MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mwinyi: Uhuru wa Tanzania Haujakamilika Bila Ukombozi wa Afrika
Kauli kuhusu uhusiano kati ya uhuru wa Tanzania na mapambano dhidi ya
ubaguzi wa rangi na ukoloni kusini mwa Afrika, iliyotolewa katika
Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa mwaka 1987.
KAULI KAMA ILIVYONUKULIWA KATIKA REKODI RASMI YA UMOJA WA MATAIFA
“
We consider our own independence and freedom incomplete so long as there is apartheid in South Africa and brutal colonialism in Namibia.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Tunaona uhuru na kujitawala kwetu wenyewe kuwa havijakamilika
maadamu bado kuna ubaguzi wa rangi nchini Afrika Kusini na ukoloni
wa kikatili nchini Namibia.”
Rais Ali Hassan Mwinyi
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati kauli hii ilipotolewa.
TAREHE
8 Oktoba 1987
MAHALI
New York, Marekani
TUKIO
Mkutano wa 42 wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa
REJEA RASMI
A/42/PV.30
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Tanzania ilipounganisha uhuru wake na mapambano ya kusini mwa Afrika
Tarehe 8 Oktoba 1987, Rais Ali Hassan Mwinyi alihutubia Baraza Kuu
la Umoja wa Mataifa mjini New York. Katika hotuba hiyo, alizungumzia
hali ya watu waliokuwa chini ya utawala wa ubaguzi wa rangi nchini
Afrika Kusini na watu wa Namibia waliokuwa bado wanakabiliwa na
utawala wa Afrika Kusini.
Afrika Kusini ilikuwa chini ya mfumo wa apartheid, uliotumia
sheria na taasisi za serikali kutenganisha watu kwa misingi ya rangi
na kuwanyima wananchi weusi haki na ushiriki sawa katika maisha ya
kisiasa. Namibia nayo ilikuwa chini ya utawala wa Afrika Kusini,
licha ya juhudi za kimataifa za kukomesha hali hiyo na kufanikisha
uhuru wake.
Katika mazingira hayo, Mwinyi alieleza kuwa uhuru wa Tanzania
haupaswi kutazamwa kama jambo lililokamilika bila kuzingatia hali
ya watu wengine wa Afrika ambao bado hawakuwa na uhuru kamili.
Kauli yake iliweka mapambano ya kusini mwa Afrika ndani ya mjadala
mpana wa haki, kujitawala na wajibu wa jumuiya ya kimataifa.
Hivyo, nukuu hii haikuhusu hali ya ndani ya Tanzania pekee. Ilikuwa
sehemu ya hotuba iliyowasilisha msimamo wa Tanzania kuhusu
ubaguzi wa rangi, ukoloni na juhudi za kimataifa za kuleta uhuru
kwa watu wa Afrika Kusini na Namibia.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uhuru wa taifa katika mtazamo wa mshikamano wa Afrika
Maneno muhimu katika kauli hii ni kwamba uhuru na kujitawala kwa
Tanzania vilionekana kuwa havijakamilika wakati sehemu nyingine
za Afrika zikiendelea kukabiliwa na ubaguzi wa rangi na ukoloni.
Kwa kutumia mtazamo huo, Mwinyi aliunganisha uhuru wa nchi yake
na hali ya watu waliokuwa bado wanapigania haki ya kujiamulia
mustakabali wao.
Kauli hii haimaanishi kwamba Tanzania haikuwa taifa huru kisheria.
Tanzania ilikuwa tayari imepata uhuru wake. Hoja iliyosisitizwa
ilikuwa ya kisiasa na kimaadili: uhuru wa taifa moja hauondoi
wajibu wa kutambua hali ya mataifa na watu wengine wanaokabiliwa
na ukandamizaji.
Kwa hiyo, ujumbe mkuu ni kwamba uhuru unaweza kutazamwa kwa
viwango viwili vinavyohusiana. Kwanza, ni uwezo wa taifa
kujitawala. Pili, ni msimamo wake kuhusu haki ya watu wengine
kujitawala na kuishi bila ubaguzi wa kisheria unaowatenga
kutokana na rangi yao.
