MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Magufuli: Ukuaji wa Uchumi na Ajira Unahitaji Sekta Imara ya Viwanda
“
Ni ndoto kufikiria kwamba utaweza kukuza uchumi au kupambana na umasikini pamoja na tatizo la ukosefu wa ajira bila kuelekeza nguvu katika kukuza sekta ya viwanda.
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
13 Novemba 2020
Mahali
Dodoma, Tanzania
Tukio / Hotuba
Ufunguzi rasmi wa Bunge la 12 la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Hoja
Viwanda, ajira na kupunguza umaskini
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Viwanda katika ajenda ya uchumi na ajira ya mwaka 2020
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli alitoa kauli hii tarehe 13 Novemba 2020, Dodoma, alipokuwa akifungua rasmi Bunge la 12 la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Hotuba hiyo ilitolewa mwanzoni mwa muhula wake wa pili wa urais, baada ya kuapishwa tarehe 5 Novemba 2020.
Katika hotuba hiyo, aliweka msisitizo kwenye nafasi ya sekta ya viwanda katika kukuza uchumi, kupunguza umaskini na kupanua fursa za ajira. Hoja yake ilikuwa kwamba malengo hayo hayawezi kutegemea juhudi za jumla pekee bila kuwekeza kwa dhati katika uzalishaji wa viwandani.
Akizungumzia kipindi cha miaka mitano iliyotangulia, Magufuli alisema kuwa takriban viwanda vipya 8,477 vilikuwa vimejengwa na kwamba vilihusishwa na ajira zipatazo 480,000. Hizi ni takwimu alizowasilisha katika hotuba hiyo; zinapaswa kutofautishwa na tathmini huru inayochunguza hali ya viwanda hivyo, idadi ya vilivyoendelea kufanya kazi na aina ya ajira zilizodumu.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uzalishaji wa viwandani una uhusiano gani na maisha ya wananchi?
Hoja kuu ya kauli hii ni kwamba ukuaji wa uchumi unahitaji msingi wa uzalishaji unaoweza kuunda thamani na kutoa fursa za ajira. Kwa mtazamo huo, viwanda havipaswi kuhesabiwa kwa idadi ya majengo yaliyoanzishwa pekee; nafasi yake katika uchumi inapaswa kuangaliwa pia kupitia bidhaa zinazozalishwa, watu wanaopata kazi na mchango wake kwa shughuli nyingine za uzalishaji.
Uhusiano aliouweka kati ya viwanda, umaskini na ajira unaonyesha kwamba maendeleo ya sekta hiyo yalipaswa kuwa na matokeo yanayogusa maisha ya wananchi. Kiwanda kinachozalisha kwa uendelevu kinaweza kuajiri wafanyakazi, kununua malighafi kutoka kwa wazalishaji wa ndani, kutoa soko kwa huduma za usafirishaji na kutengeneza fursa kwa biashara ndogo zinazokizunguka.
Hata hivyo, matokeo hayo hutegemea aina ya uzalishaji, teknolojia inayotumika, mahitaji ya soko, ujuzi wa wafanyakazi na uwezo wa biashara kuendelea kufanya kazi. Kwa hiyo, ujumbe wa nukuu hii unaeleweka vizuri zaidi kama msisitizo wa kuimarisha uzalishaji wenye manufaa ya kiuchumi na kijamii, si kuongeza idadi ya viwanda kwa kipimo cha idadi pekee.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kuunganisha malighafi za ndani, uzalishaji na ajira
Tanzania ina shughuli nyingi za kiuchumi zinazozalisha malighafi za kilimo, mifugo, misitu, uvuvi na madini. Kuzichakata ndani ya nchi kunaweza kuongeza thamani ya bidhaa kabla hazijafika sokoni, badala ya kutegemea mauzo ya malighafi ambazo hazijafanyiwa uchakataji wa kutosha.
Kwa mfano, mazao ya kilimo yanaweza kuwa pembejeo kwa viwanda vya vyakula, mafuta, nguo na bidhaa nyingine. Uhusiano huu unaweza kuunganisha wakulima na wazalishaji wa viwandani, kupanua masoko ya malighafi na kuongeza mahitaji ya huduma zinazohusiana na uzalishaji.
