivyokusudiwa, alitaja
viwanda ambavyo sehemu kubwa ya malighafi yake ingetoka ndani
ya Tanzania. Sekta alizozitaja zilikuwa kilimo, mifugo, uvuvi,
madini na maliasili nyingine. Hoja hii ilikuwa sehemu ya maelezo
mapana kuhusu namna ya kujenga mfumo wa uzalishaji unaounganisha
shughuli za wazalishaji wa malighafi na viwanda vinavyochakata
rasilimali hizo.
Katika hotuba hiyo hiyo, alieleza pia malengo mengine ya viwanda:
kuzalisha bidhaa zinazotumiwa na watu wengi nchini, kutafuta
masoko ya ndani na nje, na kuongeza ajira. Hivyo, msisitizo
kuhusu malighafi za ndani haukusimama peke yake; uliwekwa ndani
ya maono mapana ya kukuza uzalishaji na kupanua shughuli za
kiuchumi nchini.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Malighafi za ndani ziwe sehemu ya mnyororo wa thamani
Kiini cha kauli hii ni kwamba ujenzi wa viwanda unapaswa
kuhusishwa na kile ambacho nchi tayari inazalisha. Mazao ya
kilimo, mifugo na uvuvi, pamoja na madini na maliasili nyingine,
yanaweza kuwa pembejeo za kutengeneza bidhaa zenye thamani kubwa
zaidi kuliko malighafi isiyochakatwa.
Kwa mfano, mazao ya kilimo yanaweza kutumika katika viwanda vya
kusindika chakula au kutengeneza bidhaa zinazotokana na mazao
hayo. Uzalishaji wa mifugo unaweza kuhusishwa na uchakataji wa
nyama, maziwa na ngozi, huku mazao ya uvuvi yakichakatwa kwa
matumizi ya ndani au kuuzwa katika masoko mengine. Katika sekta
ya madini, uchakataji wa ndani unaweza kuongeza shughuli za
uzalishaji zinazohusiana na rasilimali hizo.
Mifano hiyo inaeleza mantiki ya kiuchumi iliyomo kwenye kauli;
haimaanishi kwamba kila aina hiyo ya kiwanda tayari ilikuwepo
au ilikuwa imefikia kiwango fulani cha uzalishaji wakati hotuba
ilipotolewa.
Wazo la msingi ni kuunganisha hatua mbalimbali za uzalishaji:
mtu anayelima, mfugaji, mvuvi au mchimbaji awe sehemu ya mfumo
unaosambaza malighafi kwa viwanda, na viwanda hivyo vizalishe
bidhaa zinazoweza kutumika au kuuzwa. Uhusiano huo unaweza
kupanua nafasi za wazalishaji wa ndani katika uchumi.
MANTIKI YA KAULI
Kutoka kwenye uzalishaji wa malighafi hadi bidhaa
Kauli inaweka mkazo katika kuunganisha sekta zinazozalisha
rasilimali na shughuli za viwandani zinazoziongezea thamani.
01
Uzalishaji wa ndani
Kilimo, mifugo, uvuvi na uchimbaji wa rasilimali hutoa
malighafi zinazoweza kutumika katika uzalishaji wa viwandani.
02
Uchakataji viwandani
Malighafi hubadilishwa kuwa bidhaa au pembejeo zenye thamani
zaidi kupitia uchakataji, utengenezaji na ufungashaji.
03
Masoko na ajira
Bidhaa zinaweza kuuzwa ndani au nje ya nchi, huku shughuli
za uzalishaji zikitoa nafasi kwa biashara na ajira.
Huu ni ufafanuzi wa mantiki ya kiuchumi inayojitokeza katika
kauli, si uthibitisho kwamba kila hatua ilikamilika kwa kiwango
sawa nchini.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Viwanda kama sehemu ya mkakati wa kukuza uchumi
Katika hotuba ya ufunguzi wa Bunge la 11, Magufuli alieleza
kwamba ujenzi wa viwanda ulikuwa mojawapo ya njia za kuendeleza
uchumi na kuelekea katika uchumi wa kipato cha kati, kwa kuzingatia
Dira ya Maendeleo ya Taifa ya 2025. Alitambua nafasi ya sekta
binafsi katika uwekezaji na uzalishaji, huku akisisitiza pia
umuhimu wa kuboresha mazingira ya uwekezaji.
