MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Magufuli: Rushwa Inawanyima Wananchi Haki na Kuinyima Serikali Rasilimali za Maendeleo
Katika hotuba yake ya kwanza ya kulifungua Bunge la Kumi na Moja,
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli aliunganisha mapambano dhidi ya
rushwa na ufisadi na wajibu wa kulinda haki za wananchi pamoja
na fedha za umma.
“
Vitendo vya rushwa na ufisadi vinawanyima haki wananchi na kuitia hasara serikali kwa mamilioni ya fedha ambazo zingeweza kutumika kwa ajili ya kujenga miradi ya maendeleo kwa ajili ya watu wetu.
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
20 Novemba 2015
Mahali
Dodoma, Tanzania
Tukio
Hotuba ya kufungua rasmi Bunge la Kumi na Moja
Mada
Rushwa, ufisadi, haki na matumizi ya fedha za umma
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kauli iliyowekwa ndani ya ahadi ya kupambana na rushwa
Tarehe 20 Novemba 2015, Dkt. John Pombe Joseph Magufuli
alifungua rasmi Bunge la Kumi na Moja mjini Dodoma, baada
ya kuingia madarakani kufuatia Uchaguzi Mkuu wa mwaka huo.
Hotuba yake ilieleza maeneo ambayo wananchi walikuwa
wakilalamikia, yakiwemo rushwa katika huduma na taasisi
mbalimbali, upotevu wa mapato, matumizi mabaya ya fedha
za umma na utekelezaji wa baadhi ya miradi chini ya viwango.
Katika sehemu ya hotuba yenye kichwa
“Mapambano Dhidi ya Rushwa na Ufisadi,”
Magufuli alieleza kuwa suala hilo lilikuwa miongoni mwa
ahadi alizosisitiza wakati wa kampeni. Alisema vitendo vya
rushwa na ufisadi vinawanyima wananchi haki na kuisababishia
Serikali hasara ya fedha ambazo zingeelekezwa kwenye miradi
ya maendeleo.
Kauli hiyo haikujikita katika kulaani tabia ya kupokea au
kutoa rushwa pekee. Iliunganisha tatizo hilo na matumizi
ya rasilimali za umma na uwezo wa Serikali kutimiza wajibu
wake kwa wananchi. Kwa hiyo, msingi wa hoja ulikuwa pia
swali la nani anayepata huduma na nani anayebeba gharama
za fedha za umma zinapopotea kwa sababu ya vitendo vya
rushwa na ufisadi.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Rushwa kama kikwazo cha haki na matumizi yenye tija ya fedha za umma
Kauli hii ina hoja mbili zinazohusiana. Kwanza, rushwa
inaweza kumzuia mwananchi kupata huduma au haki anayostahili,
hasa pale maamuzi yanapofanywa kwa upendeleo au kwa kutegemea
malipo yasiyo halali. Pili, fedha zinazopotea kupitia rushwa
na ufisadi haziwezi kutumika kwa madhumuni yaliyokusudiwa.
Kwa kutaja fedha ambazo zingeweza kujenga miradi ya maendeleo,
Magufuli aliweka suala la rushwa katika uhusiano wa moja kwa
moja na uwezo wa Serikali kutoa huduma. Hoja yake ni kwamba
madhara ya rushwa hayaishii kwa watu wanaohusika katika
kitendo hicho; yanaweza pia kuwafikia wananchi wanaotegemea
huduma za umma na miradi inayofadhiliwa na fedha za Serikali.
Kauli hii inaweka msisitizo katika uwajibikaji wa matumizi
ya fedha za umma. Hata hivyo, kupambana na rushwa kunahitaji
zaidi ya tamko la kisiasa: kunahitaji uchunguzi unaozingatia
sheria, ushahidi unaokubalika, taratibu za haki na mifumo
inayozuia matumizi mabaya ya mamlaka.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Ahadi ya kisiasa ilipokutana na taasisi za uwajibikaji
Mwaka 2015, mapambano dhidi ya rushwa yalikuwa sehemu ya
mjadala kuhusu ubora wa huduma za umma, usimamizi wa mapato
na matumizi ya rasilimali za Serikali. Katika hotuba hiyo,
Magufuli alitaja malalamiko yaliyohusishwa na maeneo kama
bandari, ukusanyaji wa kodi, huduma za afya na utendaji wa
baadhi ya taasisi za umma.
