MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mwinyi: Kushusha Thamani ya Sarafu Kulikuwa Sahihi, Lakini Kulikuwa na Gharama za Kiuchumi
TAFSIRI YA KISWAHILI
“
Uamuzi wa kushusha thamani ya sarafu ulikuwa sahihi, lakini ulikuwa pia na athari nyingine zilizodhoofisha juhudi za kufufua uchumi.
ORIGINAL ENGLISH
The decision to devalue the currency was correct, but it had the other side that undermined other efforts to revive the economy.
Rais Ali Hassan Mwinyi
Rais wa Pili wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, 1985–1995
Tarehe ya Kuchapishwa
14 Mei 2021
Mahali pa Kuchapishwa
The Citizen, Tanzania
Hali ya Kauli
Tafakari ya baadaye katika kumbukumbu zake
Tukio / Waraka
Ripoti kuhusu kitabu Mzee Rukhsa: Safari ya Maisha Yangu
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Mageuzi ya uchumi na uamuzi mgumu kuhusu thamani ya shilingi
Katika kipindi cha urais wa Ali Hassan Mwinyi, Tanzania ilianza kupanua mageuzi ya uchumi yaliyolenga kupunguza vikwazo vilivyokuwa vikikabili uzalishaji, biashara na upatikanaji wa fedha za kigeni. Mabadiliko hayo yalihusisha hatua za kurekebisha mfumo wa uchumi, kupanua nafasi ya shughuli za soko na kushughulikia tofauti kati ya thamani rasmi ya sarafu na hali halisi ya uchumi.
Kushusha thamani ya shilingi kulikuwa sehemu ya mchakato huo. Kwa upande wa sera, hatua hiyo ililenga kufanya thamani ya sarafu iendane zaidi na mazingira ya kiuchumi na kuboresha motisha kwa shughuli zinazozalisha fedha za kigeni. Hata hivyo, kwa nchi iliyotegemea bidhaa na pembejeo nyingi kutoka nje, mabadiliko ya kiwango cha ubadilishaji fedha yalikuwa na gharama ambazo hazingeweza kutenganishwa na utekelezaji wa mageuzi.
Katika makala iliyochapishwa tarehe 14 Mei 2021, mwandishi Jacob Mosenda aliripoti tafakari za Mwinyi kutoka katika kitabu chake Mzee Rukhsa: Safari ya Maisha Yangu. Nukuu hii, kwa hiyo, si hotuba iliyotolewa siku hiyo akiwa madarakani. Ni maelezo ya baadaye kuhusu uamuzi wa kiuchumi uliofanywa wakati wa utawala wake.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uamuzi unaweza kuwa na mantiki ya kiuchumi na bado ukaleta gharama kubwa
Kiini cha kauli hii ni kutambua kwamba uamuzi wa sera haupimwi kwa lengo lake pekee. Mwinyi anasema kuwa kushusha thamani ya sarafu kulikuwa sahihi, lakini anakubali pia kwamba hatua hiyo ilikuwa na upande mwingine uliodhoofisha baadhi ya juhudi za kufufua uchumi.
Gharama aliyoieleza inahusiana hasa na bidhaa zilizoagizwa kutoka nje. Sarafu ya ndani inapopungua thamani dhidi ya fedha za kigeni, bidhaa hizo huwa ghali zaidi kwa wanunuzi wanaotumia shilingi. Katika maelezo yaliyoripotiwa na The Citizen, Mwinyi alitaja kupanda kwa gharama za pembejeo za kilimo, zikiwemo mbolea na viuatilifu, pamoja na magari, matrekta na vipuri vilivyohitajika katika shughuli za uzalishaji na usafirishaji.
Kwa hiyo, hoja yake si kwamba lengo la mageuzi lilikuwa lisilo sahihi, bali kwamba hatua iliyokusudiwa kurekebisha tatizo moja ingeweza kuongeza ugumu katika maeneo mengine. Huu ni mtazamo unaosisitiza kupima sera kwa kuangalia manufaa yaliyokusudiwa, gharama zake na namna zinavyoathiriana.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Mageuzi ya soko yalihitaji kusawazisha malengo na uwezo wa uzalishaji
Katika miaka ya 1980 na mwanzoni mwa miaka ya 1990, Tanzania ilikuwa ikibadilisha hatua kwa hatua baadhi ya misingi ya usimamizi wa uchumi iliyokuwa imetumika katika kipindi kilichotangulia. Mageuzi hayo yalihusu pia biashara ya mazao, bei, sekta ya umma na uhusiano wa uchumi wa Tanzania na masoko ya kimataifa. Tafiti za historia ya uchumi wa Tanzania zinaeleza kuwa kipindi cha Mwinyi kilikuwa sehemu muhimu ya mabadiliko kutoka mfumo uliotegemea zaidi udhibiti wa serikali kuelekea matumizi mapana zaidi ya mifumo ya soko.
