Rekodi ya kihistoria kuhusu msimamo wa Tanzania juu ya amani, mamlaka ya mataifa huru na utatuzi wa migogoro katika mahusiano ya kimataifa.
The threat or use of force should never be made a basis for settling disputes.
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Rekodi ya mkutano wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, iliyohifadhiwa katika Maktaba ya Kidijitali ya Umoja wa Mataifa.
SOMA REKODI RASMI YA UMOJA WA MATAIFA“Vitisho au matumizi ya nguvu havipaswi kamwe kuwa msingi wa kutatua migogoro.”
Hii ni tafsiri ya Kiswahili ya kauli ya Kiingereza iliyo katika rekodi ya Umoja wa Mataifa. Maneno ya Kiingereza yaliyotangulia ndiyo yanayowasilishwa kama nukuu ya awali.
Tarehe 8 Oktoba 1987, Rais Ali Hassan Mwinyi alihutubia Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa katika mkutano wake wa 42, wakati Tanzania ikiendeleza ushiriki wake katika mijadala ya amani, usalama wa kimataifa na ushirikiano kati ya mataifa.
Kauli hii ilitolewa katika kipindi ambacho migogoro kadhaa ya kikanda ilikuwa ikiendelea. Vita kati ya Iran na Iraq, vilivyoanza mwaka 1980, vilikuwa bado vinaendelea. Katika sehemu ya hotuba hiyo, Mwinyi alizitaka nchi hizo kutafuta suluhisho la kisiasa na kusitisha vita. Pia alionya dhidi ya hatua za mataifa yenye nguvu ambazo zingeweza kuongeza ukubwa wa mgogoro.
Kwa hiyo, kauli kuhusu kutotumia vitisho au nguvu kama msingi wa kutatua migogoro haikutolewa katika mjadala wa kinadharia pekee. Ilikuwa sehemu ya hotuba iliyozungumzia migogoro iliyokuwapo, athari zake kwa amani ya kimataifa na wajibu wa mataifa kutafuta suluhisho la amani.
Muktadha huu unatokana na maudhui ya rekodi A/42/PV.30. Hotuba hiyo pia inajadili migogoro ya maeneo mengine, uhuru wa mataifa na nafasi ya Umoja wa Mataifa katika kudumisha amani.
Kauli hii inaweka wazi kwamba tishio la kutumia nguvu na matumizi ya nguvu yenyewe havipaswi kuwa msingi wa kutafuta suluhisho la mgogoro. Hoja yake si kwamba mataifa yanaweza kuepuka kila aina ya kutokubaliana, bali kwamba kutokubaliana kunahitaji njia zinazoweza kufikisha pande zinazohusika kwenye suluhisho linalokubalika kwa misingi ya sheria na mahusiano ya kimataifa.
Neno threat linahusu tishio au kitisho cha kutumia nguvu, wakati use of force linahusu matumizi ya nguvu yenyewe. Kwa kuvitaja vyote, kauli inasisitiza kwamba hata tishio linalotolewa ili kushinikiza upande mwingine linaweza kuwa kikwazo kwa utatuzi wa amani.
Aidha, kauli inahusiana na kanuni ya mahusiano ya kimataifa inayotaka mataifa kuheshimu mamlaka na uhuru wa mataifa mengine. Katika hotuba hiyo, Mwinyi aliunganisha hoja hii na umuhimu wa kuheshimu sheria za kimataifa na kutafuta suluhisho la kisiasa kwa migogoro.
Wazo la kutatua migogoro kwa amani halikuanza mwaka 1987. Mkataba wa Umoja wa Mataifa, ulioanza kutumika mwaka 1945, unaweka wajibu wa wanachama kutatua migogoro yao kwa njia za amani na kujiepusha na vitisho au matumizi ya nguvu yanayokiuka madhumuni ya Umoja wa Mataifa.
Mwaka 1982, Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa lilipitisha Azimio la Manila kuhusu Utatuzi wa Amani wa Migogoro ya Kimataifa. Azimio hilo lilisisitiza juhudi za kuzuia migogoro isiongezeke na kuimarisha matumizi ya njia za amani. Huu ni mfano wa mazingira ya kisheria na kidiplomasia yaliyotangulia kauli ya Mwinyi.
Kauli ya mwaka 1987 inaweza kusomwa katika mwendelezo huo wa msisitizo wa kimataifa kuhusu amani. Hata hivyo, rekodi ya hotuba ndiyo inayothibitisha maneno yaliyotolewa na Mwinyi; ulinganifu wake na nyaraka nyingine unaeleza muktadha mpana wa wazo hilo, bila kumaanisha kwamba nyaraka hizo zilitokana na kauli yake.
Kwa Tanzania, kauli hii ni sehemu ya kumbukumbu ya namna rais wa nchi alivyowasilisha msimamo kuhusu amani na mahusiano kati ya mataifa katika jukwaa la Umoja wa Mataifa. Inasaidia kuelewa masuala ambayo Tanzania iliona yanafaa kujadiliwa katika ngazi ya kimataifa wakati huo.
Hoja ya kuheshimu uhuru wa mataifa na kutafuta suluhisho la kisiasa ina umuhimu katika kuelewa nafasi ya diplomasia kwa nchi ambayo hushirikiana na mataifa yenye maslahi, mifumo ya kisiasa na mazingira tofauti.
