MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mwinyi: Mageuzi ya Tanzania Yalipaswa Kuendelea kwa Amani na Maelewano
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Tanzania imeanza kutekeleza mageuzi mapana ya kisiasa na kiuchumi, ambayo yanaendelea vizuri, kwa amani na kwa maelewano.”
ORIGINAL ENGLISH
“Tanzania has embarked on extensive political and economic reforms, which are proceeding very well, in peace and in harmony.”
Rais Ali Hassan Mwinyi
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
4 Oktoba 1994
Mahali
New York, Marekani
Tukio
Mkutano wa 16 wa Kikao cha 49 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa
Marejeo
Rekodi rasmi A/49/PV.16
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kauli ya mwisho ya Mwinyi katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa akiwa rais
Tarehe 4 Oktoba 1994, Ali Hassan Mwinyi alilihutubia Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa katika kikao chake cha 49. Mwanzoni mwa hotuba hiyo, alieleza kuwa ilikuwa mara yake ya mwisho kulihutubia Baraza hilo akiwa Rais wa Tanzania. Katika mazingira hayo, alitaja mageuzi ya kisiasa na kiuchumi yaliyokuwa yakiendelea nchini na akayafafanua kuwa yalikuwa yanaendelea vizuri, kwa amani na kwa maelewano.
Kauli hiyo ilitolewa wakati Tanzania ikiendelea na mabadiliko yaliyohusu namna uchumi ulivyosimamiwa na mfumo wa kisiasa ulivyokuwa ukibadilika. Katika kipindi cha uongozi wa Mwinyi, kuanzia mwaka 1985, nchi ilipanua mageuzi ya uchumi na, mwaka 1992, ilirejesha mfumo wa vyama vingi vya siasa. Mabadiliko hayo yalikuwa sehemu ya mazingira mapana ya mageuzi ambayo kauli yake ya mwaka 1994 inayarejelea.
Hata hivyo, kauli hii inapaswa kusomwa kama tathmini aliyotoa rais kuhusu mwelekeo wa mageuzi wakati huo. Maneno “yanaendelea vizuri” yanaonyesha namna alivyoyawasilisha maendeleo hayo mbele ya hadhira ya kimataifa; yenyewe pekee si tathmini huru ya matokeo yote ya mageuzi hayo.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Mageuzi ya kisiasa na kiuchumi yakihusishwa na amani na maelewano
Nukuu hii ina hoja kuu mbili zilizounganishwa. Ya kwanza ni kwamba Tanzania ilikuwa imeanza kutekeleza mageuzi katika nyanja mbili pana: siasa na uchumi. Ya pili ni kwamba, kwa maelezo ya Mwinyi, mageuzi hayo yalikuwa yakiendelea katika mazingira ya amani na maelewano.
Neno “mageuzi” linaashiria mabadiliko katika namna nchi inavyoendeshwa, inavyosimamia shughuli za kiuchumi na inavyopanga ushiriki wa kisiasa. Kuyataja mageuzi ya kisiasa na kiuchumi kwa pamoja kulionyesha kuwa mabadiliko aliyokuwa akizungumzia hayakuhusu eneo moja pekee la utawala.
Msisitizo wa amani na maelewano unaongeza kipengele cha namna mabadiliko yanavyofanyika. Kwa maana ya kauli hii, maendeleo ya mageuzi hayakuangaliwa kwa mabadiliko yenyewe tu, bali pia kwa mazingira ambayo mabadiliko hayo yalikuwa yakitekelezwa. Huo ndio ujumbe unaojitokeza katika maneno ya rais; haupaswi kuchukuliwa kuwa uthibitisho kwamba kila hatua ya mageuzi haikuwa na changamoto au mitazamo tofauti.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Kipindi cha mabadiliko katika uchumi na mfumo wa kisiasa
Uongozi wa Mwinyi ulifanyika katika kipindi ambacho Tanzania ilikuwa ikibadilisha sera za kiuchumi na namna ya kusimamia shughuli za uzalishaji, biashara na uwekezaji. Mageuzi ya uchumi yalikuwa sehemu ya juhudi za kukabiliana na matatizo ya kiuchumi yaliyokuwepo na kurekebisha mfumo wa usimamizi wa uchumi. Mabadiliko hayo yalihusisha pia nafasi ya sekta binafsi na uhusiano wa Tanzania na uchumi wa kimataifa.