Katika mazingira hayo, kiwango cha ubadilishaji fedha hakikuwa suala la fedha pekee. Kilihusiana na gharama za pembejeo, uwezo wa wakulima na wafanyabiashara kununua bidhaa kutoka nje, gharama za usafiri na uwezo wa uzalishaji kukua. Kushusha thamani ya sarafu kulipaswa kutathminiwa pamoja na masuala hayo, badala ya kuangaliwa kama uamuzi unaojitegemea.
Tafakari ya Mwinyi ina umuhimu kwa sababu inatoka kwa kiongozi aliyekuwa sehemu ya maamuzi ya kipindi hicho. Hata hivyo, kumbukumbu yake ni chanzo cha kuelewa namna alivyoutazama uamuzi huo baadaye; yenyewe pekee haitoshi kueleza kila sababu ya kiuchumi iliyochangia matokeo ya mageuzi yote.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Sera ya fedha inapaswa kupimwa pia kwa athari zake katika maisha ya uzalishaji
Uzoefu unaoelezwa katika nukuu hii unaweka wazi uhusiano kati ya maamuzi ya fedha na gharama za maisha ya kiuchumi. Mabadiliko ya thamani ya sarafu yanaweza kuathiri bei za bidhaa zinazoagizwa kutoka nje, gharama za uzalishaji na uwezo wa biashara kupata vifaa. Athari hizo zinaweza kuenea kutoka kwa waagizaji hadi kwa wakulima, wasafirishaji na watumiaji, kutegemea muundo wa uchumi na namna mabadiliko yanavyopitishwa katika bei.
Kwa Tanzania ya sasa, nukuu hii inaweza kutumika katika kujadili namna sera za fedha na biashara zinavyopaswa kuangaliwa kwa pamoja na uwezo wa uzalishaji wa ndani. Suala muhimu si kutangaza kuwa kushusha au kuimarisha sarafu ni sahihi katika kila hali, bali kuchunguza mazingira ya wakati husika, sababu za uamuzi, athari zake kwa makundi mbalimbali na hatua zinazoweza kupunguza madhara yasiyokusudiwa.
Huu ni mwaliko wa kuchunguza sera kwa ushahidi. Kauli yenyewe haithibitishi kwamba kila tatizo la uchumi lililotokea katika kipindi hicho lilitokana na kushuka kwa thamani ya sarafu; inaangazia gharama maalumu ambazo Mwinyi alizitambua katika tafakari yake.
KAULI KATIKA VITENDO
Kushusha thamani ya shilingi kulikuwa sehemu ya mageuzi yaliyotekelezwa wakati wa urais wake
Hatua
Serikali ya Mwinyi ilitekeleza hatua za kushusha thamani ya shilingi katika mchakato wa mageuzi ya uchumi. Hatua hizo zilikuwa sehemu ya juhudi za kurekebisha mfumo wa uchumi na kushughulikia thamani ya sarafu katika mazingira ya upungufu wa fedha za kigeni na changamoto za biashara.
Uhusiano na kauli
Uhusiano ni wa moja kwa moja: nukuu inatafakari uamuzi huo huo wa kushusha thamani ya sarafu na kutambua kwamba, pamoja na sababu zilizoufanya uonekane sahihi, ulikuwa na madhara kwa juhudi nyingine za kufufua uchumi.
Muktadha wa wakati
Hatua hizo zilifanyika katika kipindi cha urais wa Mwinyi, 1985–1995, wakati Tanzania ilipokuwa ikipanua mageuzi ya kiuchumi na kubadilisha namna ilivyosimamia sarafu, biashara na uzalishaji.
Matokeo yaliyoripotiwa
Katika kumbukumbu zake kama zilivyonukuliwa na The Citizen, Mwinyi alieleza kuwa gharama za bidhaa zilizoagizwa kutoka nje, ikiwemo pembejeo za kilimo na vifaa vya usafiri, ziliongezeka na kuathiri baadhi ya juhudi za uzalishaji. Haya ni matokeo aliyoyataja katika tafakari yake; si tathmini kamili ya athari zote za mageuzi ya uchumi.