Alitaja njia kadhaa za kukuza uzalishaji wa viwandani: kuhimiza
viwanda vilivyokuwapo kufanya kazi, kuvutia uwekezaji katika
viwanda vipya, na kuunganisha uzalishaji wa viwandani na sekta
zinazotoa malighafi. Kauli inayohifadhiwa hapa inahusu hasa
njia hiyo ya tatu.
Mtazamo huo unaweka uzalishaji wa viwandani katika uhusiano
na muundo wa uchumi wa nchi. Badala ya kuangalia kiwanda kama
eneo la kutengeneza bidhaa pekee, unaangalia pia mahali ambapo
malighafi zinapatikana, namna zinavyosafirishwa, uwezo wa
kuzichakata na upatikanaji wa soko la bidhaa zinazotengenezwa.
Kwa hiyo, nukuu hii ni kumbukumbu ya aina ya ujenzi wa viwanda
iliyotangazwa kama kipaumbele mwaka 2015. Ili kutathmini
utekelezaji wake, ni muhimu kuchunguza takwimu na nyaraka
zinazohusu uzalishaji, matumizi ya malighafi za ndani, masoko,
ajira na mchango wa viwanda katika uchumi.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kuunganisha wazalishaji wa ndani na viwanda
Tanzania ina sekta mbalimbali zinazozalisha mazao na rasilimali
zinazoweza kutumika viwandani. Hata hivyo, uwepo wa malighafi
pekee hautoshi kuhakikisha kiwanda kinafanya kazi kwa ufanisi.
Uzalishaji endelevu unahitaji malighafi yenye ubora unaotakiwa,
upatikanaji wa uhakika, teknolojia inayofaa, nishati, usafirishaji,
mitaji, wataalamu na masoko.
Kwa wazalishaji wadogo, kiwanda kinachonunua malighafi za ndani
kinaweza kuwa mnunuzi muhimu. Lakini manufaa hayo hutegemea
masharti ya ununuzi, bei, viwango vya ubora, muda wa malipo na
uwezo wa wazalishaji kuendelea kusambaza bidhaa. Uhusiano wa
kudumu kati ya viwanda na wazalishaji unaweza kuwa na manufaa
zaidi pale pande zote zinapoweza kupanga uzalishaji na mahitaji
yao kwa uhakika.
Kwa uchumi wa taifa, uchakataji wa ndani unaweza kupanua aina
za bidhaa zinazozalishwa nchini na kuunda shughuli za kiuchumi
zinazohusiana na viwanda, kama vile usafirishaji, uhifadhi,
ufungashaji, matengenezo ya mitambo na huduma za kitaalamu.
Kiwango cha manufaa hayo kinapaswa kupimwa kwa ushahidi wa
uzalishaji na matokeo yake, badala ya kutegemea nia iliyotajwa
kwenye hotuba pekee.
01
HATUA YA KIUTAWALA
Ufuatiliaji wa viwanda vilivyokuwa vimebinafsishwa
Katika hotuba ya ufunguzi wa Bunge, Magufuli alieleza
kwamba Ofisi ya Msajili wa Hazina ingeanza kufuatilia
viwanda vilivyokuwa vimebinafsishwa ili kuchunguza
utekelezaji wa makubaliano yaliyohusu kuviendeleza.
Katika jibu lililorekodiwa na Bunge, Waziri wa Viwanda,
Biashara na Uwekezaji alieleza kuwa utekelezaji wa agizo
la kufuatilia viwanda hivyo ulianza Novemba 2015. Jibu
hilo lilitaja ukusanyaji wa taarifa na tathmini ya viwanda
vilivyokuwa havifanyi kazi vizuri au vilivyosimamisha
uzalishaji.
Uhusiano na nukuu:
Hatua hii inahusiana na sehemu pana ya hotuba iliyosisitiza
kuendeleza uzalishaji wa viwandani. Hata hivyo, si ushahidi
wa moja kwa moja kwamba viwanda vilivyofuatiliwa vilikuwa
vinatumia malighafi za ndani.
