Diplomasia ya Tanzania, mamlaka ya mataifa na misingi ya amani katika hotuba ya Rais Ali Hassan Mwinyi mbele ya Umoja wa Mataifa mwaka 1987.
Global peace would be greatly enhanced if all nations would
strictly respect the sovereignty and independence of other
nations and refrain from interfering in the internal affairs
of others.
“Amani ya dunia ingeimarika sana ikiwa mataifa yote yangeheshimu
kikamilifu mamlaka na uhuru wa mataifa mengine na kujiepusha
kuingilia mambo yao ya ndani.”
Hii ni tafsiri ya Kiswahili ya nukuu ya Kiingereza iliyonukuliwa hapo juu. Maneno ya lugha ya awali yamehifadhiwa tofauti na tafsiri.
Rekodi ya Umoja wa Mataifa ya mkutano wa 30 wa Baraza Kuu, uliofanyika tarehe 8 Oktoba 1987.
SOMA REKODI RASMI YA UMOJA WA MATAIFAAlama ya waraka: A/42/PV.30
Tarehe 8 Oktoba 1987, Rais Ali Hassan Mwinyi alilihutubia Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa wakati wa mkutano wake wa 42, katika kipindi ambacho masuala ya usalama wa kimataifa, silaha za nyuklia na mahusiano kati ya mataifa yalikuwa sehemu muhimu ya mijadala ya kimataifa.
Hotuba yake iligusia misingi ya Umoja wa Mataifa, ushirikiano wa kimataifa, tishio la mashindano ya silaha na uhusiano kati ya amani na maendeleo. Katika mazingira hayo, Mwinyi alisisitiza kwamba amani ya dunia ingeimarika ikiwa mataifa yangeheshimu mamlaka na uhuru wa mataifa mengine na kuepuka kuingilia mambo yao ya ndani.
Kauli hiyo iliweka suala la kuheshimiana kwa mataifa katika mjadala mpana wa namna ya kujenga utaratibu wa kimataifa unaozingatia usawa wa mamlaka, ushirikiano na usalama. Haikujadili amani kama kutokuwepo kwa mapigano pekee, bali pia ilihusisha namna mataifa yanavyopaswa kuhusiana.
Kiini cha kauli hii ni kwamba amani ya kimataifa inahitaji mataifa kuheshimu mamlaka na uhuru wa kila taifa, pamoja na kuepuka kuingilia masuala ambayo yanapaswa kushughulikiwa ndani ya taifa husika.
Neno sovereignty linarejelea mamlaka ya taifa kujitawala na kutumia mamlaka yake ndani ya mfumo wake wa kisheria. Neno independence linasisitiza uhuru wa taifa dhidi ya kutawaliwa na taifa jingine. Katika nukuu hii, dhana hizo mbili zinaunganishwa na wito wa kutokuingilia mambo ya ndani ya nchi nyingine.
Ujumbe wake ni kwamba mahusiano ya kimataifa yanapaswa kuzingatia heshima ya pande zote. Taifa moja linapoheshimu uhuru wa jingine, linaunga mkono mazingira ambayo ushirikiano unaweza kujengwa bila kuondoa hadhi ya taifa linaloshirikiana nalo.
Hata hivyo, kuheshimu mamlaka ya taifa hakumaanishi kwamba tofauti kati ya mataifa haziwezi kujadiliwa. Hoja ya kauli hii inahusu namna mataifa yanavyopaswa kuhusiana, huku wajibu na taratibu nyingine za sheria za kimataifa zikiendelea kutumika.
Mwaka 1987 ulikuwa sehemu ya kipindi cha Vita Baridi, ambapo ushindani wa kimkakati kati ya Marekani na Umoja wa Kisovieti uliathiri siasa za kimataifa, usalama na mijadala kuhusu silaha za nyuklia. Mataifa mengi, yakiwemo yale yaliyokuwa yamepata uhuru baada ya ukoloni, yalikuwa yakisisitiza nafasi yao ya kujitegemea katika mfumo huo wa kimataifa.