Mtazamo huu unaweka mshikamano wa Afrika kama suala la zaidi
ya urafiki wa mataifa. Unaunganisha uhuru wa kisiasa na
wajibu wa kutetea utu na haki za watu ambao hawakuwa na
nafasi sawa katika mifumo iliyokuwa ikiwatawala.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Urithi wa ukombozi wa Afrika katika kipindi cha Mwinyi
Mwaka 1987, Tanzania ilikuwa tayari na historia ndefu ya kuunga
mkono mapambano ya ukombozi wa Afrika. Katika miaka iliyotangulia,
Dar es Salaam ilikuwa kituo muhimu kwa baadhi ya harakati za
ukombozi, na Tanzania ilishiriki katika juhudi za kikanda na
kimataifa za kupinga utawala wa kikoloni na wa wachache.
Historia hiyo ilijumuisha ushirikiano na harakati kama African
National Congress (ANC) ya Afrika Kusini na South West Africa
People's Organisation (SWAPO) ya Namibia. Tanzania pia ilikuwa
sehemu ya juhudi za nchi za mstari wa mbele za kusini mwa Afrika
katika kupinga ubaguzi wa rangi na kuunga mkono ukombozi.
Mwaka 1987, mapambano hayo yalikuwa bado hayajakamilika.
Mfumo wa apartheid uliendelea kuwepo Afrika Kusini, huku
Namibia ikiwa bado haijapata uhuru. Katika hotuba yake,
Mwinyi aliomba hatua za pamoja za jumuiya ya kimataifa,
zikiwemo shinikizo dhidi ya mfumo wa ubaguzi wa rangi na
kuungwa mkono kwa juhudi za kuleta uhuru wa Namibia.
Rekodi rasmi ya hotuba inaonyesha kuwa Mwinyi alitaja pia
Azimio la Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa namba 435
la mwaka 1978 kuhusu Namibia, na akaeleza uungaji mkono wa
Tanzania kwa SWAPO. Haya yanaweka kauli yake katika mjadala
wa kidiplomasia uliokuwa ukiendelea kuhusu namna ya kumaliza
utawala wa Afrika Kusini nchini Namibia na kukomesha apartheid.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Nafasi ya Tanzania katika diplomasia ya ukombozi
Kauli hii ni kumbukumbu ya namna Tanzania ilivyowasilisha
msimamo wake kuhusu ukombozi wa Afrika katika jukwaa la
kimataifa. Inaonyesha kuwa katika hotuba ya rais wa nchi,
historia ya uhuru wa Tanzania iliunganishwa na masuala
ya kisiasa yaliyokuwa yakikabili sehemu nyingine za bara.
Kwa Tanzania, suala hili lilikuwa na uhusiano na sera ya
nje iliyokuwa imejengwa kwa sehemu juu ya kupinga ukoloni,
kuunga mkono kujitawala na kushirikiana na mataifa mengine
ya Afrika. Kauli ya Mwinyi iliwasilisha mwendelezo wa
msimamo huo katika kipindi chake cha uongozi.
Umuhimu wa kauli hii pia upo katika namna inavyoonyesha
matumizi ya diplomasia kama njia ya kuwasilisha msimamo
wa taifa kuhusu masuala yanayovuka mipaka yake. Baraza
Kuu la Umoja wa Mataifa lilikuwa jukwaa ambalo Tanzania
ingeweza kueleza hoja zake, kuunga mkono hatua za pamoja
na kushiriki katika mjadala wa kimataifa.
Kwa mtazamo wa historia ya taifa, nukuu hii inasaidia
kuelewa kuwa sera ya nje ya Tanzania katika kipindi hicho
haikuhusu uhusiano wa pande mbili pekee. Ilihusisha pia
masuala ya ukombozi, ushirikiano wa Afrika na msimamo
wa nchi kuhusu ubaguzi wa rangi.
HATUA
Tanzania iliunga mkono mapambano ya ukombozi kusini mwa
Afrika kwa njia za kidiplomasia na kwa kutoa nafasi kwa
baadhi ya harakati za ukombozi kufanya shughuli zao
nchini. Dar es Salaam pia ilikuwa makao ya Kamati ya
Ukombozi ya Umoja wa Nchi Huru za Afrika (OAU).
UHUSIANO NA KAULI
Hatua hizo zinaendana na wazo lililo katika nukuu kwamba
uhuru wa Tanzania haupaswi kutazamwa bila kujali mapambano
ya watu wengine wa Afrika. Huu ni mwendelezo wa kimuktadha
wa sera ya taifa; hauonyeshi kwamba nukuu ya tarehe
8 Oktoba 1987 ndiyo iliyosababisha hatua hizo.
MUKTADHA WA WAKATI
Msaada wa Tanzania kwa harakati za ukombozi ulianza
kabla ya urais wa Mwinyi na uliendelea katika vipindi
mbalimbali vya historia ya taifa. Mwaka 1987, wakati
wa hotuba hii, apartheid ilikuwa bado ipo Afrika Kusini
na Namibia ilikuwa bado haijapata uhuru.