Angalia kumbukumbu ya majibu ya Bunge
↗
02
TAARIFA YA MWISHO WA KIPINDI
Taarifa ya Serikali kuhusu idadi ya viwanda mwaka 2020
Katika hotuba yake ya mwisho kwa Bunge la Kumi na Moja,
iliyotolewa mwaka 2020, Magufuli alieleza kuwa, kwa mujibu
wa takwimu zilizowasilishwa na Serikali yake, idadi ya
viwanda nchini iliongezeka kutoka 52,633 mwaka 2015 hadi
61,110 mwaka 2020. Hotuba hiyo iliripoti pia idadi ya
viwanda vipya vilivyokuwa vimejengwa katika makundi
mbalimbali ya ukubwa.
Takwimu hizi ni sehemu ya taarifa rasmi ya Serikali kuhusu
kipindi hicho. Zinaonyesha namna Serikali ilivyowasilisha
maendeleo ya sekta ya viwanda, lakini idadi ya viwanda
pekee haithibitishi ni viwanda vingapi vilitumia kwa kiasi
kikubwa malighafi za ndani, vilifanya kazi kwa uwezo gani,
au vilikuwa na matokeo gani kwa wazalishaji wa malighafi.
Uhusiano na nukuu:
Taarifa hii inahusiana na ajenda pana ya kukuza viwanda
iliyotajwa mwaka 2015. Ili kuthibitisha kwa kiwango gani
dira mahususi ya kutumia malighafi za ndani ilitekelezwa,
inahitajika taarifa ya ziada kuhusu aina ya malighafi,
chanzo chake na matumizi yake viwandani.
Soma hotuba ya mwisho kwa Bunge la 11
↗
KIPIMO CHA KIHISTORIA
Rekodi hizi zinaonyesha hatua za kufuatilia viwanda na taarifa
ya Serikali kuhusu ukuaji wa idadi ya viwanda. Hazitoshi peke
yake kuthibitisha kwamba dira ya kutumia malighafi za ndani
ilitekelezwa katika kila sekta au kwamba matokeo yaliyokusudiwa
yalifikiwa kwa kiwango fulani.
MWANGWI WA KAULI KWA SASA
Je, malighafi zinazozalishwa nchini zinaongezwa thamani hapa?
Kauli hii inaweza kutumika kama msingi wa kuuliza maswali
mahsusi kuhusu muundo wa uchumi wa Tanzania leo. Kwa mfano:
ni sehemu gani ya malighafi zinazozalishwa nchini zinazochakatwa
ndani ya nchi? Ni sekta zipi zina uhusiano thabiti kati ya
wazalishaji na viwanda? Na ni vikwazo gani vinavyoathiri
uzalishaji wa bidhaa zenye thamani kubwa zaidi?
Majibu ya maswali hayo yanahitaji takwimu za sasa kutoka
katika vyanzo vinavyohusika na viwanda, biashara, kilimo,
mifugo, uvuvi na madini. Nukuu ya mwaka 2015 peke yake
haiwezi kuthibitisha hali ya sasa ya uzalishaji wala kiwango
cha matumizi ya malighafi za ndani.
Umuhimu wa kauli hii katika mjadala wa sasa uko kwenye uhusiano
kati ya uzalishaji wa rasilimali na uwezo wa nchi kuzichakata.
Huo ni uhusiano unaoweza kuchunguzwa kwa kupima uzalishaji,
gharama, ubora, masoko na mchango wa viwanda katika shughuli
za kiuchumi.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye dira ya mwaka 2015 hadi tathmini ya baadaye
Kauli hii inaweza kufuatiliwa kwa kuangalia mazingira
ilipotolewa, hatua zilizochukuliwa katika kipindi kilichofuata
na ushahidi unaohitajika kutathmini matokeo yake.
KABLA YA 2015
Mazingira ya Uchumi
Hotuba ya mwaka 2015 ilitaja kuendeleza viwanda vilivyokuwapo
na kufuatilia makubaliano ya viwanda vilivyokuwa vimebinafsishwa.
