MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA

Mwinyi: Tanzania Lazima Iendane na Wakati kwa Mfumo wa Vyama Vingi

Kauli kuhusu mabadiliko ya mfumo wa kisiasa nchini Tanzania, iliyotolewa wakati wa mjadala wa kurejesha mfumo wa vyama vingi vya siasa mwaka 1992.

Rais Ali Hassan Mwinyi, rais wa Tanzania katika kipindi cha mabadiliko ya mfumo wa kisiasa mwaka 1992
THE ORIGINAL STATEMENT
The time is ripe for Tanzania to have a multiparty system. Tanzania must go with the times.
TAFSIRI YA KISWAHILI

“Wakati umefika kwa Tanzania kuwa na mfumo wa vyama vingi. Tanzania lazima iendane na mabadiliko ya wakati.”

Rais Ali Hassan Mwinyi
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
TAREHE YA RIPOTI 20 Februari 1992
MAHALI Dar es Salaam, Tanzania
TUKIO Kongamano maalumu la CCM kuhusu mfumo wa kisiasa
CHANZO Reuters, kupitia The Christian Science Monitor
MAREJEO YA NUKUU Tanzania Announces Move Toward Democracy — Reuters, 20 Februari 1992

Tarehe iliyo hapo juu ni tarehe ya kuchapishwa kwa ripoti ya Reuters. Ripoti hiyo inahusisha kauli na kongamano maalumu la CCM lililofanyika katika kipindi cha 18–19 Februari 1992. Tarehe ya ripoti haipaswi kuchukuliwa moja kwa moja kuwa tarehe kamili ya kutamkwa kwa maneno hayo.

01 — MUKTADHA WA KIHISTORIA

Tanzania ilipokuwa ikijadili upya mfumo wake wa kisiasa

Kwa muda mrefu baada ya uhuru, Tanzania iliendesha siasa zake chini ya mfumo wa chama kimoja. Mwaka 1991, Rais Ali Hassan Mwinyi aliteua Tume ya Rais iliyoongozwa na Jaji Mkuu mstaafu Francis Nyalali ili kukusanya maoni ya wananchi kuhusu kuendelea na mfumo huo au kurejesha mfumo wa vyama vingi vya siasa.

Tume hiyo ilikusanya maoni kutoka sehemu mbalimbali nchini na kupendekeza mabadiliko ya mfumo wa kisiasa. Mapendekezo hayo yalipojadiliwa, kulikuwa na haja ya kuamua namna Tanzania ingeweza kubadili mfumo wake wa kisiasa kupitia taratibu za kikatiba na kisheria.

Katika mazingira hayo, kongamano maalumu la CCM la Februari 1992 lilikuwa sehemu muhimu ya mchakato wa kujadili mapendekezo ya mabadiliko hayo. Reuters iliripoti kwamba Mwinyi aliwaambia wajumbe kuwa wakati ulikuwa umefika kwa Tanzania kuwa na mfumo wa vyama vingi.

Kwa hiyo, kauli hii inapaswa kueleweka ndani ya mjadala halisi wa wakati huo: Tanzania ilikuwa ikitathmini mfumo wake wa kisiasa na namna ya kuruhusu ushindani wa vyama kupitia mabadiliko yaliyopangwa.

02 — MAANA NA UJUMBE MKUU

Kukubali kwamba mfumo wa kisiasa unaweza kubadilika

Maneno “The time is ripe” yana maana kwamba, kwa mtazamo uliotolewa katika kauli hiyo, wakati ulikuwa umefika wa kuzingatia mabadiliko. Kauli haikuzungumzia vyama vingi kama wazo la mbali, bali ililiweka suala hilo katika wakati wa sasa wa maamuzi ya Tanzania.

Sentensi ya pili, “Tanzania must go with the times,” inaongeza hoja ya kuendana na mabadiliko ya mazingira. Katika muktadha wa mwaka 1992, maneno hayo yalihusu hitaji la kuitazama upya mifumo ya kisiasa iliyokuwapo na kuamua kama mfumo wa vyama vingi ungekuwa njia inayofaa kwa kipindi kilichofuata.

