MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Magufuli: Viwanda Vilivyotelekezwa Virudishwe Kwenye Uzalishaji
Kauli kuhusu wajibu wa kutumia mali za uzalishaji kwa tija, kulinda
dhamira ya uwekezaji na kuhakikisha viwanda vinachangia ajira pamoja
na mapato ya taifa.
“
Kiwanda sio mwanamwali wa kumtunza ndani, kinatakiwa kifanye kazi
kitoe ajira na Serikali ipate mapato.
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli
Dkt. John Pombe Joseph Magufuli
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
22 Juni 2017
Mahali
Mkoa wa Pwani, Tanzania
Tukio
Ziara ya kikazi mkoani Pwani
Mada
Viwanda, ajira na mapato ya serikali
CHANZO CHA KIHISTORIA
Taarifa ya Ikulu kuhusu viwanda vilivyotelekezwa
Nukuu hii imeripotiwa katika taarifa ya Ikulu kuhusu ziara ya Rais
Magufuli mkoani Pwani, iliyotolewa tarehe 22 Juni 2017. Taarifa hiyo
inaeleza maelekezo yake kwa Waziri wa Viwanda, Biashara na Uwekezaji
kuhusu viwanda vilivyouzwa kwa wawekezaji na baadaye kuachwa bila
kuendelezwa kama ilivyotarajiwa.
Soma taarifa ya Ikulu kuhusu ziara ya Pwani
↗
Taarifa ya Ikulu, 22 Juni 2017.
MUKTADHA
Hoja ya kurejesha viwanda vilivyokuwa vimeuzwa lakini havikuendelezwa
Tarehe 22 Juni 2017, Rais John Pombe Magufuli alihitimisha ziara yake
ya siku tatu mkoani Pwani. Katika taarifa ya ziara hiyo, Ikulu ilieleza
kuwa Rais alikuwa amemtaka Waziri wa Viwanda, Biashara na Uwekezaji,
Charles Mwijage, kuchukua hatua dhidi ya watu waliopewa au kununua
viwanda kwa lengo la kuviendeleza lakini wakaviacha bila uzalishaji.
Taarifa hiyo ilitaja viwanda 197 vilivyouzwa kwa watu mbalimbali
kwa matarajio ya kuendelezwa, lakini ambavyo kwa mujibu wa taarifa
vilikuwa vimesimama au vingine kubadilishiwa matumizi. Hali hiyo
iliwekwa katika mjadala mpana wa sera ya ujenzi wa viwanda na
matarajio ya uzalishaji wa ndani.
Kauli ya “Kiwanda sio mwanamwali wa kumtunza ndani” ilitumia mfano
wa lugha ya kawaida kusisitiza hoja ya kiuchumi: kiwanda hakiwezi
kutimiza kusudi lake kwa kuhifadhiwa tu kama jengo au mali.
Kilipaswa kuendeshwa, kuzalisha bidhaa na kutoa mchango unaoonekana
katika uchumi.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Thamani ya kiwanda hupimwa pia kwa uzalishaji wake
Kiini cha kauli hii ni tofauti kati ya kumiliki kiwanda na kukifanya
kiwanda kifanye kazi. Jengo, mashine na ardhi vinaweza kuwa mali
yenye thamani, lakini manufaa yake kwa uchumi hutegemea namna
vinavyotumiwa. Kiwanda kinapozalisha, kinaweza kutoa bidhaa,
kuhitaji wafanyakazi na kuchochea shughuli za kiuchumi zinazohusiana
na malighafi, usafirishaji na usambazaji.
Rais alitaja mambo mawili kwa uwazi: ajira na mapato ya serikali.
Kwa upande wa ajira, uzalishaji unaoendelea unaweza kuwapa watu
nafasi za kazi na kuongeza mahitaji ya ujuzi. Kwa upande wa serikali,
shughuli za biashara na uzalishaji zinaweza kuchangia mapato kupitia
kodi na tozo zinazotumika kisheria.
Hata hivyo, manufaa hayo hayaji kwa sababu tu kiwanda kimefunguliwa.
Yanategemea uwezo wa kuzalisha kwa ufanisi, upatikanaji wa malighafi,
nishati, masoko, mtaji na usimamizi bora. Kwa hiyo, ujumbe wa kauli
hii unaweza kusomwa kama msisitizo wa kuunganisha umiliki wa mali
za uzalishaji na matumizi yake yenye tija.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Sera ya viwanda na suala la mali zilizobinafsishwa
Katika miaka iliyotangulia kauli hii, Tanzania ilikuwa imepitia
mabadiliko ya umiliki na uendeshaji wa mashirika na viwanda vya
umma, yakiwemo mauzo na ubinafsishaji wa baadhi ya mali hizo.
