MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mwinyi: Rais ni Mtumishi wa Watanzania Wote, Si Mtawala
NUKUU KUU · TAFSIRI YA KISWAHILI
“
Nakubali kuubeba mzigo wa kuwa mtumishi wa Watanzania wote na si mtawala.
KAULI YA RAIS MTEULE ALI HASSAN MWINYI · 1985
Ali Hassan Mwinyi
Rais mteule wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
1 Novemba 1985
Mahali
Ukumbi wa Diamond Jubilee, Dar es Salaam
Tukio
Hotuba fupi ya shukrani baada ya kutangazwa mshindi wa uchaguzi wa urais
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Ahadi ya utumishi katika kipindi cha mabadiliko ya urais
Tarehe 1 Novemba 1985, Mwenyekiti wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi,
Chifu Adam Sapi Mkwawa, alimtangaza Ali Hassan Mwinyi kuwa mshindi
wa uchaguzi wa urais. Tangazo hilo lilifanyika katika Ukumbi wa
Diamond Jubilee, Dar es Salaam, wakati Tanzania ilipokuwa
ikijiandaa kwa mabadiliko kutoka uongozi wa Rais Julius Kambarage
Nyerere kwenda kwa Rais mpya.
Alipopewa nafasi ya kutoa shukrani, Mwinyi alieleza namna
alivyolichukulia jukumu alilokuwa akikabidhiwa. Alisema kuwa
alikubali kubeba mzigo wa kuwa mtumishi wa Watanzania wote,
na akaahidi kulitumikia taifa bila upendeleo wa dini, ukabila,
rangi au mahali mtu alikozaliwa. Katika maelezo hayo, pia
alitaja ushindi wake kuwa deni kwa wananchi waliompa imani.
Kauli hiyo ilitolewa kabla ya kuapishwa kwake. Mwinyi aliapishwa
kuwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania tarehe 5 Novemba
1985 katika Uwanja wa Uhuru, Dar es Salaam. Kutofautisha tarehe
hizi ni muhimu: nukuu hii inahusishwa na hotuba yake ya shukrani
baada ya kutangazwa mshindi, si hotuba ya kuapishwa.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uongozi kama dhamana ya kuwahudumia wananchi
Kiini cha kauli hii ni tofauti kati ya kuwa mtumishi na kuwa
mtawala. Neno mtumishi linaweka mkazo katika wajibu
wa kutumia mamlaka kwa ajili ya wananchi; neno mtawala,
katika muktadha wa kauli hii, linawakilisha nafasi ya mamlaka
inayoweza kutanguliza hadhi ya kiongozi badala ya wajibu wake.
Kwa kusema kuwa angekuwa mtumishi wa Watanzania wote, Mwinyi
alieleza ahadi ya kutowatenga wananchi kwa misingi ya dini,
ukabila, rangi au mahali walikozaliwa. Kauli hii haikuwa tu
maelezo ya namna alivyotaka kuutazama urais; ilikuwa pia
ahadi ya umma ambayo inaweza kulinganishwa na matendo,
maamuzi na mwenendo wa uongozi wake uliofuata.
Kutaja kuwa urais ni mzigo kunaongeza maana ya wajibu katika
maneno yake. Nafasi hiyo iliwasilishwa kama jukumu la kubeba
matarajio ya wananchi, si kama hadhi ya mtu binafsi pekee.
Hata hivyo, ahadi ya kuwatumikia wote ni mwanzo wa kipimo cha
uwajibikaji, si yenyewe uthibitisho kwamba ahadi hiyo
ilitekelezwa kikamilifu.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Mwisho wa urais wa Nyerere na mwanzo wa kipindi cha Mwinyi
Uchaguzi wa mwaka 1985 uliambatana na hatua ya kihistoria ya
Nyerere kuondoka katika urais baada ya takribani miaka 24
ya uongozi wa Tanganyika na baadaye Jamhuri ya Muungano wa
Tanzania. Mwinyi alikuwa akiingia katika nafasi ambayo
wananchi wengi walikuwa wameizoea chini ya Nyerere, huku
taifa likikabiliwa na changamoto za kiuchumi.
Makala ya Mwananchi kuhusu uchaguzi huo inaeleza kuwa Tanzania
ilikuwa katika hali ngumu ya uchumi, ikiwamo uhaba wa mafuta
na matatizo ya uzalishaji viwandani. Katika kipindi kilichofuata,
serikali ya Mwinyi ilianza majadiliano na Shirika la Fedha la
Kimataifa (IMF) mwaka 1986 kuhusu masuala ya uchumi. Mazingira
haya yanafafanua ukubwa wa majukumu yaliyokuwa mbele ya uongozi
mpya, ingawa hayathibitishi yenyewe namna ahadi ya kutowapendelea
wananchi ilivyotekelezwa.
Kwa hiyo, kauli hii inapaswa kusomwa katika pande mbili:
ilikuwa ahadi ya kuwatumikia wananchi wote, na ilitolewa wakati
taifa lilipokuwa likipokea rais mpya na kukabiliana na masuala
muhimu ya kiuchumi na kitaasisi.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kutambua wananchi wote kama wenye haki ya kuhudumiwa
Umuhimu wa kauli hii unaonekana katika namna inavyofafanua
hadhira ya utumishi wa Rais: Watanzania wote. Kwa kutaja dini,
ukabila, rangi na mahali mtu alikozaliwa, Mwinyi alieleza
wazi misingi ambayo alisema isingeamua nani anastahili
kuhudumiwa na uongozi wake.
Katika utawala wa umma, ahadi ya kutowapendelea wananchi
ina maana inayoweza kuchunguzwa kupitia upatikanaji wa
huduma, utekelezaji wa sheria, matumizi ya mamlaka na namna
taasisi zinavyowatendea watu. Hivi ndivyo kauli inavyoweza
kuwa msingi wa tathmini ya kihistoria, badala ya kuchukuliwa
kama ushahidi wa moja kwa moja wa matokeo.
