MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Rais Samia: Demokrasia ya Vyama Vingi Inapaswa Kuharakisha Maendeleo ya Wananchi
“
Malengo makuu ya kuwepo kwa mfumo wa demokrasia ya vyama vingi vya siasa nchini ni kuongeza kasi ya kuleta maendeleo kwa wananchi.
Dkt. Samia Suluhu Hassan · 15 Desemba 2021
Dkt. Samia Suluhu Hassan
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tarehe
15 Desemba 2021
Mahali
Dodoma, Tanzania
Tukio
Ufunguzi wa Mkutano wa Wadau wa Demokrasia ya Vyama Vingi vya Siasa
CHANZO NA UTHIBITISHO
Rejea ya msingi ya kauli
Kauli hii inahusishwa na hotuba ya Dkt. Samia Suluhu Hassan
wakati wa kufungua Mkutano wa Wadau uliojadili hali ya
demokrasia ya vyama vingi vya siasa nchini Tanzania,
uliofanyika Dodoma tarehe 15 Desemba 2021.
Tovuti rasmi ya Ikulu pia ilichapisha taarifa inayohusisha
Rais na kauli kuhusu lengo la mfumo huo kuharakisha
maendeleo ya wananchi.
SOMA HOTUBA RASMI YA IKULU
↗
FUNGUA NAKALA YA HOTUBA KATIKA PDF
↗
Tanbihi ya uhariri: Taarifa rasmi ya Ikulu inatumia maneno
“kuwepo kwa mfumo” na “maendeleo kwa wananchi”. Maneno
yaliyoonyeshwa kwenye nukuu kuu yamefuata toleo hilo la
taarifa rasmi. Kwa matumizi ya kitaaluma, nakala ya hotuba
ndiyo rejea ya msingi ya kulinganisha maneno na muktadha wake.
MUKTADHA
Mkutano wa kutathmini hali ya demokrasia ya vyama vingi
Tarehe 15 Desemba 2021, Dkt. Samia Suluhu Hassan alifungua
mkutano wa wadau ulioitishwa kujadili hali ya demokrasia ya
vyama vingi vya siasa nchini. Mkutano huo uliwakutanisha
wadau wa kisiasa na makundi mengine ili kujadili namna
mfumo wa vyama vingi ulivyokuwa ukiendeshwa na masuala
yaliyohitaji kuangaliwa zaidi.
Katika mazingira hayo, kauli kuhusu maendeleo ya wananchi
iliweka mbele swali la msingi: mfumo wa vyama vingi
unapaswa kutoa mchango gani kwa maisha ya watu? Hoja hiyo
iliunganisha mjadala wa ushindani wa kisiasa na wajibu wa
viongozi na vyama kueleza sera, kusikiliza maoni mbadala
na kujadili namna ya kutatua matatizo ya wananchi.
Muktadha wa hotuba pia ulihusisha mjadala kuhusu namna
shughuli za kisiasa zinavyoweza kufanyika ndani ya mfumo
wa sheria, kwa kuzingatia nafasi ya maoni mbadala na
umuhimu wa kudumisha mazingira ya amani.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Ushindani wa kisiasa upimwe pia kwa mchango wake kwa wananchi
Kiini cha kauli hii ni uhusiano kati ya demokrasia ya
vyama vingi na maendeleo ya wananchi. Kwa mtazamo
unaowasilishwa katika nukuu, uwepo wa vyama vingi
haupaswi kuangaliwa kama mpangilio wa kisiasa pekee;
unapaswa pia kuhusishwa na namna wananchi wanavyonufaika
na mijadala ya sera, uwajibikaji na maamuzi ya umma.
Maneno “kuongeza kasi” yanaweka msisitizo kwenye mchango
unaotarajiwa kutoka katika mfumo huo. Hayamaanishi
kwamba maendeleo hutokea moja kwa moja kwa sababu tu
kuna vyama vingi. Uhusiano huo hutegemea mambo mengine,
yakiwemo ubora wa sera, utendaji wa taasisi, uwajibikaji
wa viongozi na uwezo wa wananchi kushiriki katika
mijadala inayohusu mustakabali wao.
Kwa hiyo, kauli hii inaweza kusomwa kama msimamo
unaosisitiza kwamba siasa zinapaswa kuwa na uhusiano
unaoonekana na mahitaji ya wananchi, badala ya mjadala
wa ushindani wa madaraka pekee.