Kauli ya mwaka 2017 ilirudisha suala la hatima ya viwanda hivyo
katika mjadala wa sera ya viwanda: nini kifanyike pale mali
iliyouzwa kwa matarajio ya kuendelezwa inapobaki bila uzalishaji?
Katika kipindi cha uongozi wa Magufuli, ujenzi wa viwanda na
kuongeza uzalishaji wa ndani vilikuwa sehemu ya ajenda ya kiuchumi
ya serikali. Ziara yake mkoani Pwani mwezi Juni 2017 ilihusisha
pia ufunguzi wa viwanda na miradi mingine ya maendeleo. Mazingira
hayo yanaweka kauli hii ndani ya jitihada za kuhamasisha uwekezaji
wa uzalishaji na kuwawajibisha waliokuwa wamepewa fursa za kuendeleza
viwanda.
Kwa mtazamo wa kihistoria, hoja hiyo haikuhusu majengo pekee.
Ilihusu pia matarajio ambayo serikali iliweka kwa wamiliki wa
viwanda: kwamba umiliki ungeambatana na matumizi yaliyokusudiwa
na mchango katika shughuli za uzalishaji. Hata hivyo, kubaini
matokeo ya sera hiyo kunahitaji ushahidi wa hatua zilizofuata
kwa kila kiwanda, si kauli ya jumla pekee.
UMUHIMU KWA TAIFA
Ajira na mapato hutegemea uzalishaji unaoweza kudumu
Nukuu hii inafungua mjadala kuhusu namna Tanzania inavyotumia
rasilimali zake za uzalishaji. Kiwanda kinachofanya kazi kinaweza
kuongeza upatikanaji wa bidhaa nchini, kutoa fursa za ajira na
kusaidia biashara nyingine zinazokihudumia. Kwa baadhi ya bidhaa,
uzalishaji wa ndani unaweza pia kupunguza utegemezi wa bidhaa
zinazoagizwa kutoka nje, kutegemea gharama na uwezo wa wazalishaji
wa ndani kushindana sokoni.
Lakini kufufua kiwanda hakumaanishi kukirejesha tu kwenye uzalishaji
kwa muda mfupi. Uendeshaji endelevu unahitaji mpango wa biashara
unaowezekana, usimamizi unaowajibika, wafanyakazi wenye ujuzi,
teknolojia inayofaa na soko la bidhaa zake. Hivyo, kauli hii
inaweza kutumika kutathmini si idadi ya viwanda vilivyopo pekee,
bali pia idadi inayofanya kazi, uwezo wa uzalishaji na ajira
zinazodumu.
Kwa upande wa matumizi ya mali za umma au mali zilizowahi kumilikiwa
na umma, suala muhimu ni kuhakikisha kuwa maamuzi ya uwekezaji
yanafuatiliwa kwa uwazi na kwa kuzingatia sheria. Hatua za kurejesha
mali au kubadilisha mmiliki zinahitaji taratibu zinazofaa, ushahidi
na haki ya wahusika kusikilizwa.
KAULI KATIKA VITENDO
Agizo la kuchukua hatua dhidi ya viwanda vilivyoachwa bila uzalishaji
Hatua
Katika taarifa ya Ikulu ya tarehe 22 Juni 2017, Magufuli
alimtaka Waziri wa Viwanda, Biashara na Uwekezaji kuwanyang’anya
viwanda wale waliopewa viwanda kwa matarajio ya kuviendeleza
lakini wakaviacha, ili vipewe wawekezaji wengine wenye uwezo
wa kuviendeleza.
Uhusiano na kauli
Agizo hilo lina uhusiano wa moja kwa moja na hoja ya nukuu.
Kauli ilisisitiza kwamba kiwanda kinapaswa kufanya kazi na
kuchangia ajira na mapato; agizo lililofuatana nayo lililenga
kushughulikia umiliki wa viwanda ambavyo, kwa mujibu wa taarifa,
havikuwa vinatimiza matarajio ya uzalishaji.
Muktadha wa wakati
Hatua hiyo ilitangazwa mwishoni mwa ziara ya kikazi ya siku tatu
mkoani Pwani, katika kipindi ambacho serikali ilikuwa ikiweka
msisitizo katika sera ya ujenzi wa viwanda.
Matokeo yanayoweza kuthibitishwa
Taarifa ya Ikulu inathibitisha kwamba agizo lilitolewa na kwamba
lilihusu viwanda 197 vilivyoelezwa kuwa vilikuwa vimeuzwa lakini
havikuendelezwa kama ilivyotarajiwa. Taarifa hiyo pekee, hata
hivyo, haithibitishi ni viwanda vingapi vilichukuliwa baadaye,
vilirejea katika uzalishaji, vilitoa ajira mpya au viliongeza
mapato ya serikali. Matokeo hayo yanahitaji nyaraka na taarifa
za ufuatiliaji za kila kiwanda.
