MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Samia: Kuvunja Vikwazo vya Jinsia katika Uongozi wa Taifa
Uteuzi wa wanawake katika nyadhifa za juu za kitaifa na hoja ya
kuondoa dhana zinazoweka mipaka kwa uwezo wao.
“
Hivi karibuni nimemteua Waziri wa Ulinzi ambaye amekuwa mwanamke
wa kwanza kushikilia nafasi hiyo nchini mwetu, ili kuondokana na
dhana kuwa wanawake wanaweza nafasi fulani tu.
UONGOZI WA WANAWAKE · USAWA WA FURSA · UONGOZI WA KITAIFA
Dkt. Samia Suluhu Hassan
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
TAREHE
21 Septemba 2021
MAHALI
New York, Marekani
TUKIO
Mkutano maalum wa viongozi wanawake pembezoni mwa Mkutano
wa 76 wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa
CHANZO CHA KIHISTORIA
Taarifa ya Ikulu kuhusu ushiriki wa Rais Samia katika Mkutano
wa Viongozi Wanawake wa Umoja wa Mataifa
Taarifa rasmi ya Ikulu ya tarehe 21 Septemba 2021 inarekodi
ushiriki wa Rais katika mkutano huo na kauli yake kuhusu
uteuzi wa mwanamke kuwa Waziri wa Ulinzi. Kiungo hiki kinaelekeza
kwenye ukurasa wa machapisho ya Ikulu ambamo taarifa hiyo imehifadhiwa.
Tazama taarifa katika tovuti rasmi ya Ikulu
↗
MUKTADHA WA NUKUU
Uteuzi wa Waziri wa Ulinzi na mjadala kuhusu nafasi za wanawake
Tarehe 21 Septemba 2021, akiwa New York, Rais Samia Suluhu Hassan
alishiriki mkutano maalum wa viongozi wanawake uliofanyika
pembezoni mwa Mkutano wa 76 wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.
Katika mkutano huo, alizungumzia uteuzi wa wanawake katika
nafasi za uongozi ambazo hazikuwa zimewahi kushikiliwa na
wanawake nchini Tanzania.
Mfano alioutoa ulikuwa uteuzi wa Dkt. Stergomena Lawrence Tax
kuwa Waziri wa Ulinzi na Jeshi la Kujenga Taifa. Uteuzi huo
ulifanyika Septemba 2021, na Dkt. Tax akawa mwanamke wa kwanza
kushika nafasi hiyo nchini. Rais alieleza kuwa hatua hiyo
ililenga kuondoa dhana kwamba kuna nyadhifa ambazo wanawake
hawawezi kuzishika.
Kwa hiyo, kauli hii haikuhusu uwakilishi wa wanawake kwa ujumla
pekee. Ilihusisha pia nafasi mahsusi ya uongozi wa sekta ya
ulinzi, eneo ambalo mara nyingi limehusishwa kihistoria na
wanaume. Mfano huo uliwekwa mbele ya hadhira ya kimataifa
katika mjadala kuhusu uongozi na ushiriki wa wanawake.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uwezo wa kushika wadhifa haupaswi kupimwa kwa jinsia pekee
Kiini cha kauli hii kiko katika maneno
“kuondokana na dhana kuwa wanawake wanaweza nafasi fulani tu.”
Rais alikuwa akihoji mtazamo unaoweka mipaka ya aina ya majukumu
ambayo mwanamke anaweza kuyatekeleza. Kwa mtazamo huo, jinsia
haipaswi kutumiwa peke yake kuamua kama mtu anafaa au hafai
kushika nafasi fulani ya uongozi.
Kutaja uteuzi wa Waziri wa Ulinzi kulifanya hoja hiyo iwe
mahsusi. Badala ya kuzungumzia usawa kwa maneno ya jumla,
Rais alielekeza kwenye uamuzi unaohusu nafasi ya juu katika
Serikali. Ujumbe unaojitokeza ni kwamba wanawake wanaweza
kupewa majukumu ya uongozi katika sekta mbalimbali, huku
uteuzi ukipaswa kuzingatia sifa, uzoefu na uwezo wa kutekeleza
majukumu ya nafasi husika.
Hata hivyo, kauli kuhusu kufungua nafasi ni tofauti na tathmini
ya utendaji baada ya uteuzi. Uwakilishi na fursa ni sehemu ya
mjadala; uwezo wa kutekeleza majukumu nao hupimwa kupitia kazi
na matokeo yanayoweza kuthibitishwa.