UMUHIMU KWA TAIFA
Kuunganisha mjadala wa kisiasa na mahitaji ya jamii
Kwa Tanzania, nukuu hii inatoa msingi wa kutafakari
namna vyama vya siasa, viongozi na taasisi za umma
vinavyoweza kujibu mahitaji ya wananchi kupitia
sera na maamuzi. Masuala kama ajira, elimu, afya,
huduma za msingi na fursa za kiuchumi ni mifano
ya maeneo ambayo wananchi wanaweza kuyatumia
kutathmini ahadi na mapendekezo ya kisiasa.
Hata hivyo, maendeleo ya wananchi hayawezi kupimwa
kwa kauli za kisiasa pekee. Yanahitaji kuchunguzwa
kupitia sera zilizowekwa, maamuzi yaliyofanywa,
utekelezaji wake na matokeo yanayoweza kuthibitishwa.
Vivyo hivyo, ubora wa demokrasia unahusisha zaidi
ya matarajio ya maendeleo; unahusisha pia nafasi ya
wananchi kushiriki, kutoa maoni na kujadili njia
tofauti za kutatua changamoto za taifa.
Umuhimu wa kauli hii kwa mjadala wa kitaifa upo
katika kuunganisha maswali hayo mawili: wananchi
wanashiriki vipi katika siasa, na ushiriki huo
unahusianaje na maamuzi yanayoathiri maisha yao?
UMUHIMU WA KIMATAIFA
Demokrasia, uwajibikaji na ustawi wa wananchi
Kauli hii inagusa mjadala mpana unaojitokeza katika
nchi nyingi kuhusu uhusiano kati ya mifumo ya kisiasa
na ustawi wa jamii. Katika mjadala huo, demokrasia
huangaliwa kwa kuzingatia taratibu za uwakilishi na
ushiriki wa wananchi, pamoja na uwezo wa taasisi
kujibu mahitaji ya umma.
Hata hivyo, kauli hii haipaswi kuchukuliwa kama
uthibitisho kwamba mfumo wa vyama vingi peke yake
unahakikisha maendeleo ya haraka. Matokeo hutegemea
pia mazingira ya kiuchumi, ubora wa utawala,
utekelezaji wa sera na mazingira ambayo wananchi
na wadau wanaweza kushiriki katika mijadala ya umma.
Kwa mtazamo wa kimataifa, nukuu hii ni sehemu ya
mjadala kuhusu namna ushindani wa kisiasa na
uwajibikaji vinavyoweza kuhusishwa na ustawi wa
wananchi, bila kudhani kwamba kila nchi hufuata
njia moja ya kufikia maendeleo.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kutoka kuanzishwa kwa mfumo wa vyama vingi hadi mjadala wa 2021
Mfumo wa vyama vingi vya siasa nchini Tanzania una
historia iliyotangulia mkutano wa Desemba 2021.
Mwaka 1991, Tume iliyoongozwa na Jaji Mkuu mstaafu
Francis Nyalali ilikusanya maoni kuhusu mfumo wa
chama kimoja na uwezekano wa kuruhusu vyama vingi.
Mapendekezo yaliyotokana na mchakato huo yalitangulia
mabadiliko ya kikatiba na kisheria yaliyoanzisha
mfumo wa vyama vingi mwanzoni mwa miaka ya 1990.
Kufikia Desemba 2021, mfumo huo ulikuwa na historia
ya takribani miongo mitatu. Mkutano wa wadau ulitoa
nafasi ya kujadili hali yake, changamoto zilizotajwa
na washiriki, na mapendekezo ya kuboresha namna
demokrasia ya vyama vingi ilivyokuwa ikiendeshwa.
Hivyo, kauli ya Samia inawekwa katika kipindi
ambacho mjadala haukuhusu tu uwepo wa vyama vingi,
bali pia namna mfumo huo unavyoweza kufanya kazi
na kuhusishwa na matarajio ya maendeleo ya wananchi.
Rejea ya historia ya mfumo wa vyama vingi katika mwongozo wa elimu ya uchaguzi
KAULI KATIKA VITENDO
Mchakato wa kukusanya maoni na kuandaa mapendekezo
Hatua: Baada ya mkutano wa wadau wa
Desemba 2021, Kikosi Kazi cha kuratibu maoni kuhusu
demokrasia ya vyama vingi kiliundwa tarehe 23 Desemba
2021. Kazi yake ilihusisha kuchambua maoni na
mapendekezo ya wadau na kuandaa mapendekezo kuhusu
masuala ya demokrasia ya vyama vingi vya siasa.