Kwa historia ya urais wa Tanzania, nukuu hii pia inarekodi
matarajio ya kiongozi mpya wakati wa kukabidhiwa madaraka.
Inatoa rejea ya kulinganisha lugha ya ahadi za mwanzo wa
uongozi na kumbukumbu za maamuzi na matendo yaliyofuata.
KAULI KATIKA VITENDO
Ahadi ya 1985 na ushahidi wa utekelezaji wake
Hatua:
Mwinyi alianza urais tarehe 5 Novemba 1985, baada ya kutangazwa
mshindi tarehe 1 Novemba. Katika mwaka uliofuata, serikali yake
ilianza majadiliano na IMF kuhusu hali ya uchumi, kama
inavyoelezwa katika makala ya Mwananchi kuhusu kipindi hicho.
Uhusiano na kauli:
Mabadiliko ya uongozi na hatua za kiuchumi zinafafanua
mazingira ambayo ahadi ya utumishi ilipaswa kutekelezwa.
Hata hivyo, taarifa hizi pekee hazithibitishi kuwa majadiliano
ya kiuchumi yalifanyika kwa sababu ya nukuu hii, wala
hazithibitishi moja kwa moja utekelezaji wa ahadi ya
kutowapendelea wananchi.
Muktadha wa wakati:
Mwanzoni mwa urais wa Mwinyi, Tanzania ilikuwa inakabiliwa
na changamoto za kiuchumi, na serikali ililazimika kushughulikia
masuala ya upatikanaji wa bidhaa, uzalishaji na uhusiano wa
kiuchumi na taasisi za kimataifa.
Ushahidi:
Mwananchi — Mwinyi aingia Ikulu, Nyerere aaga Taifa 1985
.
Chanzo hiki kinaeleza tukio la kutangazwa mshindi, ahadi ya
Mwinyi na mazingira ya kiuchumi ya kipindi kilichofuata.
Tathmini ya ushahidi:
Kwa taarifa zilizotumika hapa, hakuna msingi wa kutosha wa
kuhitimisha kuwa hatua fulani ya sera ilitekelezwa moja kwa
moja kwa sababu ya nukuu hii. Ahadi ya kutowapendelea wananchi
inabaki kuwa jambo linalohitaji kuchunguzwa kupitia ushahidi
mahsusi wa maamuzi na utekelezaji wa utawala wake.
1985 · LEO · KESHO
Ahadi ya uongozi katika vipindi tofauti vya historia
Nukuu hii inaweza kusomwa kama ahadi iliyotolewa mwanzoni
mwa urais, kipimo cha kutafakari uwajibikaji wa umma na
kumbukumbu ya namna viongozi wanavyoeleza wajibu wao kwa taifa.
1985
Ahadi ya Mwanzo
Baada ya kutangazwa mshindi wa uchaguzi, Mwinyi alisema
kuwa angekuwa mtumishi wa Watanzania wote. Kauli hiyo
iliweka wazi ahadi yake ya kuwatumikia wananchi bila
upendeleo wa misingi aliyotaja.
LEO
Kipimo cha Uwajibikaji
Kauli hii inaweza kusaidia kutafakari namna ahadi za
viongozi kuhusu usawa wa wananchi zinavyoweza kupimwa
kwa ushahidi wa sera, maamuzi, utoaji wa huduma na
mwenendo wa taasisi za umma.
KESHO
Kumbukumbu kwa Vizazi Vijavyo
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kuwa sehemu ya
historia ya matarajio yaliyowekwa mwanzoni mwa urais
wa Mwinyi. Nyaraka za msingi na tafiti za kipindi chake
zinaweza kusaidia kulinganisha ahadi hiyo na matendo
yaliyorekodiwa.
MWANGWI WA KAULI
Tofauti kati ya ahadi na namna uongozi unavyopimwa
Kauli ya Mwinyi inaacha swali linaloweza kutumika katika
uchunguzi wa historia ya utawala: ahadi ya kumtumikia kila
mwananchi inaonekana vipi katika maamuzi ya kila siku ya
serikali? Jibu lake haliwezi kutolewa kwa kutegemea kauli
pekee. Linahitaji kuangalia kumbukumbu za utendaji, sera,
upatikanaji wa huduma na ushahidi unaohusu makundi tofauti
ya wananchi katika kipindi husika.
Kwa namna hiyo, thamani ya nukuu hii haiko katika kuchukulia
ahadi yake kuwa ilitimia moja kwa moja, bali katika kuweka
kumbukumbu inayoweza kusaidia kutathmini uhusiano kati ya
dhamira iliyotangazwa na uwajibikaji wa uongozi.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Maneno ya nukuu hii yamenukuliwa kutoka katika makala ya
Mwananchi, “Mwinyi aingia Ikulu, Nyerere aaga Taifa 1985,”
iliyochapishwa tarehe 14 Aprili 2020 na kusasishwa tarehe
9 Novemba 2020. Makala hiyo inarejelea tukio la kutangazwa
kwa matokeo ya urais tarehe 1 Novemba 1985 na hotuba fupi
ya shukrani ya Mwinyi. Hapa nukuu imehifadhiwa kama
ilivyonukuliwa katika chanzo hicho. Ufafanuzi na uchambuzi
unaofuata ni tathmini ya kihistoria ya Maktaba; unatofautisha
ahadi iliyotolewa na ushahidi unaohitajika kutathmini
utekelezaji wake.
Soma chanzo:
Mwinyi aingia Ikulu, Nyerere aaga Taifa 1985 — Mwananchi
.