Rekodi hii pia ina thamani kwa historia ya sera za nje za Tanzania kwa sababu inaonyesha hoja zilizowasilishwa na uongozi wa nchi katika kipindi maalumu. Ili kupima namna msimamo huo ulivyotekelezwa katika mahusiano halisi, ni muhimu kuchunguza pia rekodi za kidiplomasia, maamuzi ya serikali na hatua mahususi zilizochukuliwa katika migogoro husika.
Katika hotuba hiyo hiyo ya tarehe 8 Oktoba 1987, Mwinyi alizitaka Iran na Iraq kutafuta suluhisho la kisiasa la mgogoro wao na kusitisha vita. Pia aliitaka jumuiya ya kimataifa, hasa mataifa makubwa, kuepuka hatua ambazo zingeweza kuongeza mvutano.
Kuwasilisha wito wa kidiplomasia wa kutafuta suluhisho la kisiasa kwa vita vya Iran na Iraq.
Wito huo unaendana moja kwa moja na msimamo wa kutotumia vitisho au nguvu kama msingi wa kutatua migogoro. Vyote vimo katika rekodi hiyo hiyo ya mkutano.
Oktoba 1987, wakati vita vya Iran na Iraq vilipokuwa bado vinaendelea.
Rekodi iliyotajwa inathibitisha kwamba wito huo ulitolewa. Haithibitishi peke yake kwamba wito wa Mwinyi ulisababisha kusitishwa kwa vita au kufikiwa kwa makubaliano.
Rekodi rasmi ya mkutano wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, A/42/PV.30, inajumuisha wito huo na kauli kuhusu kutotumia vitisho au nguvu katika utatuzi wa migogoro.
Kagua rekodi ya msingiKuelewa mazingira ya awali ya kauli, suala lake la msingi na maswali inayoweza kuibua kwa Tanzania ya sasa na baadaye.
Vita vya Iran na Iraq na migogoro mingine ya kikanda vilikuwa sehemu ya mijadala ya kimataifa. Mwinyi alisisitiza utatuzi wa kisiasa, heshima kwa mamlaka ya mataifa na kuepuka hatua zinazoweza kuongeza vita.
Kauli hii inaweza kutumika kutafakari umuhimu wa mazungumzo, diplomasia na sheria za kimataifa katika kushughulikia migogoro. Ufanisi wa njia hizo unahitaji kuchunguzwa kwa kuzingatia mazingira na ushahidi wa kila mgogoro husika.
Rekodi hii inaweza kusaidia vizazi vijavyo kuchunguza jinsi Tanzania ilivyoshiriki katika mijadala ya amani ya kimataifa, hoja zilizowasilishwa na tofauti kati ya kutangaza msimamo wa kidiplomasia na kuthibitisha matokeo ya utekelezaji wake.
Maktaba inahifadhi nukuu hii kwa kuzingatia rekodi ya mkutano wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, A/42/PV.30. Maneno ya Kiingereza ndiyo nukuu ya awali; maandishi ya Kiswahili ni tafsiri yake. Maelezo kuhusu mazingira ya mwaka 1987 yanaegemea rekodi hiyo na nyaraka za kihistoria zinazohusiana na utatuzi wa amani wa migogoro.
Uchambuzi, tafsiri ya maana na tathmini ya umuhimu wa sasa ni maelezo ya kihistoria ya Maktaba, si sehemu ya maneno aliyotamka Rais. Uhusiano kati ya wito wa kidiplomasia na matokeo ya baadaye haupaswi kuchukuliwa kuwa wa kisababishi bila ushahidi wa ziada.
Chagua Rais kutazama mkusanyo wa nukuu, kauli na fikra zake.
Chagua nukuu nyingine katika Maktaba ya Ali Hassan Mwinyi.
Ali Hassan Mwinyi (1925–2024) alikuwa Rais wa Pili wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, aliyeongoza nchi kuanzia 5 Novemba 1985 hadi 23 Novemba 1995.
Alizaliwa tarehe 8 Mei 1925 huko Kivure, Mkoa wa Pwani, na alikulia Zanzibar. Kabla ya kuingia katika siasa, Mwinyi alikuwa mwalimu na baadaye alishika nyadhifa mbalimbali katika Serikali ya Zanzibar na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
Urais wake ulihusishwa na kipindi muhimu cha mabadiliko ya kiuchumi, kisera na kisiasa nchini Tanzania. Serikali yake ilipanua nafasi ya sekta binafsi na biashara, huku Tanzania ikianza mchakato wa kurejea katika mfumo wa vyama vingi vya siasa katika miaka ya 1990.
Katika historia ya Tanzania, kipindi cha Mwinyi kinabaki kuwa sehemu muhimu ya mpito kuelekea uchumi wenye nafasi kubwa zaidi kwa sekta binafsi na nguvu za soko, sambamba na mabadiliko ya mfumo wa kisiasa. Jina Mzee Ruksa limeendelea kuwa alama inayohusishwa na mtazamo wake wa kuruhusu mabadiliko na kufungua nafasi kwa shughuli za kijamii na kiuchumi ndani ya mipaka ya sheria.
SOMA ZAIDI →