Uhusiano na kauli: Mchakato huu
unahusiana na mada ya nukuu kwa sababu ulilenga
kuchunguza mfumo wa vyama vingi na kuandaa mapendekezo
ya maboresho. Uhusiano unaoweza kuthibitishwa hapa
ni kati ya mjadala ulioanzishwa na hatua ya kuchambua
maoni; si ushahidi kwamba kila lengo la kauli kuhusu
maendeleo lilitimia.
Muktadha wa wakati: Kikosi Kazi
kiliundwa siku chache baada ya mkutano wa wadau wa
tarehe 15–17 Desemba 2021. Taarifa ya Ikulu kuhusu
uwasilishaji wa ripoti yake tarehe 21 Oktoba 2022
inaeleza chimbuko na kazi zilizofanywa na Kikosi Kazi.
Matokeo yaliyothibitishwa: Mchakato
ulizalisha ripoti na mapendekezo yaliyowasilishwa
kwa Rais. Hili linathibitisha kuwepo kwa hatua ya
uchambuzi na uandaaji wa mapendekezo, lakini peke
yake halithibitishi matokeo ya mwisho kwa maendeleo
ya wananchi au ubora wa mfumo mzima wa demokrasia.
Soma taarifa rasmi kuhusu ripoti ya Kikosi Kazi
MWENENDO WA MAANA
Kuanzia historia ya mfumo hadi matarajio ya baadaye
Nukuu hii inaeleweka vizuri zaidi inapowekwa katika
mfululizo wa historia ya vyama vingi, mjadala wa
mwaka 2021 na maswali yanayoendelea kuhusu ushiriki
wa wananchi na maendeleo.
KABLA YA 2021
Historia ya mfumo
Mabadiliko ya kikatiba na kisheria ya miaka ya
1990 yaliweka msingi wa mfumo wa vyama vingi.
Katika miaka iliyofuata, namna mfumo huo
ulivyofanya kazi na masuala yaliyohitaji
maboresho viliendelea kuwa sehemu ya mijadala
ya kisiasa nchini.
2021
Hoja ya kauli
Katika mkutano wa wadau wa Desemba 2021, Samia
aliunganisha lengo la demokrasia ya vyama vingi
na kuongeza kasi ya maendeleo ya wananchi.
Mkutano huo ulitoa nafasi ya kujadili hali ya
mfumo na kuwasilisha maoni ya wadau.
KESHO
Maswali kwa vizazi vijavyo
Thamani ya hoja hii kwa baadaye inaweza
kutathminiwa kwa kuangalia namna wananchi
wanavyoshiriki katika maamuzi, sera
zinavyoshughulikia mahitaji yao na taasisi
zinavyowajibika. Haya ni maeneo ya kutathmini,
si matokeo yanayoweza kudhaniwa mapema.
MWANGWI WA KAULI KWA SASA
Je, maendeleo ya wananchi yanaonekana vipi katika ushindani wa kisiasa?
Kauli hii inaweza kutumika kama msingi wa kuuliza
maswali mahususi kuhusu siasa za Tanzania ya sasa:
Je, mijadala ya vyama inaeleza njia zinazotekelezeka
za kushughulikia changamoto za wananchi? Je, mapendekezo
ya kisiasa yanafuatiliwa kwa uwazi na uwajibikaji?
Je, wananchi wana nafasi ya kutoa maoni na kutathmini
maamuzi yanayowaathiri?
Maswali haya hayatoi hukumu ya jumla kuhusu mfumo
wa kisiasa. Yanatoa vigezo vinavyoweza kutumiwa
kuchunguza uhusiano kati ya demokrasia na maendeleo
kwa kutegemea ushahidi wa sera, taasisi na matokeo.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imewekwa katika muktadha wa hotuba ya
Dkt. Samia Suluhu Hassan ya tarehe 15 Desemba 2021
na taarifa rasmi za Ikulu kuhusu mkutano wa wadau
wa demokrasia ya vyama vingi. Uchambuzi unaeleza
maana inayoweza kutolewa kutokana na maneno ya kauli
na mazingira ya tukio. Maelezo kuhusu Kikosi Kazi
yanathibitisha hatua ya kuchambua maoni na kuandaa
mapendekezo; hayachukuliwi kama uthibitisho kwamba
malengo yote ya kauli yalifikiwa.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru
ya kumbukumbu na uchambuzi wa kauli za viongozi.
Ufafanuzi huu ni wa kihistoria na kielimu, na si
taarifa rasmi ya Ikulu au Serikali.
