MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Samia: Kalamu za Waandishi wa Habari Zina Nguvu ya Kulinda Amani na Mshikamano wa Taifa
Umoja wa kitaifa, wajibu wa wanahabari na nafasi ya mawasiliano ya umma katika kipindi cha kuelekea Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025.
NUKUU KUU · AMANI NA MSHIKAMANO WA KITAIFA
“
Waandishi wa habari ni kundi muhimu kwa mustakabali wa amani ya nchi yetu. Kalamu zao zinaweza ama kudumisha au kuhatarisha amani ya nchi yetu.
DKT. SAMIA SULUHU HASSAN
Dkt. Samia Suluhu Hassan
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
TAREHE
24 Agosti 2025
MAHALI
Dar es Salaam, Tanzania
TUKIO
Kongamano la Amani lililoandaliwa na Umoja wa Maimamu Tanzania (UMATA) kwa kushirikiana na Jumuiya ya Maridhiano na Amani Tanzania.
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kauli iliyotolewa kuelekea Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025
Dkt. Samia Suluhu Hassan alitoa kauli hii tarehe 24 Agosti 2025 katika Kongamano la Amani lililofanyika Dar es Salaam, likiwa sehemu ya mijadala ya kulinda utulivu wa taifa kuelekea Uchaguzi Mkuu uliopangwa kufanyika Oktoba 2025. Kongamano hilo liliandaliwa na Umoja wa Maimamu Tanzania (UMATA) kwa kushirikiana na Jumuiya ya Maridhiano na Amani Tanzania.
Katika hotuba yake, Rais alizungumzia wajibu wa wadau mbalimbali katika kudumisha amani wakati wa uchaguzi. Aligusia nafasi ya viongozi wa dini na jamii, wanasiasa na vyombo vya habari katika mazingira ambayo ushindani wa kisiasa huongeza umuhimu wa mawasiliano yenye uwajibikaji.
Kauli kuhusu kalamu za waandishi wa habari iliweka mkazo katika uwezo wa taarifa na mawasiliano ya umma kuathiri namna wananchi wanavyoelewa matukio, wanavyoshiriki katika mijadala na wanavyohusiana katika kipindi chenye hisia za kisiasa. Huu ndio msingi wa kuielewa kauli hiyo ndani ya mazingira ya kongamano hilo.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Nguvu ya kalamu inaambatana na wajibu wa kitaaluma
Kauli hii inaunganisha kazi ya uandishi wa habari na athari zake kwa maisha ya taifa. Maneno “kudumisha” na “kuhatarisha” yanaweka wazi uwezekano wa matokeo tofauti: taarifa zinapowasilishwa kwa usahihi na kwa uwajibikaji, zinaweza kusaidia wananchi kuelewa masuala ya umma; taarifa zisizo sahihi au zinazowasilishwa kwa namna inayochochea uhasama zinaweza kuongeza hofu na kutokuelewana.
Neno “kalamu” linatumika kuwakilisha kazi ya waandishi wa habari kwa upana, ikiwemo kuchagua taarifa zinazochapishwa, namna habari zinavyowasilishwa na lugha inayotumika kueleza matukio. Ujumbe wa kauli hii ni kwamba maudhui ya habari yana uzito wa kijamii na kwamba weledi katika kuyatayarisha ni jambo linalostahili kuzingatiwa.
Hata hivyo, wajibu wa kulinda amani hauondoi umuhimu wa kupata taarifa sahihi, kuuliza maswali yenye msingi, kuchunguza maamuzi ya viongozi na kuripoti masuala yenye maslahi kwa umma. Amani na uwajibikaji wa uandishi wa habari vinaweza kuimarishana pale taarifa zinapotolewa kwa uadilifu, bila kupotosha ukweli au kuchochea uhasama.
