MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mwinyi: Maendeleo ya Vijijini Yajengwe kwa Uwezo na Ujuzi wa Watanzania
“
TAFSIRI YA KISWAHILI
Miaka iliyopita, Wamarekani walitupatia msaada wa chakula, kisha wakatufundisha jinsi ya kuzalisha chakula chetu wenyewe. Sasa wanatufundisha kujenga barabara zetu wenyewe.
NUKUU YA AWALI KWA KIINGEREZA
“Years ago the Americans gave us food aid and then they taught us how to grow our own food. Now they're teaching us to build our own roads.”
Rais Ali Hassan Mwinyi
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, 1985–1995
Tarehe
Haijabainishwa katika kumbukumbu iliyotumika
Mahali
Haijabainishwa wazi katika chanzo
Tukio
Ziara ya kutembelea barabara za vijijini na kuzungumza na wananchi
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kutoka msaada wa chakula hadi uwezo wa kujenga barabara
Kauli hii inahusishwa na ziara ya Rais Ali Hassan Mwinyi katika maeneo ya vijijini, ambako alizungumza na wananchi kuhusu ujenzi wa barabara. Maelezo yake yamehifadhiwa katika kumbukumbu ya mahojiano ya Joseph F. Stepanek, aliyekuwa Mkurugenzi wa Shirika la Maendeleo ya Kimataifa la Marekani (USAID) nchini Tanzania kuanzia mwaka 1987 hadi 1991.
Kwa mujibu wa simulizi la Stepanek, mazungumzo ya awali na serikali ya Tanzania yalihusu namna mpya ya kujenga na kutunza barabara za kuunganisha maeneo ya vijijini. Badala ya kutegemea zaidi wakandarasi wa nje wanaojenga barabara kama miradi iliyokamilika, mpango huo ulilenga kutumia wakandarasi wa Tanzania kufanya kazi za ujenzi na matengenezo ya barabara hizo.
Katika maelezo hayo, Mwinyi alilinganisha uzoefu wa msaada wa chakula na mafunzo ya uzalishaji wa chakula na hatua iliyokuwa ikichukuliwa katika ujenzi wa barabara. Ulinganisho huo unaonyesha mabadiliko kutoka kupokea msaada au huduma iliyokamilishwa na wengine kwenda kujenga uwezo wa ndani wa kufanya kazi hiyo.
Chanzo hiki ni kumbukumbu ya mahojiano ya baadaye na afisa wa zamani wa Marekani, si nakala ya hotuba rasmi ya Mwinyi. Hakibainishi tarehe kamili wala eneo mahsusi ambako maneno haya yalitamkwa.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Ushirikiano wa maendeleo una thamani zaidi unapojenga uwezo wa ndani
Kiini cha kauli hii ni uhusiano kati ya msaada wa nje na uwezo wa wananchi kufanya kazi wenyewe. Mwinyi anatumia mifano miwili: kwanza, msaada wa chakula uliofuatiwa na mafunzo ya kuzalisha chakula; pili, ushirikiano wa kujenga barabara unaohusisha Watanzania katika kazi yenyewe.
Neno “kufundisha” lina nafasi muhimu katika mantiki ya kauli. Linahusisha msaada na upatikanaji wa maarifa, ujuzi na uzoefu unaoweza kutumiwa hata baada ya ushirikiano wa nje kupungua. Katika ujenzi wa barabara, uwezo huo unaweza kuhusisha wakandarasi wa ndani, wafanyakazi, matumizi ya vifaa, usimamizi wa kazi na utunzaji wa miundombinu.
Hata hivyo, kauli hii haisemi kwamba msaada wa nje hauna umuhimu. Inasisitiza namna msaada unavyoweza kutumika kwa lengo pana zaidi ya kutoa huduma ya muda: kuimarisha uwezo wa nchi kuendesha na kuendeleza shughuli hizo yenyewe.
BARABARA NA MAENDELEO YA VIJIJINI
Miundombinu inayounganisha uzalishaji na masoko
Barabara za vijijini zina umuhimu unaozidi urefu wa barabara iliyojengwa. Zinapokuwa katika hali inayofaa, zinaweza kurahisisha usafirishaji wa mazao kutoka mashambani, kufika sokoni, kuunganisha vijiji na vituo vya huduma, na kupunguza vikwazo vya usafiri kwa wananchi.
Kwa sababu hiyo, uwezo wa kujenga na kutunza barabara ni sehemu ya uwezo mpana wa kiuchumi. Barabara inayojengwa lakini haipati matengenezo ya kutosha inaweza kupoteza manufaa yake. Kinyume chake, ujuzi wa ndani wa ujenzi na matengenezo unaweza kusaidia kuhakikisha kwamba uwekezaji wa miundombinu unadumu.
Katika muktadha wa kauli hii, jambo la msingi si nani anayetoa fedha pekee, bali pia nani anayejenga ujuzi, anayefanya kazi, anayesimamia ubora na anayeweza kuendeleza miundombinu baada ya mradi kukamilika.
