MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Mwinyi: Kuondoa Rushwa na Uzembe Kulikuwa Sehemu ya Jitihada za Kufufua Uchumi
“
Tuondoe rushwa na uzembe ili tufufue uchumi wetu.
KAULI KATIKA KUMBUKUMBU YA HOTUBA YA MWAKA 1990
Rais Ali Hassan Mwinyi
Tarehe
Machi 1990
Cheo wakati wa kauli
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tukio
Tangazo la Baraza jipya la Mawaziri
Mahali
Hakujabainishwa katika taarifa ya kibibliografia iliyotumika
MAREJEO YA NUKUU
Hotuba kuhusu rushwa, uzembe na kufufua uchumi
Kauli hii inahusishwa na chapisho la mwaka 1990 lenye kichwa
Tuondoe rushwa na uzembe ili tufufue uchumi wetu: hotuba ya rais
Rais Ali Hassan Mwinyi akitangaza baraza jipya la mawaziri.
Katalogi ya Google Books inalitambua kama chapisho la kurasa 13,
linalohusu hotuba ya Rais wakati wa kutangaza Baraza jipya la Mawaziri.
Tanbihi ya uthibitisho:
Rekodi za katalogi zinathibitisha uwepo wa chapisho lenye kichwa hicho,
lakini kichwa cha kitabu pekee hakitoshi kuthibitisha kwamba sentensi
iliyo juu ilitamkwa neno kwa neno na Rais. Kwa kuwa nakala kamili ya
hotuba haijalinganishwa hapa, nukuu hii ihifadhiwe pamoja na tahadhari
hiyo hadi maneno yake yahakikiwe dhidi ya maandishi ya msingi.
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Marekebisho ya uchumi na uwajibikaji katika serikali
Mwanzoni mwa miaka ya 1990, Tanzania ilikuwa ikiendelea na mabadiliko
ya sera za kiuchumi yaliyoanza katika kipindi cha kwanza cha uongozi
wa Mwinyi. Serikali ilikuwa ikijaribu kurejesha ukuaji wa uchumi,
kuboresha utendaji wa sekta za umma na kuimarisha mahusiano yake na
taasisi za kifedha za kimataifa. Mabadiliko hayo yalifanyika katika
mazingira ambayo nchi ilikuwa bado ikikabiliana na matatizo ya
kiuchumi na changamoto za utekelezaji wa mageuzi.
Machi 1990, Mwinyi alichukua hatua ya kuunda upya Baraza la Mawaziri.
Taarifa za kipindi hicho zinaunganisha mabadiliko hayo na msisitizo
wa kupambana na rushwa, kuongeza uwajibikaji na kuboresha usimamizi
wa kazi za serikali. Hivyo, mada iliyomo katika kichwa cha chapisho
inaendana na mjadala wa wakati huo kuhusu uhusiano kati ya utendaji
wa serikali na kufufua uchumi.
Hata hivyo, ni muhimu kutofautisha muktadha huu na uthibitisho wa
maneno halisi ya nukuu: tukio la mabadiliko ya Baraza la Mawaziri
limeripotiwa katika vyanzo vya kihistoria, lakini hilo pekee
halithibitishi kila neno la sentensi iliyonukuliwa.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Ufanisi wa uchumi unahusisha pia namna taasisi zinavyosimamiwa
Sentensi hii inaunganisha mambo mawili: kupunguza rushwa na kuondoa
uzembe, kwa upande mmoja, na kufufua uchumi, kwa upande mwingine.
Katika mantiki yake, matumizi mabaya ya mamlaka, kutowajibika na
kushindwa kutekeleza majukumu vinaweza kudhoofisha shughuli za
serikali na kuzuia rasilimali za umma kutumika kwa malengo yaliyokusudiwa.
Rushwa inaweza kuongeza gharama za huduma na shughuli za kiuchumi,
kupotosha maamuzi ya ugawaji wa rasilimali na kupunguza imani katika
taasisi. Uzembe nao unaweza kuchelewesha huduma, maamuzi na utekelezaji
wa majukumu. Kauli hii, kama inavyowasilishwa katika kichwa cha
chapisho, inaweka hoja kwamba juhudi za kufufua uchumi haziwezi
kutegemea sera za kiuchumi pekee; pia zinahitaji usimamizi na
uwajibikaji katika utekelezaji wake.
