MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mwinyi: Fedha Zilikuwepo, Lakini Bidhaa Zilikuwa Adimu
Kauli kuhusu uhaba wa bidhaa, kupanda kwa bei na changamoto za
uchumi wa Tanzania wakati wa mwanzo wa mageuzi ya kiuchumi ya
miaka ya 1980.
NUKUU YA KIHISTORIA
“
Watu walikuwa wakibeba fedha ndani ya soksi zao kwa sababu
fedha zilikuwa nyingi, lakini bidhaa za kununua zilikuwa
chache sana.
ENGLISH ORIGINAL
“People used to carry money in their stockings because there
was a lot of it but very little to buy.”
Ali Hassan Mwinyi
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
TAREHE
7 Julai 1987
MAHALI
Shinyanga, Tanzania
TUKIO
Sherehe za Siku ya Wakulima
MAREJEO
Tanzanian Affairs, Na. 28, Septemba 1987
CHANZO CHA KIHISTORIA
Makala ya The Economy katika
Tanzanian Affairs, toleo la Septemba 1987,
iliripoti kauli hiyo kwa kurejelea gazeti la
Daily News.
Nukuu hii imehifadhiwa kwa maneno yaliyotolewa katika
marejeo hayo. Kwa kuwa marejeo yaliyopatikana ni ripoti
inayorejelea Daily News, nakala ya msingi ya
taarifa hiyo ndiyo rejea inayofaa zaidi kwa uhakiki wa
mwisho wa maneno halisi.
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Tanzania ya mwaka 1987: fedha zilipokosa bidhaa za kutosha
Kauli hii ilitolewa wakati Tanzania ilipokuwa ikijaribu
kurejesha uthabiti wa uchumi baada ya miaka ya matatizo ya
uzalishaji, uhaba wa fedha za kigeni na upungufu wa bidhaa
muhimu. Katika sehemu kubwa ya miaka ya 1980, wananchi
walikabiliwa na ugumu wa kupata bidhaa za matumizi ya kila
siku, huku baadhi ya bidhaa zikipatikana kwa shida au
kuuzwa kwa bei za juu katika soko lisilo rasmi.
Tatizo halikuwa tu kiasi cha fedha kilichokuwa mikononi mwa
watu. Uchumi ulihitaji bidhaa zinazoweza kununuliwa kwa
fedha hizo. Upungufu wa fedha za kigeni ulipunguza uwezo wa
kuagiza malighafi, vipuri na bidhaa kutoka nje, huku matatizo
ya uzalishaji wa ndani yakichangia kutokidhi mahitaji ya soko.
Hali hiyo ilifanya fedha zilizokuwepo zisihakikishe kwamba
bidhaa zinazohitajika zilipatikana.
Mwaka 1986, Serikali ilikuwa imeanza kutekeleza Mpango wa
Kuimarisha Uchumi uliokuwa sehemu ya mageuzi ya kiuchumi.
Mazungumzo na taasisi za kifedha za kimataifa yalihusiana
na changamoto ya kupata fedha za kigeni na kurejesha uwezo
wa uchumi kuzalisha na kuagiza bidhaa. Hata hivyo, kufikia
mwaka 1987, upatikanaji wa bidhaa ulikuwa bado changamoto,
na bei zilibaki juu.
Msingi wa kihistoria:
Tanzanian Affairs, “The Economy”, Septemba 1987
na
uchambuzi wa IMF kuhusu mageuzi ya uchumi wa Tanzania.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Fedha pekee hazitoshi ikiwa bidhaa hazipatikani
Picha ya watu kubeba fedha ndani ya soksi inaeleza kwa lugha
rahisi tofauti kati ya kuwa na fedha na kuwa na uwezo wa
kununua bidhaa zinazohitajika. Fedha zinaweza kuwepo, lakini
ikiwa bidhaa ni chache, uwezo wake wa kukidhi mahitaji ya
wananchi unabaki mdogo.
Kauli hii inaelekeza fikra kwenye uhusiano kati ya upatikanaji
wa bidhaa, uzalishaji, bei na thamani ya fedha. Mtu anaweza
kuwa na fedha nyingi kwa hesabu ya noti alizonazo, lakini
asipate mahitaji yake kwa urahisi. Kwa hiyo, kuangalia kiasi
cha fedha kilichopo pekee hakutoshi kuelewa hali halisi ya
maisha ya wananchi.