USHUHUDI
Rekodi ya hotuba ya Umoja wa Mataifa inaonyesha wazi
kuwa Mwinyi aliunga mkono haki na juhudi za watu wa
Afrika Kusini na Namibia kupata uhuru, akataja SWAPO
na akasisitiza hatua za kimataifa dhidi ya apartheid.
Historia ya Tanzania kama kituo cha harakati za ukombozi
imeelezwa pia katika machapisho ya kihistoria.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka mwaka 1987 hadi tafakuri ya leo na kesho
Kauli hii inaweza kueleweka vizuri zaidi inapowekwa katika
vipindi vitatu: mazingira yaliyotangulia hotuba, ujumbe
uliotolewa mwaka 1987 na maswali ambayo historia hiyo
inayaacha kwa wakati wa sasa na vizazi vijavyo.
KABLA YA 1987
Urithi wa ukombozi
Tanzania ilikuwa imejenga historia ya kuunga mkono
harakati za ukombozi na kupinga utawala wa kikoloni
na wa wachache katika sehemu mbalimbali za Afrika.
Historia hiyo ndiyo mojawapo ya misingi ya kuelewa
msimamo ulioelezwa na Mwinyi mwaka 1987.
1987
Kauli katika Umoja wa Mataifa
Mwinyi alieleza kuwa uhuru wa Tanzania haukuwa
umekamilika kimaadili wakati apartheid ikiendelea
Afrika Kusini na ukoloni ukiendelea Namibia.
Hotuba hiyo iliomba hatua za kimataifa za kukomesha
mifumo hiyo na kusaidia juhudi za ukombozi.
LEO
Umuhimu wake katika sasa
Kauli hii inaweza kusaidia kutafakari nafasi ya
mshikamano wa kimataifa katika kutetea haki na
kujitawala. Pia inaweka swali la namna mataifa
yanavyoweza kuunganisha maslahi yao ya kitaifa
na misingi ya haki katika mahusiano ya kimataifa.
KESHO
Funzo kwa vizazi vijavyo
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kuwa sehemu
ya kumbukumbu ya namna Tanzania ilivyowasilisha
msimamo wake kuhusu ukombozi wa Afrika. Thamani
yake itaeleweka zaidi kwa kuisoma pamoja na rekodi
za hotuba, sera za wakati huo na historia ya matukio
yaliyofuatia.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Uhuru, utu na wajibu katika mahusiano ya kimataifa
Katika mazingira ya sasa, nukuu hii inaweza kusomwa kama
tafakuri kuhusu uhusiano kati ya uhuru wa taifa na haki
za watu wengine. Inatofautisha kujitawala kwa nchi na
swali pana la namna mataifa yanavyoshughulikia ukandamizaji
na ubaguzi nje ya mipaka yao.
Hata hivyo, matumizi ya kauli hii katika mijadala ya sasa
yanahitaji kuzingatia tofauti za kihistoria na kisiasa
kati ya mwaka 1987 na mazingira ya leo. Nukuu yenyewe
inahusu apartheid ya Afrika Kusini na utawala wa Afrika
Kusini nchini Namibia; matumizi yake katika masuala mengine
yanahitaji uchambuzi wa mazingira husika badala ya
kudhani kuwa hali zote zinafanana.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kwa maneno yake kama
yalivyo katika rekodi rasmi ya Umoja wa Mataifa, A/42/PV.30.
Maandishi ya Kiswahili ni tafsiri ya nukuu hiyo.
Taarifa za tarehe, mahali na tukio zinatokana na rekodi
hiyo ya msingi. Maelezo ya muktadha na maana ni uchambuzi
wa kihistoria unaotofautishwa na maneno halisi ya Rais.
Sehemu ya “Kauli katika Vitendo” inaeleza uhusiano wa
kauli na historia pana ya sera ya nje ya Tanzania.
Haidai kwamba hotuba ya mwaka 1987 ndiyo iliyosababisha
hatua zilizochukuliwa katika vipindi vya awali.
