MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Mwinyi: Ubaguzi wa Rangi Hauwezi Kurekebishwa, Lazima Ukomeshwe
“
Ubaguzi wa rangi ni uovu ambao hauwezi kurekebishwa; lazima uondolewe.
Tafsiri ya Kiswahili ya kauli iliyorekodiwa kwa Kiingereza
MANENO YA AWALI KATIKA REKODI
Kauli kuhusu mfumo wa apartheid nchini Afrika Kusini
“Apartheid is an evil that cannot be reformed. It must be abolished.”
Haya ndiyo maneno ya Kiingereza yaliyorekodiwa katika kumbukumbu
rasmi ya hotuba ya Rais Ali Hassan Mwinyi. Nukuu ya Kiswahili
iliyo juu ni tafsiri ya maneno hayo, si maandishi ya awali ya
hotuba kwa Kiswahili.
Marejeo:
United Nations Digital Library — A/42/PV.30, uk. 6
.
Rekodi inaweka kauli hii ndani ya hotuba ya Rais Mwinyi katika
mkutano wa Baraza Kuu uliofanyika tarehe 8 Oktoba 1987.
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kauli iliyolenga msingi wa mfumo wa apartheid
Tarehe 8 Oktoba 1987, Rais Ali Hassan Mwinyi alihutubia Mkutano
wa 42 wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa mjini New York.
Katika sehemu ya hotuba yake iliyohusu Afrika Kusini, alikosoa
juhudi za utawala wa wakati huo kuwasilisha marekebisho ya
mfumo wa apartheid kana kwamba yangeweza kutatua tatizo
lililokuwepo.
Apartheid ilikuwa mfumo wa kisheria na kisiasa uliowagawa watu
kwa misingi ya rangi na kuendeleza utawala wa wachache weupe
nchini Afrika Kusini. Mfumo huo uliathiri haki za kisiasa,
makazi, ushiriki wa umma na maisha ya watu weusi walio wengi.
Kwa hiyo, mjadala haukuwa kuhusu marekebisho ya utawala pekee;
ulihusu pia kama mfumo ulioweka ubaguzi katika msingi wa
mamlaka ungeweza kuleta usawa wa kweli.
Katika rekodi ya hotuba, Mwinyi alitofautisha kati ya
kuurekebisha mfumo huo na kuuondoa. Alisema kuwa mapendekezo
ya wakati huo hayangeweza kumaliza apartheid, na akasisitiza
kwamba mfumo huo ulipaswa kukomeshwa. Kauli yake iliwekwa
katika mjadala mpana wa kimataifa kuhusu haki za watu wa
Afrika Kusini na mustakabali wa utawala wa nchi hiyo.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Tofauti kati ya kurekebisha mfumo na kuondoa ubaguzi
Neno “cannot be reformed” linaweka hoja kwamba tatizo
lilikuwa ndani ya muundo wa apartheid wenyewe. Kwa mtazamo
unaoelezwa na kauli hii, mabadiliko madogo ambayo yangeacha
msingi wa ubaguzi ukiendelea yasingetosha kutatua tatizo.
Sentensi “It must be abolished” inaweka wazi hitimisho
la Mwinyi: lengo halikupaswa kuwa kuufanya mfumo huo uonekane
unakubalika zaidi, bali kuumaliza. Hivyo, ujumbe mkuu wa kauli
ni kwamba mfumo unaotegemea ubaguzi wa rangi hauwezi kuleta
usawa kwa kurekebishwa juu juu ikiwa msingi wake wa kibaguzi
unabaki.