Katika siasa, uamuzi wa kurejesha mfumo wa vyama vingi mwaka 1992 ulikuwa hatua muhimu ya kubadilisha mfumo wa ushindani wa kisiasa nchini. Kufikia Oktoba 1994, Mwinyi alikuwa akieleza mwelekeo huo wa mageuzi katika jukwaa la kimataifa, akiyaweka katika lugha ya mabadiliko yaliyokuwa yakiendelea kwa amani na maelewano.
Mtazamo wa kihistoria unahitaji kutofautisha kati ya hatua zilizochukuliwa, namna zilivyowasilishwa na matokeo yake. Kauli ya rais ni ushahidi wa namna alivyoyatathmini mageuzi wakati huo. Ili kupima kikamilifu mafanikio, gharama na athari zake, inahitajika pia kuangalia nyaraka za sera, takwimu za kipindi hicho na tafiti za kihistoria na kiuchumi.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kuelewa uhusiano kati ya mabadiliko, utulivu na mwendelezo wa taasisi
Nukuu hii ni kumbukumbu ya namna uongozi wa Tanzania ulivyowasilisha mageuzi ya nchi katika jukwaa la Umoja wa Mataifa mwaka 1994. Inaunganisha mabadiliko ya sera za uchumi na mfumo wa kisiasa na msisitizo wa amani na maelewano. Hivyo, inasaidia kuelewa lugha ambayo Tanzania ilitumia kueleza mwelekeo wake wa ndani kwa jumuiya ya kimataifa.
Kwa Tanzania, uhusiano huo unaweza kuchunguzwa kwa kuangalia jinsi mabadiliko ya sera yanavyosimamiwa, jinsi taasisi zinavyoendelea kutekeleza majukumu yake na jinsi wananchi wanavyopata nafasi ya kushiriki katika michakato ya kisiasa na kiuchumi. Utulivu wa kisiasa na kijamii unaweza kusaidia utekelezaji wa sera, lakini hauondoi umuhimu wa uwajibikaji, ushiriki wa wananchi na tathmini ya matokeo.
Kauli hii pia ina thamani katika historia ya diplomasia ya Tanzania: ni sehemu ya maelezo ambayo rais aliyatoa kuhusu hali ya nchi katika mkutano wa kimataifa, badala ya kuwa tathmini ya ndani pekee.
KAULI KATIKA VITENDO
Mageuzi ya kisiasa yaliyotajwa katika hotuba hiyo
Hatua
Katika hotuba hiyo hiyo ya tarehe 4 Oktoba 1994, Mwinyi alieleza kuwa sehemu ya mageuzi ya kisiasa ilikuwa ni kuweka ukomo wa mihula ya urais: rais angeweza kuhudumu kwa mihula isiyozidi miwili ya miaka mitano kila mmoja.
Uhusiano na kauli
Hili ni rejea ya moja kwa moja katika hotuba yake kuhusu mageuzi ya kisiasa aliyokuwa akiyataja. Linaonyesha kwamba maelezo yake hayakubaki katika kutaja mageuzi kwa ujumla; alitoa pia mfano wa mabadiliko ya kikatiba yaliyohusiana na kipindi cha urais.
Muktadha wa wakati
Mwinyi alitoa maelezo hayo akiwa katika kipindi chake cha mwisho cha urais na katika mkutano wa kimataifa alioutumia kueleza mwelekeo wa mageuzi nchini Tanzania.
Ushahidi huu unaonyesha hatua ya kisiasa aliyorejelea katika hotuba yake. Hata hivyo, hauonyeshi peke yake matokeo yote ya mageuzi ya kisiasa au kiuchumi, wala kuthibitisha kwamba kauli hii ndiyo iliyosababisha hatua hizo.