Hata hivyo, kauli hii peke yake haielezi masharti yote ya mfumo mpya, wala haithibitishi kwamba kila kipengele cha demokrasia ya vyama vingi kingetekelezwa kikamilifu. Inatoa msimamo kuhusu mwelekeo wa mabadiliko; utekelezaji wake unapaswa kuchunguzwa kupitia maamuzi na nyaraka zilizofuata.

03 — MTAZAMO WA KIHISTORIA

Kutoka kwenye mjadala wa chama hadi mabadiliko ya kikatiba

Mjadala wa mwaka 1992 haukuwa tukio lililoanza na kauli moja pekee. Ulitanguliwa na mchakato wa kukusanya maoni kupitia Tume ya Nyalali na majadiliano ndani ya CCM. Ripoti ya tume na mapendekezo yake yalitoa msingi wa kuendelea na mjadala kuhusu mfumo wa kisiasa wa nchi.

Tarehe 18–19 Februari 1992, kongamano maalumu la CCM lilijadili suala la kurejesha mfumo wa vyama vingi. Ripoti ya Reuters iliyochapishwa tarehe 20 Februari ilieleza kauli ya Mwinyi katika mazingira hayo. Tarehe ya ripoti na tarehe za kongamano ni taarifa mbili tofauti zinazopaswa kutofautishwa katika kumbukumbu za kihistoria.

Baadaye mwaka huo, marekebisho ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania yaliwezesha kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi vya siasa. Sheria ya Vyama vya Siasa ya mwaka 1992 nayo iliweka msingi wa usajili wa vyama. Hatua hizo ziliingiza mjadala wa kisiasa katika mfumo mpya wa kikatiba na kisheria.

Kwa mtazamo wa kihistoria, nukuu hii ni sehemu ya kumbukumbu za mabadiliko hayo. Ili kuelewa ukubwa wa mabadiliko, ni muhimu kuisoma pamoja na ripoti ya Tume ya Nyalali, kumbukumbu za CCM na nyaraka za marekebisho ya Katiba.

04 — UMUHIMU KWA TANZANIA

Mabadiliko ya mfumo wa kisiasa na nafasi ya taasisi

Umuhimu wa kauli hii unatokana na uhusiano wake na kipindi ambacho Tanzania ilibadilisha mfumo wake wa kisiasa kutoka chama kimoja kwenda mfumo unaoruhusu vyama vingi. Mabadiliko hayo yalihitaji zaidi ya tamko la kisiasa: yalihusisha marekebisho ya Katiba, sheria za vyama na taratibu za uchaguzi.

Historia hiyo inaonyesha nafasi ya taasisi katika kubadilisha maamuzi ya kisiasa kuwa taratibu zinazotambulika kisheria. Pia inaweka wazi tofauti kati ya kutangaza mwelekeo wa mabadiliko na kujenga mfumo unaoweza kuendesha ushindani wa kisiasa chini ya sheria.

Kwa Tanzania, mwaka 1992 ni rejea muhimu katika kuelewa historia ya mfumo wa vyama vingi. Kauli ya Mwinyi ni mojawapo ya nyaraka za habari zinazosaidia kurekodi namna mabadiliko hayo yalivyojadiliwa wakati yalipokuwa yakikaribia kupitishwa.

05 — KAULI KATIKA VITENDO

Mchakato wa kurejesha mfumo wa vyama vingi

Hatua

Mwaka 1991, Mwinyi aliteua Tume ya Rais iliyoongozwa na Jaji Mkuu mstaafu Francis Nyalali kukusanya maoni kuhusu mfumo wa chama kimoja au mfumo wa vyama vingi. Tume hiyo ilipendekeza kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi.