Katika hotuba hiyo hiyo, Mwinyi alizungumzia hatari za mashindano ya silaha na umuhimu wa kutumia rasilimali kwa maendeleo ya kiuchumi na kijamii. Alieleza pia msimamo wa Tanzania kuhusu juhudi za kupunguza tishio la silaha za nyuklia.
Hivyo, kauli kuhusu mamlaka na uhuru wa mataifa inapaswa kusomwa kama sehemu ya hotuba iliyohusu masuala kadhaa ya amani na usalama wa kimataifa. Muktadha huu unasaidia kuelewa kwa nini heshima kati ya mataifa ilikuwa sehemu ya hoja iliyowasilishwa na Rais Mwinyi mbele ya Baraza Kuu.
Kwa Tanzania, kauli hii ni kumbukumbu ya namna Rais Mwinyi alivyowasilisha mbele ya jukwaa la kimataifa hoja kuhusu uhuru wa mataifa, usalama na mahusiano ya kimataifa. Inaongeza ushahidi wa msingi wa kuelewa masuala ambayo Tanzania iliyasimamia katika diplomasia yake wakati huo.
Umuhimu wa kihistoria wa nukuu hii hauhitaji kudhani kwamba kauli moja iliunda sera nzima ya nje ya Tanzania. Badala yake, inatoa nafasi ya kuchunguza jinsi msimamo uliotamkwa na Rais katika Umoja wa Mataifa unavyohusiana na nyaraka nyingine za sera ya nje, maamuzi ya serikali na ushiriki wa Tanzania katika jumuiya ya kimataifa.
Kwa msomaji wa historia ya Tanzania, rekodi ya hotuba inasaidia kutambua hoja zilizowasilishwa na uongozi wa taifa katika mwaka huo, pamoja na namna nchi ilivyotumia Umoja wa Mataifa kueleza mitazamo yake kuhusu changamoto zinazovuka mipaka ya taifa.
Hatua iliyothibitishwa: Tarehe 8 Oktoba 1987, Rais Ali Hassan Mwinyi alilihutubia Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa na kuwasilisha msimamo wa Tanzania kuhusu masuala ya amani, usalama na mahusiano kati ya mataifa.
Uhusiano na kauli: Hotuba yenyewe ni ushahidi wa hatua ya kidiplomasia ya kuwasilisha hadharani msimamo kuhusu kuheshimu mamlaka na uhuru wa mataifa. Huu ni uhusiano wa moja kwa moja kati ya kauli na kitendo cha kuitoa katika jukwaa la kimataifa.
Muktadha wa wakati: Uwasilishaji huo ulifanyika katika Mkutano wa 42 wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, wakati masuala ya usalama wa kimataifa na mashindano ya silaha yalikuwa sehemu ya hotuba.
Ushahidi: Rekodi ya msingi ya Umoja wa Mataifa, A/42/PV.30, inathibitisha hotuba na maudhui yake.
Kauli hii inaweza kusomwa kwa kuzingatia mazingira ilipotolewa, nafasi yake katika mijadala ya sasa na maswali inayoyaacha kwa mustakabali wa mahusiano kati ya mataifa.
Mwinyi aliwasilisha hoja ya kuheshimu mamlaka na uhuru wa mataifa katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa. Hotuba hiyo ilijumuisha pia masuala ya silaha za nyuklia, usalama wa kimataifa na maendeleo.
Kauli hii inaweza kutumika kutafakari uhusiano kati ya mamlaka ya taifa, kutokuingilia mambo ya ndani ya nchi nyingine na wajibu wa mataifa chini ya sheria za kimataifa. Masuala haya yanahitaji kuchunguzwa kwa kuzingatia mazingira na ushahidi wa kila tukio.
Kauli hii inaacha swali la jinsi mataifa yatakavyoweza kulinda uhuru wao, kutatua tofauti kwa njia za amani na kushirikiana katika changamoto zinazovuka mipaka. Thamani yake kwa vizazi vijavyo itategemea pia namna historia ya diplomasia inavyohifadhiwa na kuchunguzwa kwa ushahidi.
Msingi wa hoja ya Mwinyi unaweza kuhusishwa na mjadala unaoendelea kuhusu namna mataifa yanavyoweza kudumisha mahusiano yenye kuheshimiana wakati maslahi yao yanapotofautiana. Heshima ya mamlaka ya taifa, mazungumzo ya kidiplomasia na utii kwa sheria za kimataifa ni masuala yanayoweza kuchunguzwa katika kutathmini mahusiano hayo.