KAULI KATIKA VITENDO
Mpango wa barabara za vijijini uliowahusisha wakandarasi wa Tanzania
Hatua
Kumbukumbu ya mahojiano ya Joseph F. Stepanek inaeleza kuwa USAID ilishirikiana na serikali ya Tanzania katika kuandaa mpango wa kubadili namna ya kujenga na kutunza barabara za kuunganisha maeneo ya vijijini. Mpango huo ulitumia mfumo ambao kazi za ujenzi na matengenezo zilifanywa na kampuni za Tanzania.
Uhusiano na kauli
Uhusiano wa kihistoria unaonekana moja kwa moja katika simulizi la Stepanek: baada ya mazungumzo kuhusu mpango huo, Mwinyi alitembelea barabara na kuzungumza na wananchi wa vijijini. Katika ziara hiyo, alitumia mfano wa msaada wa chakula na uzalishaji wa chakula kueleza hatua iliyokuwa ikichukuliwa ya kuwajengea Watanzania uwezo wa kujenga barabara.
Muktadha wa wakati
Stepanek alikuwa Mkurugenzi wa USAID nchini Tanzania kuanzia mwaka 1987 hadi 1991, ndani ya kipindi cha urais wa Mwinyi. Hivyo, maelezo haya yanaweka mpango huo katika mazingira ya ushirikiano wa maendeleo uliokuwepo wakati wa uongozi wake, ingawa chanzo hakitoi tarehe kamili ya ziara ya Mwinyi.
Matokeo na mipaka ya ushahidi
Stepanek anaueleza mpango huo kuwa ulipata mafanikio kwa kiasi fulani, huku akibainisha kwamba mashirika mengine ya wafadhili yaliendelea kutumia pia mfumo wa kujenga barabara kama miradi iliyokamilishwa na watoa huduma. Kumbukumbu hiyo haithibitishi kuwa changamoto zote za barabara zilitatuliwa, wala haitoi takwimu za jumla za barabara zilizojengwa au kudumu kutokana na mpango huo.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kujenga uwezo wa ndani katika ushirikiano wa maendeleo
Katika miaka ya mwisho ya 1980 na mwanzo wa miaka ya 1990, ushirikiano wa Tanzania na washirika wa maendeleo ulihusisha pia mijadala kuhusu namna miradi ya miundombinu ilivyopaswa kutekelezwa. Kumbukumbu ya Stepanek inaeleza kuwa mpango wa barabara za vijijini ulilenga kujaribu mfumo tofauti na ule ambao wafadhili walijenga barabara kama miradi iliyokamilika, huku uwezo wa serikali wa kutunza mtandao wa barabara ukiwa sehemu ya changamoto iliyojadiliwa.
Mpango ulioelezwa ulitumia fedha za kigeni kusaidia upatikanaji wa vipuri vya vifaa vya barabara, huku thamani ya fedha iliyolipwa kwa vipuri hivyo ikiingizwa katika mfuko wa kulipia kampuni za Tanzania zilizofanya kazi za ujenzi na matengenezo. Kwa maelezo ya chanzo, lengo lilikuwa kuunganisha msaada wa nje na matumizi ya kampuni za ndani katika utekelezaji wa kazi.
Kauli ya Mwinyi inaingia katika muktadha huo kwa sababu inatoa maelezo rahisi ya hoja iliyokuwa nyuma ya mfumo huo: ushirikiano unaweza kuwa njia ya kupata ujuzi na uwezo wa kufanya kazi, badala ya kuwa njia ya kupokea miundombinu iliyokamilishwa pekee.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Uwezo wa ndani ni sehemu ya thamani ya uwekezaji
Kwa Tanzania, kauli hii inatoa msingi wa kutafakari namna miradi ya maendeleo inavyopangwa na kutekelezwa. Mbali na kuangalia kiasi cha fedha kilichotolewa au idadi ya miundombinu iliyojengwa, tathmini inaweza kuangalia pia ujuzi uliobaki nchini, nafasi za kampuni za ndani, uwezo wa kufanya matengenezo na mifumo ya kusimamia miradi baada ya wafadhili kuondoka.
Katika sekta ya barabara, uwezo huo una umuhimu kwa sababu ujenzi ni hatua moja tu ya maisha ya miundombinu. Matengenezo ya mara kwa mara, upatikanaji wa vipuri, utaalamu wa kiufundi na usimamizi unaowajibika ni sehemu ya gharama na majukumu yanayoendelea baada ya barabara kufunguliwa kwa matumizi.
Hii haimaanishi kwamba kila kazi lazima ifanywe na kampuni za ndani au kwamba ushirikiano wa kimataifa hauhitajiki. Hoja ni kuhakikisha kuwa masharti na namna ya utekelezaji wa ushirikiano vinasaidia pia kujenga uwezo wa Tanzania, kwa kuzingatia ubora, ufanisi na mahitaji halisi ya mradi.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka msaada wa maendeleo hadi uwezo wa kuendeleza miradi
Kauli hii inaweza kusomwa kwa kuzingatia mazingira yaliyoitangulia, mpango uliojadiliwa wakati huo na maswali ambayo bado yana umuhimu katika kupanga maendeleo.