Uhusiano na kauli

Uteuzi wa tume na mchakato uliofuata vina uhusiano wa moja kwa moja na suala lililozungumziwa katika nukuu: kutathmini na kubadilisha mfumo wa kisiasa uliokuwapo. Huu ni ushahidi wa hatua za kitaasisi zilizohusiana na suala hilo, si uthibitisho kwamba kauli ya Februari pekee ndiyo iliyozisababisha.

Muktadha wa wakati

Mchakato ulianza kabla ya kongamano la Februari 1992 na ukaendelea kupitia maamuzi ya chama, marekebisho ya Katiba na sheria zilizohusika.

Matokeo yaliyothibitishwa

Mwaka 1992, Tanzania ilirejesha mfumo wa vyama vingi kupitia mabadiliko ya kikatiba na kisheria. Uchaguzi Mkuu wa kwanza chini ya mfumo huo ulifanyika mwaka 1995. Matokeo haya yanathibitisha mabadiliko ya mfumo, lakini hayamaanishi kwamba kila lengo la demokrasia lilikuwa limekamilika.

USHahidi WA KIHISTORIA Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi — Historia ya Tume Bunge la Tanzania — Historia ya Bunge Reuters — Tanzania Announces Move Toward Democracy
06 — MWELEKEO WA KIHISTORIA

Kabla ya kauli, wakati wake na maana yake kwa sasa

Kauli hii inaweza kueleweka vizuri zaidi inapowekwa katika mfuatano wa mchakato wa kisiasa ulioizunguka.

KABLA YA FEBRUARI 1992

Mjadala wa mfumo

Tume ya Nyalali ilikuwa imekusanya maoni kuhusu mfumo wa chama kimoja au vyama vingi na kuwasilisha mapendekezo yake. Suala la mfumo wa kisiasa lilikuwa tayari limeingia katika mchakato wa kitaasisi.

FEBRUARI 1992

Kauli ya Mwinyi

Katika kongamano maalumu la CCM, Mwinyi alieleza kwamba wakati ulikuwa umefika kwa Tanzania kuwa na mfumo wa vyama vingi. Reuters iliripoti kauli hiyo tarehe 20 Februari 1992.

BAADA YAKE

Mabadiliko ya kikatiba

Marekebisho ya Katiba na sheria za mwaka 1992 yaliweka msingi wa mfumo wa vyama vingi, na uchaguzi mkuu wa kwanza chini ya mfumo huo ukafanyika mwaka 1995.

07 — MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA

Kutofautisha uwepo wa vyama vingi na ubora wa ushindani wa kisiasa

Kwa Tanzania ya sasa, kauli hii inaweza kutumika kutafakari namna mifumo ya kisiasa inavyobadilika kulingana na mazingira ya taifa na mahitaji ya wananchi. Hata hivyo, uwepo wa vyama vingi kisheria na ubora wa ushindani wa kisiasa ni masuala yanayohitaji kutathminiwa kwa vigezo tofauti.

Masuala kama ushiriki wa wananchi, nafasi ya vyama vya siasa, uendeshaji wa uchaguzi na utekelezaji wa sheria yanaweza kuchunguzwa kwa ushahidi wa wakati husika. Nukuu ya mwaka 1992 haitoi majibu ya moja kwa moja kwa masuala yote hayo, lakini inaweka kumbukumbu ya hatua muhimu katika historia ya mfumo wa kisiasa nchini.

08 — TAFakURI YA KIZAZI KIJACHO

Historia ya mabadiliko na wajibu wa kuhifadhi kumbukumbu

Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kusaidia kueleza namna Tanzania ilivyojadili na kuamua kubadilisha mfumo wake wa kisiasa mwaka 1992. Thamani yake itaeleweka kwa kina zaidi inapohifadhiwa pamoja na ripoti za wakati huo, kumbukumbu za mijadala na nyaraka za kikatiba.

Somo la kihistoria si kwamba mabadiliko yote hukamilika mara tu yanapotangazwa. Ni kwamba maamuzi ya kisiasa yanahitaji taratibu, sheria na taasisi zinazoyaweka katika mfumo unaoweza kutekelezwa na kuchunguzwa.