KAULI KATIKA VITENDO
Uteuzi wa Dkt. Stergomena Tax kuwa Waziri wa Ulinzi
Hatua inayohusiana moja kwa moja na kauli hii ni uteuzi wa
Dkt. Stergomena Lawrence Tax kuwa Waziri wa Ulinzi na Jeshi
la Kujenga Taifa mnamo Septemba 2021. Uteuzi huo ulitangulia
kauli ya New York, na ndio mfano ambao Rais mwenyewe aliutaja
alipokuwa akieleza msimamo wake kuhusu wanawake katika nafasi
za uongozi.
HATUA
Kuteuliwa kwa Dkt. Stergomena Tax kuwa Waziri wa Ulinzi
na Jeshi la Kujenga Taifa.
MUDA
Septemba 2021, kabla ya kauli iliyotolewa New York
tarehe 21 Septemba 2021.
UHUSIANO NA KAULI
Rais alitaja uteuzi huo kama mfano wa kumpa mwanamke
nafasi ambayo haikuwa imewahi kushikiliwa na mwanamke
nchini Tanzania.
Uhusiano kati ya kauli na hatua hii ni wa moja kwa moja:
uteuzi wenyewe ndio uliotolewa kama mfano wa hoja iliyokuwa
ikielezwa. Hilo linathibitisha kuwa kauli ilirejelea uamuzi
halisi wa uteuzi, lakini peke yake halitoshi kupima athari
zote za uteuzi huo kwa usawa wa kijinsia au utendaji wa sekta
ya ulinzi.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Kutoka kwenye uwakilishi wa wanawake hadi nafasi za juu za uamuzi
Uteuzi wa Waziri wa Ulinzi mwaka 2021 unaweka nukuu hii katika
historia ya ushiriki wa wanawake katika uongozi wa Tanzania.
Umuhimu wake unatokana na aina ya nafasi iliyohusika: si
wadhifa wa uwakilishi wa kawaida tu, bali nafasi inayohusiana
na usimamizi wa sera na taasisi za ulinzi wa taifa.
Kwa kutaja uteuzi huo katika mkutano wa viongozi wanawake wa
Umoja wa Mataifa, Rais aliwasilisha mfano wa Tanzania katika
mazungumzo ya kimataifa kuhusu nafasi za wanawake katika
uongozi. Hilo linaonyesha jinsi uamuzi wa kitaifa ulivyotumika
kufafanua hoja iliyokuwa ikijadiliwa mbele ya viongozi kutoka
nchi mbalimbali.
Katika kutathmini nafasi ya kauli hii katika historia, ni
muhimu kutenganisha hatua ya uteuzi, maelezo yaliyotolewa
kuhusu sababu zake na matokeo ya baadaye ya uongozi huo.
Uteuzi unaweza kuonyesha kufunguliwa kwa nafasi mpya; tathmini
ya mabadiliko ya muda mrefu inahitaji ushahidi mpana zaidi
kuhusu ushiriki wa wanawake na namna taasisi zinavyofanya kazi.
UMUHIMU KWA TAIFA
Fursa za uongozi katika sekta zote za umma
Kwa Tanzania, nukuu hii inatoa msingi wa kujadili namna
uteuzi wa viongozi unavyoweza kupanua ushiriki wa wanawake
katika maamuzi ya kitaifa. Sekta ya ulinzi ni mfano muhimu
kwa sababu inahusishwa na masuala ya usalama, uratibu wa
taasisi na utekelezaji wa sera za taifa.
Ujumbe wake unaweza kutumika kutafakari namna taasisi za
umma zinavyotambua sifa na uwezo wa watu wakati wa kujaza
nafasi za uongozi. Lengo si kuhakikisha uwakilishi kwa jina
pekee, bali kuondoa vikwazo visivyo na msingi vinavyoweza
kuzuia watu wenye sifa kushindana au kuteuliwa kwa nafasi
zinazolingana na uwezo wao.
Kauli hii pia inahusu matarajio ya wasichana na wanawake
wanaofikiria kushiriki katika sekta ambazo zimekuwa na
uwakilishi mdogo wa wanawake. Kuona mwanamke akishika
wadhifa wa juu kunaweza kupanua taswira ya aina ya kazi
na majukumu wanayoweza kuyafikiria kwa ajili ya maisha yao.