UMUHIMU KWA TAIFA
Amani, taarifa sahihi na mshikamano wa wananchi
Tanzania inapokaribia uchaguzi, wananchi hutafuta taarifa kuhusu wagombea, sera, maamuzi ya umma na masuala yanayohusu maisha yao. Habari zinazowasaidia kuelewa hoja zinazojadiliwa zinaweza kuchangia mijadala yenye maarifa. Kinyume chake, taarifa zisizothibitishwa zikisambazwa bila tahadhari zinaweza kuwafanya wananchi waelewe vibaya tukio au kuhitimisha jambo kabla ya ushahidi kupatikana.
Kwa sababu hiyo, kauli hii ina umuhimu katika kutafakari uhusiano kati ya uhuru wa vyombo vya habari, maadili ya taaluma na amani ya kijamii. Uandishi wa habari unaowajibika unahitaji kuhakiki taarifa, kutofautisha ukweli na maoni, kusahihisha makosa na kutoa nafasi ya kueleweka kwa masuala yanayogusa maslahi ya umma.
Umuhimu wa kauli hii hauishii kwa wanahabari pekee. Viongozi wa umma, taasisi, wagombea na wananchi wanaoshiriki katika mawasiliano ya umma pia wana wajibu wa kuzingatia ukweli na kutumia lugha inayowezesha mijadala kufanyika kwa heshima. Katika mazingira ya uchaguzi, kanuni hizo zinaweza kusaidia kulinda nafasi ya kutofautiana bila kugeuza tofauti za kisiasa kuwa uhasama wa kijamii.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Vyombo vya habari katika mazingira ya ushindani wa kisiasa
Kauli hii iliwasilishwa katika kipindi ambacho Tanzania ilikuwa ikijiandaa kwa Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025. Hali hiyo inaipa kauli muktadha maalumu: mawasiliano ya umma yalikuwa na nafasi katika kueleza sera, kuripoti shughuli za kisiasa na kuwafikishia wananchi taarifa zinazohusiana na uchaguzi.
Kwa mtazamo wa kihistoria, nukuu hii ni kumbukumbu ya namna uongozi wa nchi ulivyoeleza nafasi ya wanahabari katika suala la amani kabla ya uchaguzi. Ni ushahidi wa msimamo uliotolewa hadharani katika kongamano hilo; peke yake, haithibitishi kiwango cha uhuru wa vyombo vya habari, ubora wa taarifa zilizochapishwa au hali ya amani iliyokuwepo nchini.
Ili kuweka kauli hii katika picha pana zaidi ya historia ya habari nchini, watafiti wanaweza kuilinganisha na nyaraka za sera, sheria zinazohusu vyombo vya habari, kumbukumbu za kitaaluma na taarifa nyingine za wakati huo. Ulinganisho huo unaweza kusaidia kuelewa jinsi mjadala kuhusu wajibu wa wanahabari ulivyoendelea katika vipindi tofauti.
KAULI KATIKA VITENDO
Wito kwa wanahabari katika maandalizi ya uchaguzi
Taarifa rasmi ya Ikulu ya tarehe 24 Agosti 2025 inaeleza kuwa Rais alizungumza kuhusu nafasi ya vyombo vya habari katika kuimarisha mshikamano kuelekea Uchaguzi Mkuu. Taarifa nyingine ya Ikulu kuhusu kongamano hilo iliripoti wito wake kwa wanahabari kutumia taaluma zao kulinda mshikamano wa kitaifa, pamoja na maelezo yake kuhusu uhuru wa vyombo vya habari na wajibu unaoambatana nao.
HATUA ILIYOTHIBITISHWA
Kauli yenyewe na wito kwa wanahabari vilitolewa hadharani katika kongamano hilo. Huu ni ushahidi wa msimamo uliowasilishwa na Rais, si uthibitisho kwamba kila chombo cha habari kilibadili utendaji wake au kwamba wito huo ulisababisha matokeo fulani.