Ushahidi
Jacob Mosenda, The Citizen, “Memoir: Mwinyi highlights key regrets from his tenure,” 14 Mei 2021. Makala hiyo inanukuu maelezo ya Mwinyi katika kitabu chake kuhusu sababu za kushusha thamani ya sarafu na madhara aliyoyatambua baadaye.
Soma makala ya The Citizen
KUTOKA HISTORIA HADI MUSTAKABALI
Uamuzi wa jana, tathmini ya baadaye na maswali ya leo
Tafakari hii inaunganisha hatua iliyochukuliwa wakati wa mageuzi ya uchumi na namna matokeo yake yalivyoelezwa baadaye. Inatoa nafasi ya kutofautisha lengo la sera, gharama zake na tathmini inayofanywa baada ya muda kupita.
KABLA YA UAMUZI
Changamoto za uchumi
Tanzania ilikuwa ikikabiliwa na changamoto za kiuchumi na upatikanaji wa fedha za kigeni. Marekebisho ya thamani ya sarafu yalikuwa sehemu ya mjadala mpana kuhusu namna ya kurekebisha mfumo wa uchumi na kuimarisha shughuli za uzalishaji na biashara.
1985–1995
Uamuzi na athari zake
Katika kipindi cha urais wa Mwinyi, kushusha thamani ya shilingi kulikuwa sehemu ya mageuzi ya uchumi. Kwa mujibu wa tafakari yake ya baadaye, hatua hiyo ilileta pia gharama zilizoongeza ugumu wa kupata baadhi ya bidhaa na pembejeo zilizoagizwa kutoka nje.
LEO
Kupima sera kwa upana
Kauli hii inafaa katika kuchunguza namna sera za fedha zinavyohusiana na bei za bidhaa, gharama za uzalishaji na uwezo wa sekta mbalimbali kufanya kazi. Tathmini ya sasa inahitaji takwimu na ushahidi wa sasa, si kutegemea nukuu hii pekee.
KESHO
Kumbukumbu na mafunzo
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kusaidia kuelewa kwamba maamuzi ya uchumi yanaweza kuwa na manufaa na gharama kwa wakati mmoja. Kumbukumbu za sera, takwimu za kipindi husika na tafiti zitasaidia kupima kwa kina zaidi matokeo yake.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Kutambua gharama zisizokusudiwa ni sehemu ya tathmini ya sera
Kauli hii inatoa nafasi ya kujadili jambo linaloendelea kuwa muhimu katika uchambuzi wa sera za uchumi: hatua inayolenga kurekebisha tatizo moja inaweza kuleta shinikizo katika maeneo mengine. Katika suala la sarafu, athari hutegemea kiwango cha utegemezi wa bidhaa za nje, uwezo wa uzalishaji wa ndani, mazingira ya biashara na hatua zinazochukuliwa sambamba na mabadiliko ya kiwango cha ubadilishaji fedha.
Kwa hiyo, mafunzo yanayoweza kutolewa si kwamba sera fulani inafaa au haifai katika kila kipindi. Ni kwamba maamuzi ya kiuchumi yanahitaji tathmini ya manufaa na gharama zake, ufuatiliaji wa matokeo na utayari wa kujifunza kutokana na uzoefu. Katika kumbukumbu hii, uzito wa kauli unatokana na ukweli kwamba Mwinyi alitaja pia upande wa uamuzi ambao, kwa mtazamo wake wa baadaye, ulitatiza baadhi ya juhudi za kufufua uchumi.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imehifadhiwa kwa kuzingatia maneno ya Kiingereza yaliyoripotiwa na The Citizen katika makala ya Jacob Mosenda iliyochapishwa tarehe 14 Mei 2021. Makala hiyo inaeleza kuwa kauli ilitokana na tafakari za Ali Hassan Mwinyi katika kitabu chake Mzee Rukhsa: Safari ya Maisha Yangu; kwa hiyo, tarehe iliyotolewa hapa ni tarehe ya kuchapishwa kwa ripoti, si tarehe ya hotuba ya urais. Tafsiri ya Kiswahili ni tafsiri ya maana ya nukuu ya Kiingereza. Uchambuzi unatofautishwa na maneno ya mtoa kauli, na maelezo kuhusu matokeo ya kiuchumi yamehusishwa na chanzo kilichotajwa badala ya kuwasilishwa kama tathmini kamili ya mageuzi yote ya kipindi hicho.