Huu ni ufafanuzi wa maana ya sentensi iliyotolewa. Kwa kuwa maandishi
kamili ya hotuba hayajalinganishwa, haupaswi kuchukuliwa kama ushahidi
wa ziada kuhusu maelezo mengine ambayo Mwinyi huenda aliyatoa katika
hotuba hiyo.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Mageuzi ya uchumi yalihitaji mabadiliko katika utendaji wa serikali
Uongozi wa Mwinyi ulianza mwaka 1985, wakati Tanzania ilipokuwa
ikikabiliana na matatizo makubwa ya uchumi. Mwaka 1986, serikali
ilianzisha Mpango wa Kufufua Uchumi ulioungwa mkono na taasisi za
kifedha za kimataifa. Katika miaka iliyofuata, mageuzi yalihusisha
mabadiliko ya sera za kiuchumi na hatua za kurekebisha namna sekta
za umma zilivyoendeshwa.
Kufikia mwaka 1990, suala la utendaji na uwajibikaji wa serikali
lilikuwa sehemu ya mazingira ya kisiasa na kiuchumi. Mabadiliko ya
Baraza la Mawaziri ya Machi mwaka huo yanaweza kueleweka ndani ya
jitihada za kuimarisha usimamizi wa serikali na kuendeleza mwelekeo
wa mageuzi. Hata hivyo, hatua ya kubadilisha Baraza la Mawaziri
haipaswi kuchukuliwa yenyewe kuwa uthibitisho kwamba tatizo la
rushwa au uzembe lilitatuliwa.
Historia ya kipindi hicho inaonyesha tofauti kati ya kutangaza
dhamira ya mageuzi, kuchukua hatua za kiutawala na kufikia matokeo
ya kudumu. Kila hatua inahitaji kutathminiwa kwa ushahidi wake
wenyewe.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Urejeshaji wa uchumi na wajibu wa taasisi za umma
Umuhimu wa kauli hii unatokana na uhusiano unaowekwa kati ya
uadilifu katika utumishi wa umma na uwezo wa nchi kusimamia
shughuli zake za kiuchumi. Serikali hukusanya na kutumia mapato,
kusimamia huduma, kuendesha taasisi na kuweka mazingira ya
shughuli za wananchi. Rushwa na uzembe katika maeneo hayo
vinaweza kudhoofisha utekelezaji wa majukumu hayo.
Katika historia ya Tanzania, mada hii inasaidia kuelewa kwamba
mjadala wa kufufua uchumi haukuwa kuhusu sera za fedha, uzalishaji
na biashara pekee. Pia ulihusisha namna viongozi na watumishi wa
umma walivyowajibika katika kutekeleza maamuzi na kusimamia
rasilimali zilizokabidhiwa kwa taasisi zao.
Kauli hii haithibitishi yenyewe kiwango cha mafanikio ya juhudi
za kupambana na rushwa. Inatoa msingi wa kuchunguza hatua
zilizochukuliwa, namna zilivyotekelezwa na ushahidi wa matokeo
yake katika kipindi husika.
KAULI KATIKA VITENDO
Mabadiliko ya Baraza la Mawaziri ya Machi 1990
HATUA
Tarehe 12 Machi 1990, Mwinyi aliwataka mawaziri na manaibu
mawaziri kujiuzulu, na serikali ikaunda upya Baraza la Mawaziri.
Taarifa za kipindi hicho ziliripoti kwamba mawaziri saba
hawakurudi katika Baraza jipya.
UHUSIANO NA KAULI
Mabadiliko hayo yana uhusiano wa kimuktadha na mada ya
kupambana na rushwa na uzembe. Taarifa za wakati huo zinaeleza
kuwa hatua hiyo ilihusishwa na uwajibikaji na matatizo ya
kiutendaji katika baadhi ya wizara. Huu ni uhusiano wa
kimuktadha; si ushahidi kwamba sentensi iliyo kwenye kichwa
cha chapisho ndiyo iliyosababisha uamuzi huo.