Kauli yake pia ilihusisha dhamira ya kisiasa na hatua za
kitaasisi. Aliahidi kuimarisha mapambano dhidi ya rushwa,
kuwawajibisha viongozi wa uteuzi watakaobainika kujihusisha
na vitendo hivyo kwa mujibu wa taratibu, na kuanzisha
mahakama maalumu ya kushughulikia makosa ya rushwa na
uhujumu uchumi.
Katika historia ya utawala, tofauti muhimu ipo kati ya
kutangaza dhamira, kuanzisha mfumo wa kisheria na kupata
matokeo ya kudumu. Kauli hii inarekodi msimamo uliotangazwa
wakati wa kufungua Bunge; tathmini ya utekelezaji wake
inahitaji kuangalia hatua zilizofuata, utendaji wa taasisi
na ushahidi wa matokeo yake.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Haki za wananchi na uaminifu katika matumizi ya fedha za umma
Umuhimu wa kauli hii unatokana na namna inavyounganisha
uadilifu katika utumishi wa umma na maslahi ya wananchi.
Fedha za Serikali hutengwa kwa madhumuni maalumu, yakiwemo
huduma za afya na elimu, miundombinu na shughuli nyingine
za maendeleo. Matumizi yasiyo halali yanaweza kuathiri
uwezo wa kutekeleza vipaumbele hivyo.
Kwa upande wa haki, kauli hii inatoa msingi wa kutafakari
jinsi rushwa inavyoweza kuvuruga usawa wa upatikanaji wa
huduma. Ikiwa mwananchi atalazimika kutoa malipo yasiyo
halali ili kupata huduma anayostahili, tatizo hilo halihusu
uadilifu wa mtumishi pekee; linahusu pia haki ya mwananchi
na uaminifu wa taasisi inayotoa huduma.
Hata hivyo, kupunguza rushwa hakuwezi kupimwa kwa kauli au
idadi ya hatua za kinidhamu pekee. Tathmini pana inahitaji
kuangalia utekelezaji wa sheria, uwazi katika manunuzi na
matumizi ya fedha, uhuru wa taratibu za uchunguzi na
mashtaka, pamoja na uwezo wa wananchi kupata haki bila
upendeleo.
KAULI KATIKA VITENDO
Kuanzishwa kwa Divisheni ya Makosa ya Rushwa na Uhujumu Uchumi
HATUA
Divisheni ya Makosa ya Rushwa na Uhujumu Uchumi katika
Mahakama Kuu ilianzishwa mwaka 2016 chini ya mfumo wa
kisheria wa kushughulikia makosa ya rushwa na uhujumu
uchumi. Hatua hii ilifuata ahadi ya kuanzisha mahakama
maalumu iliyotajwa katika hotuba ya kufungua Bunge.
UHUSIANO NA KAULI
Uhusiano wake ni wa moja kwa moja katika kiwango cha
kujenga mfumo wa kushughulikia makosa yanayohusiana na
rushwa na uhujumu uchumi. Kauli ilisisitiza madhara ya
vitendo hivyo kwa haki za wananchi na fedha za umma;
kuanzishwa kwa divisheni kulikuwa hatua ya kitaasisi
inayohusiana na ahadi ya kuimarisha mapambano hayo.
MUKTADHA WA WAKATI
Hatua hiyo ilifanyika katika mwaka wa kwanza wa uongozi
wa Magufuli. Sheria na kanuni husika ziliweka utaratibu
wa kusikiliza mashauri yanayohusika na makosa ya rushwa
na uhujumu uchumi.