Kauli hii ni msimamo wa kisiasa na kimaadili uliowasilishwa
na Mwinyi katika jukwaa la kimataifa. Maana yake inaweza
kufafanuliwa kutokana na maneno yake na maelezo yaliyotangulia
katika rekodi ya hotuba, bila kudhani nia nyingine ambazo
hazijaelezwa katika chanzo.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Afrika Kusini na mjadala wa kimataifa wa miaka ya 1980
Katika miaka ya 1980, apartheid iliendelea kuwa suala muhimu
katika mijadala ya Umoja wa Mataifa. Serikali nyingi na
harakati za ukombozi zilipinga mfumo huo, huku suala la
vikwazo, haki za kisiasa na kukomesha ubaguzi likiwa sehemu
ya hatua zilizojadiliwa katika jumuiya ya kimataifa.
Hotuba ya Mwinyi ya Oktoba 1987 ilitolewa katika mazingira
hayo. Rekodi yake inaonyesha kwamba hakujadili tu uwezekano
wa marekebisho ya utawala wa Afrika Kusini, bali pia masharti
ambayo yangefanya mabadiliko hayo yachukuliwe kuwa ya maana.
Alipinga mapendekezo aliyoyaeleza kuwa ya juu juu na akasisitiza
kuondolewa kwa mfumo wa apartheid.
Kauli hii inapaswa kusomwa kama sehemu ya historia ya
diplomasia ya Tanzania na mjadala wa kimataifa wa wakati huo.
Rekodi ya Umoja wa Mataifa ndiyo ushahidi wa msingi wa maneno
aliyotumia na mazingira ya karibu ya hotuba yake.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Msimamo wa Tanzania ndani ya jukwaa la kimataifa
Kwa historia ya Tanzania, nukuu hii ni kumbukumbu ya namna
Rais wa nchi alivyowasilisha msimamo kuhusu suala la haki
na ubaguzi wa rangi mbele ya Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.
Inasaidia kuelewa nafasi ambayo masuala ya Afrika Kusini
yalichukua katika diplomasia ya Afrika na mijadala ya kimataifa
katika kipindi hicho.
Umuhimu wake kwa Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni
kuhifadhi maneno hayo pamoja na tarehe, mahali na chanzo
kinachoweza kukaguliwa. Hivyo, msomaji anaweza kutofautisha
kati ya msimamo uliotolewa katika hotuba na hatua za kisiasa
au maamuzi ya taasisi zilizojadili suala hilo.
Nukuu hii pia inaweka kumbukumbu ya hoja kwamba usawa wa
wananchi hauwezi kutathminiwa kwa jina la mfumo au kwa
marekebisho yanayotangazwa pekee; ni muhimu kuchunguza
kama misingi ya ubaguzi yenyewe imeondolewa.
KAULI KATIKA VITENDO
Hatua iliyothibitishwa: kuwasilisha msimamo katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa
Hatua
Tarehe 8 Oktoba 1987, Ali Hassan Mwinyi alitoa hotuba katika
Mkutano wa 42 wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa. Katika hotuba
hiyo, alieleza wazi msimamo wake kuhusu kukomeshwa kwa
apartheid nchini Afrika Kusini.
Uhusiano na kauli
Uhusiano wa moja kwa moja unaothibitishwa ni kwamba Mwinyi
aliwasilisha msimamo huo katika jukwaa la kimataifa, na
maneno ya kupinga apartheid yamehifadhiwa katika rekodi ya
hotuba yake. Hii inathibitisha kitendo cha kutamka na
kuwasilisha msimamo, si yenyewe uthibitisho kwamba hotuba
ilisababisha mabadiliko fulani nchini Afrika Kusini.
Muktadha wa wakati
Hotuba ilitolewa mwaka 1987, wakati apartheid ikiendelea
kuwa suala la mjadala na maazimio katika Umoja wa Mataifa.
Baadaye, tarehe 20 Novemba 1987, Baraza Kuu lilipitisha
maazimio kuhusu sera za apartheid nchini Afrika Kusini,
yakiwemo maazimio A/RES/42/23(A) na A/RES/42/23(B).
Ushahidi wa kihistoria
Rekodi ya hotuba ya Mwinyi inathibitisha maneno yake na
tarehe ya hotuba. Maazimio ya Umoja wa Mataifa yanaonyesha
hatua zilizochukuliwa na Baraza Kuu katika suala hilo.