Manufaa hayo si ya moja kwa moja wala hayaji kwa kila kiwanda. Yanahitaji umeme wa uhakika, miundombinu inayofanya usafirishaji uwe na gharama zinazokubalika, upatikanaji wa fedha, teknolojia, wafanyakazi wenye ujuzi na mazingira yanayowezesha biashara kushindana. Ajira zenye manufaa ya kudumu pia hutegemea usalama wa kazi, malipo yanayofaa na uwezo wa kampuni kuendeleza uzalishaji.
Kwa hiyo, kauli hii inatoa msingi wa kutafakari si tu namna ya kuanzisha viwanda, bali pia namna ya kuhakikisha kuwa vinazalisha, vinatumia fursa za ndani na vinachangia kwa uhalisia katika kipato cha wananchi na uchumi wa taifa.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kuendeleza uzalishaji wa ndani kama suala la sera ya uchumi
Katika kipindi cha uongozi wa Magufuli, ujenzi na uimarishaji wa viwanda ulikuwa sehemu ya msisitizo wa kuongeza uzalishaji wa ndani. Hotuba ya kufungua Bunge la 12 ilikuwa nafasi ya kueleza jinsi serikali ilivyotaka kuunganisha ajenda hiyo na malengo mapana ya ukuaji wa uchumi na kupunguza umaskini.
Kutaja idadi ya viwanda na ajira katika hotuba kulionyesha vipimo ambavyo serikali ilivitumia kueleza maendeleo ya sekta hiyo. Hata hivyo, tathmini kamili ya kihistoria inahitaji maswali ya ziada: ni viwanda vingapi vilianza uzalishaji, vingapi viliendelea kufanya kazi, vilizalisha bidhaa za aina gani, na ajira zilizotajwa zilikuwa za muda gani na zenye hali gani za kazi?
Maswali hayo hayapunguzi umuhimu wa ajenda ya viwanda; yanasaidia kuitathmini kwa kutumia matokeo yanayoweza kuchunguzwa badala ya kutegemea tamko la sera au idadi iliyotajwa pekee.
KAULI KATIKA VITENDO
Maelekezo kuhusu uzalishaji wa ndani na viwanda
Kabla ya hotuba hii ya mwaka 2020, msisitizo kuhusu viwanda ulikuwa umeonekana pia katika matamko mengine ya Magufuli. Tarehe 31 Oktoba 2017, akiwa Mwanza, aliwahimiza wafanyabiashara na wasomi wa Tanzania kuwekeza katika viwanda. Katika taarifa ya Ikulu kuhusu ziara hiyo, pia alitoa maelekezo kwa wawekezaji waliokuwa wakihusishwa na viwanda vya TPI na Keko Pharmaceuticals kuanza uzalishaji ndani ya muda alioutaja.
HATUA
Wito wa uwekezaji katika viwanda na maelekezo ya kuanza uzalishaji katika viwanda vilivyotajwa kwenye taarifa ya ziara ya Mwanza.
UHUSIANO NA KAULI
Hatua hizo zinaendana na msisitizo wa kuimarisha uzalishaji wa viwandani na kuhamasisha uwezo wa ndani wa kutengeneza bidhaa.
KIPIMO CHA USHAHIDI
Taarifa inathibitisha kuwepo kwa wito na maelekezo hayo. Peke yake, haithibitishi kwamba kila kiwanda kilianza uzalishaji ndani ya muda uliotolewa, kilidumisha uzalishaji au kilifikia kiwango fulani cha ajira.
Ushahidi:
Taarifa za Ikulu kuhusu shughuli za Rais, ikiwemo ziara ya Mwanza ya Oktoba 2017
↗
Mfano huu unaonyesha uhusiano wa kimuktadha kati ya kauli ya mwaka 2020 na msimamo wa awali kuhusu viwanda. Ili kuhitimisha kama maelekezo hayo yalileta matokeo yaliyokusudiwa, kunahitajika ushahidi wa ziada kuhusu hali ya viwanda, uzalishaji na ajira baada ya hatua hizo.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye msimamo wa mwaka 2020 hadi maswali ya maendeleo ya baadaye
Kauli hii inaweza kusomwa katika vipindi vitatu: msisitizo wa sera uliokuwepo kabla ya hotuba, hoja iliyowasilishwa wakati wa kufungua Bunge la 12, na vigezo vinavyoweza kutumika kutathmini maendeleo ya viwanda kwa sasa na baadaye.