Mfano huo pia unaonyesha kwa nini upungufu wa bidhaa na
mfumuko wa bei ni matatizo yanayoweza kuathiriana. Bidhaa
zinapokuwa chache ikilinganishwa na mahitaji, wananchi
wanaweza kulazimika kutumia fedha nyingi zaidi kupata bidhaa
zilezile. Hata hivyo, kauli yenyewe ni maelezo ya hali ya
wakati huo; si takwimu inayopima kiwango cha fedha au
upungufu wa bidhaa katika nchi nzima.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kutoka uhaba wa bidhaa hadi juhudi za kurekebisha uchumi
Tanzania ya katikati ya miaka ya 1980 ilikuwa katika kipindi
cha kutafuta njia za kukabiliana na matatizo ya uchumi
yaliyokuwa yamejikusanya kwa miaka kadhaa. Upungufu wa fedha
za kigeni, uzalishaji mdogo katika baadhi ya sekta na
changamoto za upatikanaji wa bidhaa ziliweka shinikizo kwa
Serikali kutafuta hatua za kurejesha shughuli za kiuchumi.
Chini ya uongozi wa Mwinyi, mageuzi ya uchumi yalianza
kutekelezwa kwa awamu. Hatua hizo zilihusisha marekebisho
ya sera za kiuchumi, upatikanaji wa fedha za kigeni na
mabadiliko katika namna uchumi ulivyosimamiwa. Mageuzi hayo
yalikuwa na mjadala kuhusu gharama zake kwa wananchi, hasa
kutokana na kupanda kwa bei na changamoto za kipato.
Kauli ya Shinyanga inatoa ushuhuda wa jinsi tatizo la uhaba
wa bidhaa lilivyoelezwa hadharani wakati wa mageuzi hayo.
Inasaidia kuelewa tatizo ambalo sera za kurejesha uchumi
zilipaswa kukabiliana nalo, lakini yenyewe haitoshi kuthibitisha
mafanikio au kushindwa kwa sera yoyote. Tathmini hiyo inahitaji
kuangalia mwenendo wa uzalishaji, upatikanaji wa bidhaa, bei
na hali ya maisha katika kipindi husika.
Rejea ya ziada:
IMF, “Structural Adjustment, Economic Performance and Aid
Dependency in Tanzania”.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kupima uchumi kwa kile ambacho wananchi wanaweza kupata
Kauli hii inaweka wazi tofauti kati ya viashiria vya fedha
na hali halisi ya upatikanaji wa mahitaji. Uchumi hauwezi
kutathminiwa kwa kuangalia kiasi cha fedha pekee; ni muhimu
pia kuchunguza kama bidhaa zinazohitajika zinazalishwa,
zinasambazwa na zinapatikana kwa bei ambazo wananchi
wanaweza kumudu.
Katika historia ya Tanzania, kauli hii ni rejea ya kuelewa
changamoto za uchumi katika kipindi ambacho Serikali
ilikuwa ikibadilisha sera ili kukabiliana na uhaba wa bidhaa
na vikwazo vya uzalishaji. Inahifadhi pia mtazamo wa tatizo
kwa lugha fupi inayoeleweka bila kuhitaji maelezo marefu
ya kiuchumi.
Umuhimu wake si kutoa hukumu ya jumla kuhusu kipindi kizima
cha uongozi, bali kusaidia kutambua swali la msingi ambalo
bado lina nafasi katika tathmini za uchumi: je, shughuli
za kiuchumi zinapoongezeka, wananchi wanaweza kupata bidhaa
na huduma wanazohitaji kwa urahisi na kwa gharama wanazoweza
kumudu?
KAULI KATIKA VITENDO
Mageuzi ya kiuchumi yaliyokuwa yakijibu changamoto ya uhaba
Hatua
Serikali ya Mwinyi ilianza kutekeleza Mpango wa Kuimarisha
Uchumi mwaka 1986. Mpango huo ulihusisha mageuzi ya sera
na hatua za kukabiliana na matatizo ya uchumi, yakiwemo
upungufu wa fedha za kigeni na vikwazo vya upatikanaji
wa bidhaa na pembejeo za uzalishaji.
Uhusiano na kauli
Uhusiano ni wa kimuktadha. Kauli ya Shinyanga ilieleza
tatizo la kuwa na fedha bila bidhaa za kutosha, wakati
mpango wa mageuzi ulikuwa sehemu ya juhudi za kushughulikia
matatizo mapana ya uchumi. Hakuna ushahidi uliotolewa hapa
unaothibitisha kwamba kauli hii yenyewe ndiyo iliyosababisha
mpango huo au hatua zake.