Hili lilikuwa sehemu ya mazingira yaliyotangulia msisitizo
wa Serikali mpya kuhusu uzalishaji wa viwandani.
2015
Wakati wa Kauli
Magufuli alieleza dira ya viwanda vinavyotegemea kwa kiasi
kikubwa malighafi za ndani, na kuvihusisha na sekta za
kilimo, mifugo, uvuvi, madini na maliasili nyingine.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Mada hii inaweza kutathminiwa kwa kuchunguza takwimu za
uzalishaji wa viwandani, kiasi cha malighafi kinachotoka
ndani, thamani ya bidhaa zinazochakatwa na uhusiano kati
ya viwanda na wazalishaji.
BAADAYE
Maswali kwa Vizazi Vijavyo
Tathmini za baadaye zinaweza kuchunguza kama viwanda
vinaongeza thamani ya rasilimali za Tanzania, vinatoa
soko la uhakika kwa wazalishaji na vinazalisha bidhaa
zenye ushindani. Majibu yanapaswa kutegemea nyaraka
na takwimu zinazoweza kuhakikiwa.
MASWALI YA KUTAFITI
Ni ushahidi gani unaoweza kupima utekelezaji wa dira hii?
01
Ni kwa kiwango gani viwanda vinatumia malighafi
zinazozalishwa nchini badala ya kutegemea malighafi
kutoka nje?
02
Je, wazalishaji wa kilimo, mifugo na uvuvi wamepata
masoko endelevu kupitia viwanda vinavyonunua mazao yao?
03
Ni mabadiliko gani yanayoonekana katika kiwango cha
uchakataji wa ndani, aina za bidhaa zinazozalishwa
na thamani ya bidhaa hizo?
04
Ni kwa namna gani taarifa za uzalishaji, ajira na
masoko zinaweza kusaidia kutofautisha kati ya kuongezeka
kwa idadi ya viwanda na kuongezeka kwa uwezo wao wa uzalishaji?
Maswali haya ni maeneo ya tathmini ya kihistoria na kiuchumi;
si hitimisho kuhusu hali ya sasa ya sekta ya viwanda.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imehifadhiwa kama kauli ya Dkt. John Pombe Joseph
Magufuli katika hotuba ya kufungua rasmi Bunge la Kumi na Moja
tarehe 20 Novemba 2015. Uchambuzi unaeleza wazo la kuunganisha
uzalishaji wa malighafi na uchakataji wa viwandani, kwa kuzingatia
muktadha wa hotuba na nyaraka zinazohusiana na ajenda ya viwanda.
Taarifa kuhusu hatua zilizofuata zimetenganishwa na tafsiri ya
maana ya nukuu; hazichukuliwi kama uthibitisho wa moja kwa moja
kwamba malengo yote yaliyotajwa yalifikiwa.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru ya kumbukumbu
na uchambuzi wa kihistoria; si tovuti rasmi ya Serikali au Ikulu.
MAREJEO YA ZIADA
Nyaraka zinazosaidia kufuatilia mada
01
Hotuba ya ufunguzi wa Bunge la 11
Chanzo cha msingi cha kauli na maelezo ya Rais kuhusu
aina ya viwanda vilivyokusudiwa, matumizi ya malighafi
za ndani na mwelekeo wa sera ya viwanda.
Fungua nakala ya hotuba
↗
02
Majibu ya Serikali katika Bunge
Kumbukumbu ya majibu ya Bunge kuhusu ufuatiliaji wa
viwanda vilivyobinafsishwa na hatua za kuchunguza
hali ya uzalishaji katika viwanda hivyo.
Fungua kumbukumbu za Bunge
↗
03
Hotuba ya mwisho kwa Bunge la 11
Rekodi ya mwaka 2020 yenye taarifa zilizowasilishwa na
Serikali kuhusu viwanda na sekta zinazozalisha malighafi.
Takwimu zake zinapaswa kueleweka kama taarifa ya Serikali
ya wakati huo na kutathminiwa kwa kuzingatia wigo wake.
Fungua hotuba ya mwaka 2020
↗