MWANGWI WA KAULI KWA SASA
Jinsi ya kujadili masuala ya umma bila kupoteza ukweli
Katika mazingira ya sasa, kauli hii inaweza kutumiwa kama msingi wa kutathmini namna taarifa zinavyotayarishwa na kusambazwa kwenye vyombo vya habari na majukwaa ya kidijitali. Kasi ya kusambaa kwa taarifa inafanya uhakiki kuwa muhimu: ujumbe unaweza kuwafikia watu wengi kabla chanzo chake hakijathibitishwa au kabla maelezo muhimu hayajawekwa wazi.
Swali la msingi si kama taarifa fulani inakubalika kwa kila mtu, bali kama imehakikiwa, inaweka ukweli katika muktadha unaofaa na inatenganisha taarifa na maoni. Habari zinazochunguza hoja za viongozi na taasisi kwa ushahidi zina nafasi yake katika uwajibikaji wa umma; vivyo hivyo, lugha inayolenga kudhalilisha au kuchochea uhasama inahitaji kuchunguzwa kwa kuzingatia maudhui na mazingira yake.
Kwa hiyo, amani haipaswi kueleweka kama kutokuwepo kwa maswali au tofauti za maoni. Inaweza kuimarishwa na mijadala inayoruhusu watu kutofautiana kwa hoja, huku haki, usalama na heshima ya watu vikizingatiwa.
MWENENDO WA MAANA
Kauli katika wakati wake, leo na kwa vizazi vijavyo
Muktadha wa kauli hii unaeleweka vizuri kwa kuihusisha na kipindi ilipotolewa na maswali ambayo mada yake inaendelea kuibua.
2025
Wakati wa Kauli
Tarehe 24 Agosti 2025, katika Kongamano la Amani jijini Dar es Salaam, Rais alisisitiza nafasi ya waandishi wa habari katika kudumisha amani kuelekea Uchaguzi Mkuu wa mwaka huo.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inaweza kusaidia kutathmini uwiano kati ya usahihi wa taarifa, wajibu wa wanahabari, uhuru wa kujieleza na namna mijadala ya umma inavyoathiri mahusiano katika jamii.
KESHO
Inachoacha kwa Baadaye
Kwa watafiti na vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kuwa rejea ya kuchunguza mjadala kuhusu amani na uandishi wa habari nchini. Ulinganisho na nyaraka na kumbukumbu nyingine utasaidia kueleza namna mjadala huo ulivyobadilika kwa wakati.
MASWALI YA KUTAFakARI
Wajibu wa taarifa katika jamii yenye mitazamo tofauti
Nukuu hii inaibua maswali yanayoweza kuchunguzwa kwa ushahidi: Je, taarifa za uchaguzi zinathibitishwa kwa kiwango gani kabla ya kuchapishwa? Je, vyombo vya habari vinawezaje kuchunguza mamlaka na sera huku vikiepuka lugha inayochochea uhasama? Na je, wananchi wanawezaje kutofautisha taarifa zilizothibitishwa na madai yanayosambazwa bila ushahidi?
Majibu yake yanahitaji kuangalia mifano halisi ya uandishi wa habari, taratibu za kitaaluma, nyaraka za umma na uzoefu wa vipindi tofauti. Maswali hayo yanaifanya kauli hii kuwa sehemu ya mjadala mpana kuhusu namna jamii inavyoweza kulinda amani huku ikidumisha nafasi ya kupata taarifa na kujadili masuala ya umma.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu kuu imehifadhiwa kwa maneno yaliyotolewa katika taarifa rasmi ya Ikulu kuhusu Kongamano la Amani la tarehe 24 Agosti 2025. Maelezo kuhusu mazingira ya tukio yanategemea taarifa hiyo na taarifa nyingine rasmi inayohusu wito wa Rais kwa wanahabari. Sehemu za uchambuzi, umuhimu wa sasa na tafakuri ya baadaye ni maelezo ya Maktaba; hazipaswi kuchukuliwa kama maneno ya Rais. Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru ya kumbukumbu na uchambuzi wa kauli za viongozi, si chombo rasmi cha Serikali.