Muktadha wa wakati
Mpango wa Kuimarisha Uchumi ulianza mwaka 1986, kabla ya
kauli ya tarehe 7 Julai 1987. Kwa hiyo, kauli hiyo ilitolewa
wakati mageuzi yalikuwa tayari yameanza na changamoto za
upatikanaji wa bidhaa bado zilikuwa sehemu ya hali ya uchumi.
Matokeo na mipaka ya ushahidi
Ripoti ya Tanzanian Affairs ya Septemba 1987
ilieleza kuwa upatikanaji wa baadhi ya bidhaa ulikuwa
umeanza kuimarika ikilinganishwa na miaka iliyotangulia,
ingawa bei zilibaki juu. Taarifa hiyo inasaidia kueleza
hali ya wakati huo, lakini haitoshi kuhusisha matokeo hayo
moja kwa moja na nukuu au hatua moja pekee ya Serikali.
Ushahidi:
“The Economy”, Tanzanian Affairs, Septemba 1987
na
uchambuzi wa mageuzi ya uchumi wa Tanzania.
MWENENDO WA MAANA
Mwaka 1987, Tanzania ya sasa na tafakuri ya baadaye
Kauli hii inaweza kusomwa kwa kuzingatia hali iliyokuwepo
ilipotolewa, maswali ya uchumi yanayoweza kuchunguzwa leo
na umuhimu wa kuhifadhi kumbukumbu sahihi kwa baadaye.
1987
Wakati wa Kauli
Tanzania ilikuwa ikikabiliana na uhaba wa bidhaa na
changamoto za fedha za kigeni. Serikali ilikuwa imeanza
mageuzi ya kiuchumi, lakini wananchi bado walikabiliwa
na bei za juu na upatikanaji usioridhisha wa baadhi
ya bidhaa.
LEO
Swali la Uchumi wa Sasa
Kauli hii inaweza kutumiwa kutafakari tofauti kati ya
kiasi cha fedha na uwezo wa kununua. Kwa kuichunguza
Tanzania ya sasa, ni muhimu kuangalia kwa ushahidi
mwenendo wa bei, kipato, uzalishaji na upatikanaji wa
bidhaa, badala ya kudhani kwamba mazingira ya leo
yanafanana moja kwa moja na yale ya mwaka 1987.
BAADAYE
Funzo kwa Vizazi Vijavyo
Kumbukumbu hii inaweza kusaidia vizazi vijavyo kuelewa
kwamba tathmini ya uchumi inahitaji kuangalia maisha
halisi ya wananchi pamoja na takwimu za fedha. Nyaraka
za msingi, takwimu za bei na uzalishaji, na kumbukumbu
za sera zitakuwa muhimu katika kutathmini kwa usahihi
namna Tanzania ilivyokabiliana na changamoto hizo.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Thamani ya fedha hupimwa pia kwa uwezo wake wa kununua
Katika uchambuzi wa uchumi, tofauti kati ya kiasi cha fedha
na uwezo wa kununua ni jambo muhimu. Bei zinapopanda kwa
kasi kuliko kipato, uwezo wa kaya kununua mahitaji unaweza
kupungua hata kama kiasi cha fedha wanachopokea hakijapungua.
Kwa hiyo, kauli ya Mwinyi inaweza kutumika kama mwanzo wa
kuchunguza uhusiano kati ya upatikanaji wa bidhaa, mfumuko
wa bei na nguvu ya fedha. Hata hivyo, ili kueleza hali ya
Tanzania ya sasa, kauli hii inapaswa kuambatanishwa na
takwimu za sasa; haiwezi yenyewe kuthibitisha hali ya
uchumi wa leo.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imehifadhiwa kwa kuzingatia ripoti ya
Tanzanian Affairs, toleo la Septemba 1987,
ambayo inarejelea taarifa ya Daily News kuhusu
kauli ya Rais Ali Hassan Mwinyi katika sherehe za Siku ya
Wakulima zilizofanyika Shinyanga tarehe 7 Julai 1987.
Maelezo ya kihistoria na uchambuzi katika ukurasa huu
yametenganishwa na maneno ya nukuu. Uhusiano kati ya
kauli hiyo na mageuzi ya uchumi umeelezwa kama uhusiano
wa kimuktadha, si madai kwamba kauli yenyewe ilisababisha
hatua au matokeo fulani.
