MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: Haki na Amani Ndiyo Msingi wa Mustakabali wa Afrika
“
Lengo letu ni kuendeleza, katika bara hili, haki na amani miongoni mwa watu, bila kujali rangi, kabila au dini.
Mwalimu Julius K. Nyerere
Tarehe
14 Desemba 1965
Mahali
Bunge la Taifa, Tanzania
Tukio / Hotuba
Hotuba kwa Bunge la Taifa
MUKTADHA
Kauli ya mwisho katika hotuba kuhusu wajibu wa Afrika
Kauli hii ilitolewa na Mwalimu Julius K. Nyerere tarehe
14 Desemba 1965, wakati Tanzania ilikuwa ikijadili hatua
za Afrika kuhusu mgogoro wa Southern Rhodesia baada ya
utawala wa wachache wa Ian Smith kutangaza
Unilateral Declaration of Independence tarehe
11 Novemba 1965.
Katika hotuba hiyo, Nyerere alisisitiza kwamba upinzani wa
Tanzania na nchi nyingine za Afrika haukulenga watu kwa
misingi ya rangi, bali ulilenga utawala wa kibaguzi na
ukosefu wa utawala wa wengi. Mwishoni mwa hotuba, alirudisha
hoja hiyo kwenye msingi mpana zaidi: lengo la mapambano
lilikuwa kujenga Afrika inayotawaliwa na haki na amani,
bila ubaguzi wa rangi, kabila au dini.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uhuru wa Afrika ulipaswa kwenda sambamba na usawa wa watu
Nyerere anaweka wazi kwamba ukombozi wa Afrika haukuwa
suala la kubadilisha tu nani anayeshika mamlaka. Kwa mtazamo
unaojitokeza katika kauli hii, mafanikio ya ukombozi
yangepimwa pia kwa uwezo wa jamii kuishi katika mazingira
yenye haki na amani.
Maneno “bila kujali rangi, kabila au dini” yanaipa kauli hii
upeo mpana zaidi. Yanaonyesha kwamba msingi wa jamii mpya
alioutetea haukupaswa kujengwa juu ya utambulisho wa kundi
fulani, bali juu ya heshima na usawa wa watu.
KILICHOTOKEA
Kauli hii ilihitimisha hoja ya Nyerere kuhusu mgogoro wa 1965
Katika hotuba hiyo, Nyerere alikuwa akieleza kwa nini
Tanzania na nchi nyingine za Afrika ziliona suala la
Southern Rhodesia kuwa zaidi ya mgogoro wa kisiasa wa nchi
moja. Hoja yake ilikuwa kwamba utawala wa wachache wa
kibaguzi ulikuwa ukigusa moja kwa moja mapambano mapana
ya Afrika dhidi ya ubaguzi na ukoloni.
Kwa hiyo, kauli hii haikuwa sentensi iliyotengwa na hotuba.
Ilikuwa hitimisho la hoja yake: kwamba hatua za kisiasa
zilizokuwa zikichukuliwa zilipaswa kueleweka ndani ya
azma pana ya kujenga bara lenye haki, amani na heshima
kwa watu wote.
UMUHIMU KWA TAIFA
Msingi wa kuelewa msimamo wa Tanzania kuhusu umoja na usawa
Nukuu hii ni muhimu katika historia ya Tanzania kwa sababu
inaonyesha namna Nyerere alivyohusisha sera ya nje ya
Tanzania na misingi ya ndani ya taifa: haki, amani,
kutobagua na heshima kwa utu wa binadamu.
Pia inaonyesha kwamba Tanzania ya miaka ya mwanzo ya uhuru
haikuiona amani kama kutokuwepo kwa vita pekee. Amani
ilihusishwa na uwepo wa haki na mazingira ambayo watu
wanaweza kuishi pamoja bila kugawanywa kwa misingi ya
rangi, kabila au dini.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kutoka ukombozi wa taifa hadi ukombozi wa bara
Mwaka 1965 ulikuwa katika kipindi ambacho mataifa mengi ya
Afrika yalikuwa bado yakipambana na ukoloni, tawala za
wachache na ubaguzi wa rangi. Southern Rhodesia ilikuwa
moja ya maeneo ambayo suala la nani angekuwa na mamlaka ya
kisiasa lilikuwa bado halijatatuliwa kwa msingi wa utawala
wa wengi.