WAKATI ULIYOPITA, SASA NA BAADAYE
Kutoka kwenye agizo la mwaka 2017 hadi tathmini ya uzalishaji
Kauli hii inaweza kueleweka vizuri kwa kuilinganisha na mazingira
ilipotolewa na maswali yanayoendelea kuwa muhimu katika sera ya
viwanda.
2017
Wakati wa Kauli
Magufuli aliagiza hatua zichukuliwe dhidi ya viwanda
vilivyouzwa kwa lengo la kuviendeleza lakini vilivyoachwa
bila uzalishaji. Ajira na mapato ya serikali vilitajwa
kama sehemu ya manufaa yaliyotarajiwa kutokana na viwanda
kufanya kazi.
LEO
Maswali ya Tathmini
Kauli hii inaweza kutumika kuuliza maswali yanayoweza
kupimwa: ni viwanda vingapi vinafanya kazi, vinazalisha
kwa kiwango gani, vinatoa ajira za aina gani, na vinachangia
kiasi gani katika uchumi? Majibu yanahitaji takwimu na
taarifa za sasa kutoka vyanzo vinavyoweza kukaguliwa.
BAADAYE
Uwekezaji Wenye Tija ya Kudumu
Kwa tathmini za baadaye, somo muhimu ni kupima mafanikio
ya sera ya viwanda kwa matokeo yanayoweza kuthibitishwa:
uzalishaji endelevu, ajira, ubora wa bidhaa, uwezo wa
kushindana na matumizi yenye tija ya mali za uzalishaji.
Umiliki pekee hautoshi kuwa kipimo cha mafanikio.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Si idadi ya viwanda pekee, bali uwezo wake wa kuzalisha
Hoja ya msingi katika nukuu hii ni uwiano kati ya uwekezaji
na matokeo yake. Kwa sera yoyote ya viwanda, ni muhimu kutofautisha
kati ya kiwanda kilichopo, kilichofunguliwa rasmi na kile
kinachofanya kazi kwa uendelevu. Vipimo hivyo havimaanishi jambo
moja, na vinapaswa kuripotiwa kwa usahihi.
Kauli hii pia inaibua suala la uwajibikaji wa wawekezaji na
wajibu wa serikali kusimamia mikataba na masharti ya uwekezaji.
Usimamizi wenye matokeo unahitaji vigezo vilivyo wazi, ukaguzi
wa mara kwa mara na taratibu zinazotabirika kwa wawekezaji.
Hapo ndipo mjadala wa kufufua viwanda unaweza kuunganishwa
na malengo yanayopimika ya ajira na uzalishaji.
FUNZO LA KIHISTORIA
Ahadi ya uzalishaji inahitaji ushahidi wa matokeo
Kauli ya mwaka 2017 inaweka wazi matarajio kwamba viwanda
vinavyomilikiwa na wawekezaji vinapaswa kutimiza kusudi la
uzalishaji. Kwa msomaji wa historia ya uchumi wa Tanzania,
thamani ya kauli hii haiko katika maneno yake pekee, bali pia
katika nafasi inayotoa ya kuchunguza utekelezaji wa maagizo
yaliyotolewa wakati huo.
Kumbukumbu za baadaye zitakuwa na nguvu zaidi pale zitakapoweza
kuunganisha kauli na taarifa kuhusu hatua zilizochukuliwa,
mabadiliko ya umiliki, hali ya uzalishaji na ajira zilizotolewa.
Kwa kufanya hivyo, historia inaweza kutofautisha kati ya
dhamira iliyotangazwa, hatua iliyochukuliwa na matokeo
yaliyothibitishwa.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imehifadhiwa kwa kuzingatia taarifa ya Ikulu kuhusu
ziara ya Rais John Pombe Magufuli mkoani Pwani tarehe 22 Juni
2017. Uchambuzi unaweka kauli katika muktadha wa viwanda
vilivyotelekezwa, sera ya uzalishaji, ajira na mapato ya serikali.
Sehemu ya “Kauli katika Vitendo” inatofautisha agizo lililoripotiwa
na matokeo ambayo yanahitaji ushahidi wa ziada. Maktaba ya Nukuu
za Marais Tanzania ni hifadhi huru ya kumbukumbu na uchambuzi wa
kauli za viongozi; si tovuti rasmi ya Ikulu au Serikali.
MAREJEO YA ZIADA
Taarifa zinazohusiana na mazingira ya kauli
Taarifa ya Ikulu kuhusu ziara hiyo inaeleza pia shughuli nyingine
za kiuchumi zilizofanyika mkoani Pwani wakati huo, zikiwemo
uzinduzi wa viwanda na miradi ya miundombinu.
Taarifa za Ikulu za Juni 2017 kuhusu ziara ya Pwani
↗