KABLA, WAKATI WA KAULI, LEO NA KESHO
Mageuzi katika mwendelezo wa historia ya Tanzania
Kauli ya Oktoba 1994 inaweza kusomwa kwa kuilinganisha na mabadiliko yaliyotangulia, mazingira ya wakati ilipotolewa na maswali yanayoendelea kuwa muhimu katika uendeshaji wa taifa.
KABLA YA 1994
Mazingira ya Mageuzi
Tanzania ilikuwa imeanza kubadilisha sera za uchumi na mfumo wa kisiasa. Mwaka 1992, mfumo wa vyama vingi ulirejeshwa. Hatua hizo ndizo sehemu muhimu za historia inayosaidia kuelewa kwa nini mageuzi yalikuwa mada ya kauli ya Mwinyi.
4 OKTOBA 1994
Wakati wa Kauli
Akiwa akilihutubia Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa kwa mara ya mwisho kama rais, Mwinyi alisema kuwa mageuzi ya kisiasa na kiuchumi yalikuwa yakiendelea vizuri, kwa amani na kwa maelewano. Kauli hiyo iliwasilisha tathmini yake ya mwelekeo wa nchi wakati huo.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inaweza kutumika kutafakari jinsi mageuzi ya sera yanavyopaswa kuambatana na utulivu, ushiriki na uwajibikaji. Tathmini ya mageuzi inahitaji kuangalia si nia au maelezo ya viongozi pekee, bali pia ushahidi wa utekelezaji na athari zake kwa wananchi.
KESHO
Funzo kwa Vizazi Vijavyo
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kusaidia kuhifadhi kumbukumbu ya namna Tanzania ilivyoeleza mageuzi yake katika miaka ya 1990. Nyaraka za msingi na tafiti zitasaidia kuendelea kutathmini mabadiliko hayo kwa kuzingatia ushahidi na mazingira ya wakati wake.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Kutathmini mageuzi kwa kuangalia mabadiliko na matokeo yake
Kauli ya Mwinyi inaweka pamoja mambo mawili ambayo yanaweza kutathminiwa tofauti: mwelekeo wa mageuzi na mazingira ya utekelezaji wake. Nchi inaweza kubadilisha sera za uchumi au mfumo wa kisiasa, lakini tathmini ya mafanikio ya mabadiliko hayo inahitaji kuangalia kile kilichotekelezwa na matokeo yaliyopatikana.
Katika mjadala wa sasa, nukuu hii inaweza kusaidia kuuliza maswali mahususi: Je, mabadiliko ya sera yameboresha huduma na fursa za wananchi? Je, taasisi zimeweza kusimamia mabadiliko kwa uwazi na kwa uwajibikaji? Je, amani na maelewano vinaenda sambamba na nafasi ya wananchi kushiriki katika maamuzi yanayowahusu?
Maswali hayo ni njia za kuitumia historia kutafakari sera za sasa; si madai kwamba hali ya Tanzania ya mwaka 1994 ni sawa na hali ya sasa. Kila kipindi kinahitaji kuchunguzwa kwa ushahidi wake.
MAREJEO YA KIHISTORIA
Rekodi ya msingi ya kauli
CHANZO CHA MSINGI
Umoja wa Mataifa — A/49/PV.16
Rekodi rasmi ya mkutano wa 16 wa kikao cha 49 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, uliofanyika tarehe 4 Oktoba 1994, New York. Ina hotuba ya Rais Ali Hassan Mwinyi na ndiyo rejea ya msingi ya nukuu hii.
FUNGUA REKODI RASMI YA HOTUBA
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imechukuliwa kutoka kwenye rekodi rasmi ya Umoja wa Mataifa, A/49/PV.16. Maandishi ya Kiswahili yaliyotangulia ni tafsiri ya nukuu hiyo kwa ajili ya wasomaji wa Maktaba. Kichwa cha ukurasa ni kichwa cha uhariri kinachofupisha hoja kuu; si sehemu ya maneno ya rais.
Maelezo ya kihistoria yametenganishwa na tafsiri ya maana ya kauli. Kauli inarekodi namna Mwinyi alivyoeleza mageuzi wakati huo; tathmini kamili ya matokeo yake inahitaji pia ushahidi mwingine wa kihistoria, kiuchumi na kisiasa.