Kauli hii inaonyesha namna Nyerere alivyoielewa historia
hiyo kwa mtazamo mpana: uhuru wa taifa moja haukuwa mwisho
wa safari ya ukombozi. Ukombozi ulihusisha pia kujenga
misingi ya usawa, amani na mshikamano katika bara zima.
MAANA YA KAULI KATIKA VIPINDI TOFAUTI
1965, Leo na Kizazi Kijacho
Maana ya kauli hii inaweza kufuatiliwa kutoka kwenye
mazingira yaliyomzaa, umuhimu wake katika Afrika ya leo,
na somo linaloweza kubaki kwa vizazi vijavyo.
1965
Wakati wa Kauli
Wakati huo, kauli hii ilikuwa ndani ya mjadala wa
mapambano dhidi ya utawala wa wachache wa kibaguzi
Southern Rhodesia. Nyerere alisisitiza kwamba lengo
la Tanzania na Afrika lilikuwa zaidi ya kushinda
mgogoro wa kisiasa; lilikuwa kujenga mazingira ya
haki na amani kwa watu wote.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Leo, kauli hii inaweza kusomwa kama sehemu ya urithi
wa kisiasa unaosisitiza umuhimu wa kuishi pamoja,
kuheshimu tofauti za watu na kutafuta amani inayokwenda
sambamba na haki. Hivyo, thamani yake haibaki kwenye
historia ya 1965 pekee, bali inaendelea kuwa rejea
katika mjadala wa mshikamano wa jamii na Afrika.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Kwa vizazi vijavyo, kauli hii inaacha somo kwamba
urithi wa ukombozi wa Afrika haupaswi kupimwa kwa
uhuru wa kisiasa pekee. Unapaswa pia kuonekana katika
uwezo wa jamii kujenga haki, amani na mshikamano
unaoheshimu tofauti za watu.
ATHARI YA KAULI
Kauli iliyoweka utu na usawa ndani ya dhana ya ukombozi
Uzito wa kauli hii unatokana na namna inavyounganisha
masuala mawili ambayo mara nyingi yanaweza kutazamwa
tofauti: haki na amani. Kwa mtazamo wa Nyerere, amani
ya kudumu haiwezi kutenganishwa na haki, na haki haiwezi
kutenganishwa na kuheshimu utu wa watu bila kujali
tofauti zao.
Ndiyo maana kauli hii inabaki kuwa kumbukumbu muhimu ya
namna Tanzania ilivyowasilisha msimamo wake katika kipindi
cha mwanzo cha uhuru: kupinga ubaguzi huku ikisisitiza
kwamba mapambano hayo hayakuwa dhidi ya jamii fulani,
bali dhidi ya mfumo wa ubaguzi.
URITHI WA KAULI
Kutoka kwenye hotuba ya 1965 hadi kumbukumbu ya taifa
Zaidi ya mazingira ya kisiasa yaliyosababisha hotuba hii,
kauli hiyo imebeba wazo linaloweza kutenganishwa na tukio
lenyewe na kusomwa kama sehemu ya historia ya fikra za
uongozi wa Tanzania. Inasisitiza kwamba kujenga taifa na
bara kunahitaji zaidi ya mamlaka ya kisiasa: kunahitaji
misingi ya haki, amani na kuheshimu tofauti za wananchi.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu iliyo hapo juu imewasilishwa kama kauli ya msingi
inayohusishwa na Mwalimu Julius K. Nyerere katika hotuba
yake kwa Bunge la Taifa tarehe 14 Desemba 1965. Maelezo
yanayofuata ni uchambuzi wa Maktaba unaotenganishwa na
maneno ya nukuu yenyewe, na unaangalia muktadha wa kauli,
maana yake, umuhimu wake na namna inavyoweza kueleweka
katika vipindi tofauti.