MUKTADHA WA WAKATI
Hatua hiyo ilichukuliwa wakati serikali ikiendelea na mageuzi
ya kiuchumi na kujaribu kuboresha usimamizi wa shughuli za
umma. Mabadiliko ya Baraza yalikuwa hatua ya kiutawala;
hayakuwa yenyewe uthibitisho wa kukamilika kwa mageuzi hayo.
MATOKEO YANAYOWEZA KUTHIBITISHWA
Matokeo ya moja kwa moja yaliyothibitishwa katika taarifa
zilizotajwa ni mabadiliko ya Baraza la Mawaziri na kutorejea
kwa mawaziri saba. Hayo hayatoshi peke yake kuhitimisha kuwa
rushwa ilipungua au uchumi ulifufuka kutokana na hatua hiyo.
Hitimisho kuhusu matokeo mapana zaidi linahitaji ushahidi
tofauti wa utekelezaji na tathmini ya kiuchumi.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Uwajibikaji hupimwa kwa utekelezaji, si tamko pekee
Kwa Tanzania ya sasa, hoja ya kuhusisha uadilifu na utendaji
wa uchumi inaweza kuchunguzwa kwa kuangalia namna taasisi za
umma zinavyosimamia mapato, ununuzi wa umma, utoaji wa huduma
na utekelezaji wa miradi. Maswali muhimu ni kama taratibu
zinafuatwa, maamuzi yanafanywa kwa uwazi unaotakiwa, na
watumishi wanawajibika kwa majukumu yao.
Haya ni maeneo ya kutathmini utendaji wa taasisi katika mazingira
ya sasa, si madai kwamba kauli ya mwaka 1990 ilisababisha sera
au matokeo yoyote ya leo. Uhusiano wake na wakati wa sasa
unatokana na kuendelea kuwepo kwa umuhimu wa uadilifu na
ufanisi katika matumizi ya rasilimali za umma.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye changamoto za mwaka 1990 hadi wajibu wa baadaye
1990
Wakati wa Kauli
Tanzania ilikuwa ikiendelea na mageuzi ya kiuchumi.
Mabadiliko ya Baraza la Mawaziri ya Machi yalihusishwa
katika taarifa za kipindi hicho na masuala ya rushwa,
utendaji na uwajibikaji wa serikali.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Mada hii inatoa nafasi ya kuchunguza uhusiano kati ya
uadilifu wa taasisi, ubora wa huduma, usimamizi wa
rasilimali na utekelezaji wa majukumu ya umma.
Tathmini inapaswa kutegemea ushahidi wa utendaji.
KESHO
Maswali kwa Vizazi Vijavyo
Kumbukumbu za kihistoria zinaweza kusaidia vizazi vijavyo
kutathmini jinsi Tanzania ilivyoshughulikia changamoto
za kiutawala na kiuchumi. Nyaraka za msingi na ushahidi
wa matokeo vitakuwa muhimu katika kufanya tathmini hiyo.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Ukurasa huu unahifadhi kauli iliyotolewa na mtumiaji wa Maktaba
kwa kuzingatia kichwa cha chapisho la mwaka 1990 linalohusishwa
na hotuba ya Rais Ali Hassan Mwinyi wakati wa kutangaza Baraza
jipya la Mawaziri. Rekodi za katalogi zinathibitisha uwepo wa
chapisho hilo, lakini hazithibitishi peke yake kwamba sentensi
iliyonukuliwa ni maneno halisi ya hotuba. Uthibitisho wa mwisho
unahitaji kulinganisha nukuu na nakala kamili ya hotuba.
Maelezo ya muktadha na hatua za kiutawala yanategemea marejeo
yaliyoorodheshwa katika ukurasa huu. Uchambuzi wa maana,
umuhimu wa sasa na tafakuri ya baadaye umetenganishwa na
taarifa za kihistoria ili kuepuka kuwasilisha tafsiri kama
ukweli uliothibitishwa.