UFAFANUZI WA MAKTABA

Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kama ilivyoripotiwa na Reuters katika The Christian Science Monitor tarehe 20 Februari 1992. Tafsiri ya Kiswahili ni tafsiri ya Maktaba. Maelezo kuhusu muktadha, hatua za kisiasa na umuhimu wa kauli ni uchambuzi wa kihistoria, si sehemu ya maneno aliyotamka Rais Mwinyi.

Tarehe ya ripoti imetofautishwa na tarehe za kongamano ili kuepuka kuwasilisha tarehe ya uchapishaji kama tarehe kamili ya kutamkwa kwa nukuu. Uhusiano kati ya kauli na mabadiliko ya mwaka 1992 umeelezwa kwa kuzingatia mchakato wa kitaasisi na kisheria.

MAREJEO YA KIHISTORIA

Vyanzo vya kufuatilia historia ya kauli

01 Tanzania Announces Move Toward Democracy Reuters, The Christian Science Monitor — 20 Februari 1992 02 Historia ya Tume Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi — mchakato wa mfumo wa vyama vingi 03 Historia ya Bunge Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania 04 Tanzania Introduces a Multi-Party System Juma Ngasongwa — Review of African Political Economy, 1992
MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA HIFADHI YA KUMBUKUMBU ZA KIHISTORIA

Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania

Chagua Rais kutazama mkusanyo wa nukuu, kauli na fikra zake.

01 Julius K. Nyerere Rais wa Kwanza wa Tanzania › 02 Ali Hassan Mwinyi Rais wa Pili wa Tanzania › 03 Benjamin William Mkapa Rais wa Tatu wa Tanzania › 04 Jakaya Mrisho Kikwete Rais wa Nne wa Tanzania › 05 John Pombe Magufuli Rais wa Tano wa Tanzania › 06 Samia Suluhu Hassan Rais wa Sita wa Tanzania ›
TAFUTA HAPA
NUKUU UITAKAYO
⌕ Andika neno kuu, mada au jina la Rais... Tafuta →
Gundua hekima, maono na kauli za viongozi wa Tanzania
katika Maktaba ya Nukuu za Marais.
MAKTABA YA NUKUU
ALI HASSAN MWINYI
Inapakia...

Endelea na Nukuu Zinazofuata

Chagua nukuu nyingine katika Maktaba ya Ali Hassan Mwinyi.

Ali Hassan Mwinyi
KUHUSU

ALI HASSAN MWINYI

Ali Hassan Mwinyi (1925–2024) alikuwa Rais wa Pili wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, aliyeongoza nchi kuanzia 5 Novemba 1985 hadi 23 Novemba 1995.

Alizaliwa tarehe 8 Mei 1925 huko Kivure, Mkoa wa Pwani, na alikulia Zanzibar. Kabla ya kuingia katika siasa, Mwinyi alikuwa mwalimu na baadaye alishika nyadhifa mbalimbali katika Serikali ya Zanzibar na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Urais wake ulihusishwa na kipindi muhimu cha mabadiliko ya kiuchumi, kisera na kisiasa nchini Tanzania. Serikali yake ilipanua nafasi ya sekta binafsi na biashara, huku Tanzania ikianza mchakato wa kurejea katika mfumo wa vyama vingi vya siasa katika miaka ya 1990.

Katika historia ya Tanzania, kipindi cha Mwinyi kinabaki kuwa sehemu muhimu ya mpito kuelekea uchumi wenye nafasi kubwa zaidi kwa sekta binafsi na nguvu za soko, sambamba na mabadiliko ya mfumo wa kisiasa. Jina Mzee Ruksa limeendelea kuwa alama inayohusishwa na mtazamo wake wa kuruhusu mabadiliko na kufungua nafasi kwa shughuli za kijamii na kiuchumi ndani ya mipaka ya sheria.

SOMA ZAIDI →