MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Mwinyi: Serikali Lazima Ionyeshe Matokeo ya Kazi
“
I want to see results.
Tafsiri ya Kiswahili
“Nataka kuona matokeo.”
Rais Ali Hassan Mwinyi
Cheo
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
Machi 1990
Tukio / Muktadha
Maelekezo kwa Baraza la Mawaziri kuhusu uwajibikaji na utekelezaji wa majukumu
Mahali
Mahali mahususi pa kutolewa kwa kauli hapajabainishwa katika chanzo kilichotumika
MAREJEO YA NUKUU
Kauli iliyoripotiwa wakati wa mjadala kuhusu uwajibikaji serikalini
Kauli hii imechapishwa katika makala ya
Tanzanian Affairs yenye kichwa
“The Three Minute Cabinet Meeting”, iliyochapishwa
tarehe 1 Mei 1990. Makala hiyo inaeleza hatua za Rais Mwinyi
za kuwataka mawaziri na manaibu mawaziri kujiuzulu mwezi
Machi 1990, pamoja na maelekezo kuhusu kupambana na rushwa,
kupunguza gharama na kusimamia kazi za serikali.
Chanzo hiki ni taarifa ya kihistoria iliyochapishwa baadaye
kuhusu matukio ya Machi 1990; si nakala ya moja kwa moja ya
hotuba au maandishi rasmi ya Rais.
SOMA CHANZO CHA KIHISTORIA
MUKTADHA
Wito wa kuimarisha usimamizi na uwajibikaji katika serikali
Mwezi Machi 1990, serikali ya Rais Ali Hassan Mwinyi ilichukua
hatua kubwa ya kiutawala iliyohusisha kuitaka Baraza la Mawaziri
kujiuzulu. Taarifa iliyochapishwa na Tanzanian Affairs
inaeleza kuwa hatua hiyo ilihusishwa na juhudi za kupambana na
rushwa, kushughulikia ukosefu wa uwajibikaji na kuboresha
usimamizi wa kazi katika wizara.
Katika maelezo yake kuhusu majukumu ya Baraza jipya la Mawaziri,
Mwinyi alisisitiza kupambana na rushwa, kupunguza matumizi yasiyo
ya lazima na kusimamia utekelezaji wa kazi. Ndani ya mazingira
hayo, kauli “I want to see results” iliwasilishwa kama
msisitizo kwamba maelekezo ya serikali yalipaswa kuonekana
katika utekelezaji, badala ya kubaki katika mipango au ahadi.
Taarifa hiyo pia inaeleza hatua zilizohusu safari za nje zisizo
za lazima, semina zisizokuwa na bajeti au ufadhili na ukubwa wa
baadhi ya uwakilishi wa kidiplomasia. Haya yanaweka kauli katika
muktadha wa kutaka matumizi ya rasilimali za umma yasimamiwe
kwa umakini zaidi.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Kupima utendaji kwa kile kinachotekelezwa
Kauli “Nataka kuona matokeo” inaweka mkazo katika tofauti kati
ya kutoa maelekezo na kuhakikisha kwamba majukumu yaliyopangwa
yanafanyika. Katika muktadha wa serikali, matokeo yanaweza
kuhusisha huduma zinazotolewa kwa wananchi, matumizi yenye
nidhamu ya fedha za umma, usimamizi wa watumishi na hatua
zinazochukuliwa pale taratibu zinapokiukwa.
Neno “kuona” linaipa kauli hii maana ya kutaka ushahidi
unaoweza kutathminiwa. Si lazima kila matokeo yapimwe kwa
takwimu pekee; yanaweza pia kuonekana katika kazi iliyokamilika,
huduma iliyoboreshwa au tatizo lililoshughulikiwa. Hata hivyo,
matokeo yanapaswa kutathminiwa kwa kuzingatia wajibu wa taasisi,
rasilimali zilizopo na ushahidi wa kile kilichofanyika.
Kauli yenyewe inaeleza matarajio ya kiongozi kuhusu utendaji.
Haithibitishi peke yake kwamba kila agizo lilitekelezwa au
kwamba matatizo yote yaliyotajwa yalitatuliwa.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Uwajibikaji wa viongozi katika kipindi cha Mwinyi
Mwaka 1990, mjadala kuhusu utendaji wa serikali ulihusisha
masuala ya rushwa, gharama za uendeshaji na namna wizara
zilivyosimamia majukumu yake. Taarifa ya
Tanzanian Affairs inaonyesha kuwa hatua ya kuitaka
Baraza la Mawaziri kujiuzulu ilifuatiwa na mabadiliko katika
muundo wa uongozi: mawaziri saba hawakurejeshwa katika nyadhifa
zao za awali.
Taarifa hiyo pia inabainisha kuwa Mwinyi alisema kuondolewa
kwa mawaziri hao hakupaswa kutafsiriwa kuwa walikuwa na hatia
ya rushwa. Alieleza hatua hiyo kwa kuzingatia matatizo ya
kiutendaji yaliyokuwa katika baadhi ya wizara na suala la
uwajibikaji wa viongozi kwa mambo yanayotokea chini ya usimamizi
wao.
Hili ni jambo muhimu katika kuelewa kauli hiyo: uwajibikaji
hauhusu tu kuthibitisha kosa la mtu binafsi, bali pia wajibu
wa uongozi wa kusimamia taasisi na kushughulikia mapungufu
katika utendaji. Hata hivyo, taarifa ya hatua ya kiutawala
haipaswi kuchukuliwa yenyewe kama uthibitisho kwamba rushwa
ilikomeshwa au huduma zote ziliboreka.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Uwajibikaji unahitaji ushahidi wa utekelezaji
Kauli hii inaweka suala la utendaji wa serikali katika kipimo
kinachoeleweka: je, majukumu yaliyokabidhiwa yametekelezwa,
na wananchi wamepata huduma zinazotarajiwa? Kwa mtazamo huu,
ufanisi wa taasisi hauwezi kutathminiwa kwa idadi ya mikutano,
maelekezo au mipango pekee; unahitaji kuangalia pia kazi
iliyofanyika na matokeo yake.