Hata hivyo, nyaraka hizi pekee hazithibitishi kwamba
maazimio hayo yalipitishwa kwa sababu ya hotuba ya Mwinyi.
Marejeo:
Rekodi ya hotuba A/42/PV.30
;
A/RES/42/23(B)
;
A/RES/42/23(A)
.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye mjadala wa mwaka 1987 hadi tafakuri ya sasa
Mfuatano huu unatofautisha mazingira ya kihistoria ya kauli,
kumbukumbu zake za sasa na maswali inayoweza kuyaacha kwa
vizazi vijavyo.
KABLA YA KAULI
Mfumo wa apartheid
Kabla ya hotuba ya Mwinyi, apartheid ilikuwa tayari
imekuwa suala la muda mrefu la haki za binadamu na
mahusiano ya kimataifa. Mjadala ulihusu jinsi ya
kukomesha mfumo uliotegemea ubaguzi wa rangi na
utawala wa wachache nchini Afrika Kusini.
8 OKTOBA 1987
Msimamo uliowasilishwa
Katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, Mwinyi alisema
kuwa apartheid haiwezi kurekebishwa na lazima iondolewe.
Rekodi rasmi ya hotuba ndiyo ushahidi wa msingi wa
kauli hii na mazingira yake.
LEO
Kumbukumbu na uelewa
Nukuu hii inaweza kutumika kuchunguza historia ya
diplomasia ya Tanzania na mjadala wa kimataifa kuhusu
ubaguzi wa rangi. Rekodi yake inaruhusu msomaji
kutathmini maneno ya kiongozi katika muktadha wake
badala ya kuyasoma kama kauli iliyotolewa bila mazingira.
KESHO
Thamani kwa vizazi vijavyo
Kwa watafiti na vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza
kusaidia kuelewa jinsi viongozi wa Tanzania walivyowasilisha
misimamo yao kuhusu masuala ya Afrika katika majukwaa
ya kimataifa. Thamani yake itaendelezwa kwa kuhifadhi
rekodi za msingi na kueleza tofauti kati ya kauli,
maamuzi na matokeo ya kihistoria.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Kupima mabadiliko kwa kuangalia msingi wa tatizo
Hoja kuu ya Mwinyi inaweza kutumika katika mjadala wa sasa
kuhusu namna mifumo ya ubaguzi inavyopaswa kutathminiwa.
Kubadili baadhi ya taratibu si sawa moja kwa moja na
kuondoa tatizo ikiwa misingi inayozalisha kutengwa au
kunyimwa haki bado ipo.
Hata hivyo, kauli hii ilihusu mfumo maalumu wa apartheid
nchini Afrika Kusini. Kuitumia katika mazingira mengine
kunahitaji kuchunguza tofauti za kihistoria, kisheria na
kijamii badala ya kudhani kuwa mifumo yote inafanana.
Umuhimu wake wa sasa uko katika swali linaloibua:
je, mabadiliko yanayopendekezwa yanaondoa tatizo lenyewe,
au yanabadilisha tu namna linavyoonekana?
UFAFANUZI WA MAKTABA
Maneno ya Kiingereza yaliyo katika sehemu ya “Maneno ya Awali”
yamechukuliwa kutoka kwenye rekodi rasmi ya hotuba ya Ali Hassan
Mwinyi katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, A/42/PV.30,
ukurasa wa 6. Nukuu ya Kiswahili ni tafsiri ya maneno hayo.
Maelezo ya muktadha na uchambuzi ni ufafanuzi wa kihistoria
unaotofautishwa na nukuu yenyewe. Uhusiano kati ya kauli,
hatua zilizochukuliwa na Umoja wa Mataifa na matokeo ya
baadaye umeelezwa kwa kuzingatia mipaka ya ushahidi uliopo.