Hata hivyo, matumizi ya kauli hii katika kuchambua tukio la sasa yanahitaji kuzingatia mazingira maalumu ya tukio, wahusika, ushahidi unaopatikana na kanuni husika za sheria za kimataifa. Nukuu ya mwaka 1987 haiwezi kutumika peke yake kutoa hukumu kuhusu kila mgogoro wa kimataifa.
Kauli hii inatoa nafasi ya kutafakari kwamba amani ya kimataifa haihusu tu namna migogoro inavyomalizika, bali pia kanuni zinazotawala mahusiano kabla na wakati tofauti zinapotokea.
Kwa historia ya Tanzania, rekodi ya hotuba hii ni ushahidi unaoweza kutumiwa kuchunguza namna uongozi wa taifa ulivyowasilisha hoja kuhusu mamlaka, uhuru na usalama wa kimataifa katika miaka ya 1980. Kwa vizazi vijavyo, nyaraka za msingi zitabaki kuwa muhimu katika kutofautisha maneno yaliyotamkwa, hatua zilizochukuliwa na matokeo yanayoweza kuthibitishwa.
Nukuu ya Kiingereza imewasilishwa kama ilivyotolewa katika taarifa iliyotolewa kwa ajili ya ukurasa huu. Rekodi rasmi ya Umoja wa Mataifa A/42/PV.30 ndiyo rejea ya msingi ya hotuba ya Rais Ali Hassan Mwinyi ya tarehe 8 Oktoba 1987. Tafsiri ya Kiswahili ni tafsiri ya nukuu hiyo, si maneno ya awali yaliyotolewa kwa Kiswahili.
Maelezo ya muktadha yanaweka kauli ndani ya mazingira ya hotuba nzima na kipindi chake cha kihistoria. Uchambuzi kuhusu maana yake kwa sasa na baadaye umetenganishwa na taarifa za kihistoria. Uhusiano unaotajwa katika sehemu ya “Kauli Katika Vitendo” unahusu hatua iliyothibitishwa ya kuwasilisha msimamo katika jukwaa la Umoja wa Mataifa; hauchukulii kwamba kauli hiyo yenyewe ilisababisha matokeo mengine ambayo hayajathibitishwa.
Rekodi ya mkutano uliofanyika New York tarehe 8 Oktoba 1987, ikijumuisha hotuba ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Ali Hassan Mwinyi.
Chagua Rais kutazama mkusanyo wa nukuu, kauli na fikra zake.
Chagua nukuu nyingine katika Maktaba ya Ali Hassan Mwinyi.
Ali Hassan Mwinyi (1925–2024) alikuwa Rais wa Pili wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, aliyeongoza nchi kuanzia 5 Novemba 1985 hadi 23 Novemba 1995.
Alizaliwa tarehe 8 Mei 1925 huko Kivure, Mkoa wa Pwani, na alikulia Zanzibar. Kabla ya kuingia katika siasa, Mwinyi alikuwa mwalimu na baadaye alishika nyadhifa mbalimbali katika Serikali ya Zanzibar na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
Urais wake ulihusishwa na kipindi muhimu cha mabadiliko ya kiuchumi, kisera na kisiasa nchini Tanzania. Serikali yake ilipanua nafasi ya sekta binafsi na biashara, huku Tanzania ikianza mchakato wa kurejea katika mfumo wa vyama vingi vya siasa katika miaka ya 1990.
Katika historia ya Tanzania, kipindi cha Mwinyi kinabaki kuwa sehemu muhimu ya mpito kuelekea uchumi wenye nafasi kubwa zaidi kwa sekta binafsi na nguvu za soko, sambamba na mabadiliko ya mfumo wa kisiasa. Jina Mzee Ruksa limeendelea kuwa alama inayohusishwa na mtazamo wake wa kuruhusu mabadiliko na kufungua nafasi kwa shughuli za kijamii na kiuchumi ndani ya mipaka ya sheria.
SOMA ZAIDI →