KABLA YA 2020
Msisitizo wa Viwanda
Katika miaka iliyotangulia hotuba hiyo, Magufuli alikuwa akihimiza uwekezaji katika viwanda na uzalishaji wa bidhaa ndani ya Tanzania. Taarifa ya Ikulu kuhusu ziara ya Mwanza ya Oktoba 2017 ni mojawapo ya kumbukumbu za msimamo huo.
2020
Ujumbe wa Hotuba
Katika ufunguzi wa Bunge la 12, alihusisha ukuaji wa uchumi, kupunguza umaskini na kupanua ajira na kuimarisha sekta ya viwanda. Alitoa pia takwimu za viwanda na ajira alizozihusisha na kipindi cha miaka mitano iliyotangulia.
SASA NA BAADAYE
Kupima Matokeo Halisi
Mada hii inaweza kutathminiwa kwa kuangalia viwanda vinavyoendelea kuzalisha, thamani ya bidhaa zinazochakatwa nchini, matumizi ya malighafi za ndani, idadi na ubora wa ajira, pamoja na uwezo wa biashara kushindana. Vipimo hivyo vinaweza kusaidia kutofautisha matarajio ya sera na matokeo yanayothibitishwa.
MWANGWI WA KAULI KWA SASA
Je, mafanikio ya viwanda yanapimwa kwa idadi au matokeo?
Hoja ya msingi katika nukuu hii bado inaweza kutumika kutafakari sera za viwanda: je, uzalishaji unakua kwa namna inayopanua fursa za ajira na kuongeza thamani ya malighafi za Tanzania? Jibu linahitaji takwimu zinazoweza kulinganishwa kuhusu uzalishaji, biashara, ajira na uendelevu wa viwanda.
Kwa tathmini ya sasa, ni muhimu kutofautisha viwanda vilivyosajiliwa au kujengwa na vile vinavyofanya kazi kwa kiwango cha kibiashara. Vilevile, idadi ya ajira inapaswa kusomwa pamoja na muda wa ajira hizo, ujuzi unaohitajika na mchango wake katika kipato cha kaya.
Mtazamo huu unaendeleza hoja ya nukuu bila kudhani kwamba kila kiwanda huondoa umaskini au kwamba uwekezaji wa viwandani peke yake unaweza kutatua tatizo lote la ajira. Sekta hiyo ni sehemu ya mfumo mpana unaohusisha elimu, kilimo, huduma, biashara, miundombinu na mazingira ya uwekezaji.
TAFAKURI KWA VIZAZI VIJAVYO
Kuunganisha sera, uzalishaji na maisha ya wananchi
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kusaidia kueleza namna uongozi wa Tanzania ulivyowasilisha viwanda kama sehemu ya mkakati wa uchumi na ajira mwanzoni mwa muhula wa pili wa Magufuli. Thamani yake katika historia itakuwa kubwa zaidi inapochunguzwa pamoja na nyaraka za sera, takwimu za uzalishaji na kumbukumbu za matokeo yaliyopatikana.
Swali la kudumu linalotokana na kauli hii ni namna ya kuhakikisha kuwa uwekezaji wa viwandani unazidi kuwa shughuli za uzalishaji zenye ushindani, unatumia fursa za ndani na unatoa manufaa yanayoweza kupimwa katika maisha ya wananchi.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu kuu imehifadhiwa kwa Kiswahili kama ilivyowasilishwa katika hotuba ya Rais Magufuli ya kufungua rasmi Bunge la 12 tarehe 13 Novemba 2020. Chanzo rasmi cha hotuba kimeunganishwa katika sehemu ya marejeo. Maelezo ya uchambuzi ni tafsiri ya kihistoria ya Maktaba, na yanatofautisha kauli ya Rais, taarifa zilizomo katika hotuba na tathmini ya matokeo ambayo yanahitaji ushahidi wa ziada. Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru ya kumbukumbu na haijitambulishi kama chombo rasmi cha Serikali.