Kiwango ambacho mtazamo huo hubadilika kinahitaji kutathminiwa
kwa ushahidi, si kudhaniwa kutokana na uteuzi mmoja pekee.
MWENENDO WA MAANA
Uteuzi, mjadala wa wakati huo na maswali ya baadaye
Kauli hii inaweza kusomwa kwa kuzingatia hatua iliyotangulia,
mazingira ilipotolewa na namna hoja ya fursa za uongozi
inavyoweza kutathminiwa katika miaka inayofuata.
KABLA YA KAULI
Uteuzi wa mwaka 2021
Septemba 2021, Dkt. Stergomena Tax aliteuliwa kuwa Waziri
wa Ulinzi na Jeshi la Kujenga Taifa. Uamuzi huo ndio
uliotoa mfano mahsusi ambao Rais alirejelea baadaye
katika mkutano wa viongozi wanawake.
21 SEPTEMBA 2021
Wakati wa Kauli
Katika mkutano maalum wa viongozi wanawake New York,
Rais alieleza kuwa uteuzi wa mwanamke katika nafasi
ambayo haikuwa imewahi kushikiliwa na mwanamke ulilenga
kuondoa dhana inayoweka mipaka kwa nafasi ambazo wanawake
wanaweza kushika.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inaweza kutumika kuchunguza namna nafasi za
uongozi zinavyotolewa katika taasisi za umma, ikiwa
ni pamoja na uwakilishi wa wanawake, vigezo vya uteuzi,
sifa za viongozi na uwajibikaji katika utekelezaji
wa majukumu.
KESHO
Inachoacha kwa Baadaye
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweka swali la kihistoria:
je, kufunguliwa kwa nafasi moja kulifuatiwa na upanuzi
wa fursa katika taasisi nyingine? Jibu linahitaji
kumbukumbu za uteuzi, takwimu za uwakilishi na tathmini
za utendaji kwa kipindi kirefu.
MWANGWI WA KAULI
Kupima fursa kwa sifa, majukumu na matokeo
Kauli hii inaweka pamoja mambo mawili yanayohusiana lakini
yasiyofanana: kufungua nafasi za uongozi na kutathmini
utekelezaji wa majukumu baada ya uteuzi. Kufungua nafasi
kunahusu nani anayeweza kuingia katika uongozi; tathmini
ya utendaji inahusu namna majukumu yalivyotekelezwa.
Kwa hiyo, mjadala unaoweza kuendelezwa kutokana na nukuu hii
hauishii katika idadi ya wanawake walioteuliwa. Unahusu pia
taratibu za uteuzi, upatikanaji wa nafasi, maandalizi ya
viongozi na uwajibikaji wa kila anayeshika wadhifa wa umma.
Hivi ni vipengele vinavyoweza kuchunguzwa kwa kutumia
kumbukumbu rasmi na taarifa zinazoweza kuhakikiwa.
MASWALI YA TAFITI ZA BAADAYE
Maswali yanayoweza kusaidia kutathmini urithi wa kauli
01
Baada ya uteuzi huu, uwakilishi wa wanawake katika
nyadhifa za juu za uamuzi uliendeleaje katika sekta
mbalimbali za umma?
02
Ni kwa kiwango gani taratibu za uteuzi na maendeleo ya
watumishi zinatoa fursa zinazozingatia sifa na uwezo
bila vikwazo vya kijinsia visivyo na msingi?
03
Ni kumbukumbu na takwimu zipi zinaweza kusaidia kutathmini
mabadiliko ya muda mrefu katika ushiriki wa wanawake
kwenye nafasi za uongozi?
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imewasilishwa kwa kuzingatia taarifa ya Ikulu kuhusu
ushiriki wa Rais Samia Suluhu Hassan katika mkutano maalum wa
viongozi wanawake wa tarehe 21 Septemba 2021. Muktadha wake
unahusisha uteuzi wa Dkt. Stergomena Tax kuwa Waziri wa Ulinzi
na Jeshi la Kujenga Taifa. Maelezo kuhusu maana, umuhimu wa
kitaifa na maswali ya baadaye ni uchambuzi wa Maktaba; si
sehemu ya maneno yaliyotamkwa na Rais.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru ya
kumbukumbu na uchambuzi wa kauli za viongozi wa taifa.
Marejeo ya chanzo rasmi yamewekwa ili kumwezesha msomaji
kufuatilia taarifa inayohusiana na nukuu.