Kuanzishwa kwa divisheni ni ushahidi wa hatua ya kitaasisi,
lakini peke yake hakuthibitishi kwamba rushwa iliondoka
au kwamba fedha zote zilizopotea zilirejeshwa. Matokeo ya
mapambano hayo yanahitaji kutathminiwa kwa ushahidi tofauti,
ukiwemo utendaji wa mahakama na taasisi za uchunguzi.
2015 — LEO — KESHO
Kutoka kwenye ahadi ya kisiasa hadi wajibu wa kudumu wa taasisi
Maana ya kauli hii inaweza kufuatiliwa katika kipindi
ilipotolewa, mijadala ya sasa kuhusu uwajibikaji na
matarajio ya baadaye ya usimamizi wa fedha za umma.
2015
Wakati wa Kauli
Katika hotuba ya kufungua Bunge, Magufuli aliweka
mapambano dhidi ya rushwa na ufisadi miongoni mwa
vipaumbele vya Serikali yake. Alihusisha vitendo hivyo
na kunyimwa haki kwa wananchi na upotevu wa fedha
zilizoweza kuelekezwa kwenye miradi ya maendeleo.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inatoa msingi wa kutafakari masuala yanayoweza
kuchunguzwa kwa ushahidi: uwazi wa matumizi ya fedha,
uadilifu wa watumishi, usimamizi wa manunuzi na upatikanaji
wa huduma bila malipo yasiyo halali. Maendeleo katika
maeneo hayo yanahitaji kupimwa kwa taarifa na matokeo
yanayoweza kuthibitishwa.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Kwa vizazi vijavyo, kauli hii inaweza kusaidia kueleza
jinsi uongozi wa mwaka 2015 ulivyowasilisha uhusiano
kati ya rushwa, haki na matumizi ya fedha za umma.
Thamani ya kumbukumbu hiyo itaongezeka kwa kuhifadhi
hotuba za msingi pamoja na ushahidi wa hatua zilizofuata
na matokeo yake.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Je, fedha za umma zinamfikia mwananchi kwa haki?
Swali lililo ndani ya kauli hii linaweza kutumika kuchunguza
uwiano kati ya rasilimali zinazokusanywa na huduma ambazo
wananchi wanapaswa kupata. Kwa mfano, pale mradi wa umma
unapochelewa, unapogharimu zaidi ya ilivyopangwa au unapokosa
ubora unaotakiwa, ni muhimu kuchunguza sababu na ushahidi
kabla ya kuhusisha tatizo hilo na rushwa.
Hivyo, ujumbe wa kauli hii hauhitaji kuishia kwenye kauli
za kisiasa. Unaweza pia kueleweka kama wito wa kuimarisha
mifumo ya kuzuia ukiukwaji, kufuatilia matumizi ya fedha,
kuwajibisha wanaopatikana na makosa kwa mujibu wa sheria
na kuhakikisha wananchi wanapata huduma kwa utaratibu
unaotambulika na unaotumika kwa usawa.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imehifadhiwa kwa kuzingatia maandishi ya hotuba
ya Dkt. John Pombe Joseph Magufuli ya kufungua rasmi Bunge
la Kumi na Moja, iliyotolewa Dodoma tarehe 20 Novemba 2015
na kuchapishwa na JAMHURI Media. Maneno ya nukuu yamechukuliwa
kutoka sehemu inayozungumzia mapambano dhidi ya rushwa na
ufisadi. Maelezo kuhusu maana, muktadha na umuhimu wake ni
uchambuzi wa kihistoria wa Maktaba, na si sehemu ya hotuba
ya Rais.
Taarifa za hatua zilizofuata zimejumuishwa pale ambapo
vyanzo vinavyoweza kukaguliwa vinaunga mkono uhusiano wake
na hoja ya nukuu. Uwepo wa sera au taasisi haupaswi
kuchukuliwa moja kwa moja kuwa ushahidi wa kutokuwepo kwa
rushwa au wa mafanikio yote yaliyokusudiwa.
MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