KABLA YA KAULI
Changamoto ya ujenzi na matengenezo
Kulingana na kumbukumbu ya Stepanek, uwezo wa kutunza mtandao wa barabara ulikuwa sehemu ya changamoto iliyojadiliwa. Baadhi ya miradi ya awali ilikuwa ikitekelezwa kwa mfumo ambao wafadhili walikamilisha ujenzi wa barabara, badala ya kutumia mfumo uliowahusisha zaidi wakandarasi wa Tanzania katika kazi za ujenzi na matengenezo.
WAKATI WA KAULI
Ushirikiano wenye lengo la kujenga uwezo
Mwinyi alitembelea maeneo ya vijijini na kuzungumza na wananchi kuhusu barabara. Simulizi la Stepanek linaunganisha ziara hiyo na mpango wa barabara za vijijini uliotumia kampuni za Tanzania katika kazi za ujenzi na matengenezo.
LEO NA KESHO
Je, uwezo unabaki baada ya mradi?
Kauli hii inaweza kutumika kuchunguza kama miradi ya sasa inajenga utaalamu wa ndani, inasaidia kampuni za Tanzania kupata uzoefu, na inaweka mipango ya matengenezo ya muda mrefu. Haya ni maswali ya kutathmini miradi, si madai kwamba kila mradi wa sasa unafuata au unashindwa kufuata mfano wa kihistoria.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Kupima maendeleo kwa kile kinachobaki baada ya msaada
Katika mijadala ya sasa kuhusu maendeleo, kauli hii inaweza kusaidia kuuliza maswali yanayopimika: Je, mradi unaongeza ujuzi wa wafanyakazi wa ndani? Je, kampuni za Tanzania zinapata nafasi ya kushiriki kwa kuzingatia uwezo na viwango vinavyotakiwa? Je, kuna bajeti na utaalamu wa kutunza miundombinu baada ya ujenzi kukamilika?
Majibu yanahitaji ushahidi wa kila mradi, kama vile mikataba, taarifa za utekelezaji, gharama za matengenezo na tathmini ya ubora. Kauli ya mwaka huo haiwezi kutumika peke yake kuthibitisha hali ya miundombinu ya Tanzania leo, lakini inatoa msingi wa kuuliza kama ushirikiano wa maendeleo unaacha uwezo unaoweza kuendelezwa nchini.
TAFAKURI KWA VIZAZI VIJAVYO
Miundombinu ni muhimu; uwezo wa kuiendeleza ni muhimu pia
Kwa vizazi vijavyo, kumbukumbu hii inaweka mbele swali la namna Tanzania inavyoweza kutumia ushirikiano wa kimataifa kuimarisha uwezo wake wa kiufundi na kiuchumi. Thamani ya mradi haipimwi kwa kile kinachojengwa pekee, bali pia kwa uwezo wa kukitunza, kukiboresha na kutumia ujuzi uliopatikana katika miradi mingine.
Somo hilo linaweza kuchunguzwa kwa kutazama matokeo ya miradi halisi, nafasi ya wataalamu wa ndani na ubora wa mifumo ya matengenezo. Kwa kufanya hivyo, kauli hii inabaki kuwa sehemu ya kumbukumbu ya namna uongozi wa kipindi cha Mwinyi ulivyojadili uhusiano kati ya msaada wa nje na maendeleo yanayotekelezwa na Watanzania.
MAREJEO YA NUKUU
Chanzo na namna kauli ilivyohifadhiwa
Nukuu ya Kiingereza imetolewa kama ilivyonakiliwa katika kumbukumbu ya mahojiano ya Joseph F. Stepanek, iliyomo katika Tanzania Country Reader ya Association for Diplomatic Studies and Training (ADST). Stepanek anaeleza mazungumzo yake kuhusu mpango wa barabara za vijijini na anakumbuka maneno aliyosema Mwinyi wakati wa ziara ya kutembelea barabara na kuzungumza na wananchi.
Kwa kuwa maneno haya yanapatikana katika simulizi la mahojiano ya baadaye, ukurasa huu hauyachukulii kuwa yamenakiliwa kutoka kwenye nakala ya hotuba rasmi ya Rais. Tarehe na mahali kamili pa kutamkwa kwake havijabainishwa wazi katika sehemu ya chanzo iliyotumika.
Tafsiri ya Kiswahili iliyowekwa kwanza katika ukurasa huu ni tafsiri ya maana ya nukuu ya Kiingereza; si dai kwamba maneno hayo yalitamkwa awali kwa Kiswahili.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kwa kufuata maandishi yaliyo katika chanzo cha mahojiano. Tafsiri ya Kiswahili imetolewa kwa ajili ya wasomaji wa Maktaba. Maelezo kuhusu mpango wa barabara za vijijini yanatokana na simulizi la Joseph F. Stepanek; uchambuzi wa maana yake kwa Tanzania ya sasa na baadaye ni tafakuri ya kihistoria, si uthibitisho kwamba kauli hii pekee ilisababisha matokeo yote yaliyoelezwa.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru ya kumbukumbu na uchambuzi wa kauli za viongozi wa Tanzania.