Kwa Tanzania ya sasa, wazo hili linaweza kutumika kutafakari
umuhimu wa malengo yaliyo wazi, muda wa utekelezaji, usimamizi
wa fedha za umma na taarifa zinazowezesha wananchi kutathmini
utendaji wa taasisi. Hili ni somo la kiutawala linalotokana
na mada ya nukuu, si dai kwamba kauli hiyo ndiyo iliyoanzisha
mifumo ya sasa ya uwajibikaji.
Kwa vizazi vijavyo, kumbukumbu hii inaweza kusaidia kuchunguza
jinsi viongozi wa vipindi tofauti walivyoeleza matarajio yao
kuhusu utendaji wa serikali na jinsi matarajio hayo
yalivyoweza kupimwa kwa ushahidi wa utekelezaji.
KAULI KATIKA VITENDO
Hatua za kiutawala zilizoripotiwa Machi 1990
Hatua
Kwa mujibu wa Tanzanian Affairs, Mwinyi aliwataka
mawaziri 26 na manaibu mawaziri 14 kujiuzulu katika mkutano
mfupi wa Baraza la Mawaziri mwezi Machi 1990. Baadaye,
mawaziri saba hawakurejeshwa katika nyadhifa zao za awali.
Uhusiano na kauli
Hatua hiyo ina uhusiano wa kimuktadha na msisitizo wa
kutaka matokeo, kwa kuwa ilihusishwa na kuboresha usimamizi
wa wizara, kupambana na rushwa na kuwawajibisha viongozi
kwa matatizo ya kiutendaji. Hata hivyo, taarifa iliyopo
haithibitishi kwamba mabadiliko hayo yalitokana na kauli
“I want to see results” pekee.
Muktadha wa wakati
Hatua hiyo ilifanyika katika kipindi cha uongozi wa Mwinyi,
wakati serikali ikisisitiza kupunguza matumizi yasiyo ya
lazima, kusimamia kazi na kuimarisha uwajibikaji wa mawaziri.
Matokeo yanayoweza kuthibitishwa
Taarifa inathibitisha kuwa mabadiliko ya Baraza la Mawaziri
yalifanyika na kwamba serikali ilitangaza hatua za kiutawala
zinazohusiana na usimamizi na kupambana na rushwa. Haitoshi,
hata hivyo, kuthibitisha kutokana na taarifa hii pekee
kiwango ambacho hatua hizo zilipunguza rushwa au kuboresha
utendaji wa serikali kwa ujumla.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka matarajio ya uongozi hadi tathmini ya matokeo
KABLA YA KAULI
Changamoto za usimamizi
Katika mazingira yaliyoelezwa na taarifa ya mwaka 1990,
rushwa, ukosefu wa uwajibikaji na matumizi yasiyo ya lazima
vilitajwa katika mjadala kuhusu utendaji wa serikali.
Hali hiyo ndiyo iliyoweka msingi wa maelekezo ya kuimarisha
usimamizi wa kazi za wizara.
MACHI 1990
Matarajio ya matokeo
Mwinyi alisisitiza kupambana na rushwa, kupunguza gharama
na kusimamia kazi. Kauli “I want to see results” iliripotiwa
katika muktadha huo kama msisitizo wa utekelezaji na
uwajibikaji wa Baraza la Mawaziri.
LEO NA KESHO
Matokeo yapimwe kwa ushahidi
Wazo la kauli hii linaweza kutumiwa kutafakari namna
taasisi za umma zinavyoweka malengo, kufuatilia utekelezaji
na kutoa taarifa kuhusu kazi iliyofanyika. Kwa baadaye,
kumbukumbu za matokeo halisi zitakuwa muhimu katika
kutofautisha matarajio ya viongozi na mafanikio
yanayoweza kuthibitishwa.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Ahadi, utekelezaji na kipimo cha huduma kwa wananchi
Kauli hii inaweka swali la msingi katika usimamizi wa umma:
matokeo yanayotakiwa ni yapi, yanapaswa kuonekana lini, na
yatathibitishwaje? Bila malengo yaliyo wazi na taarifa
zinazoweza kukaguliwa, kauli ya kutaka matokeo inaweza
kubaki matarajio yasiyo na kipimo.
Katika tathmini ya utendaji, ni muhimu kuangalia si tu kama
hatua ilitangazwa au agizo lilitolewa, bali pia kama
utekelezaji ulifanyika na kama ushahidi unaonyesha matokeo
yaliyokusudiwa. Huo ndio utofauti kati ya dhamira ya uongozi
na tathmini ya kile kilichopatikana.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Maneno ya Kiingereza “I want to see results.” na tafsiri ya
Kiswahili “Nataka kuona matokeo” yamewasilishwa kwa kuzingatia
taarifa ya Tanzanian Affairs ya Mei 1990. Chanzo hicho
kinahusisha kauli hiyo na maelekezo ya Mwinyi kwa Baraza la
Mawaziri kuhusu kupambana na rushwa, kupunguza gharama na
kusimamia kazi. Nakala ya hotuba ya msingi haijatumika hapa;
kwa hiyo, maelezo ya tarehe, tukio na maneno ya kauli
yanafuata taarifa hiyo ya kihistoria.
Uchambuzi wa maana, umuhimu wa sasa na tafakuri ya baadaye
ni maelezo ya kihistoria ya Maktaba. Yanatofautishwa na
taarifa kuhusu hatua zilizoripotiwa kufanyika.
