MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Mkapa: Ajira za Watoto Ni Ukiukaji wa Utu wa Binadamu
“
TAFSIRI YA KISWAHILI
Ajira za watoto ni kukana ubinadamu wetu wa pamoja.
ORIGINAL ENGLISH
Child labour is a negation of our common humanity.
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa kauli hii
Tarehe
12 Juni 2001
Mahali
Geneva, Uswisi
Tukio / Hotuba
Kikao maalumu cha ngazi ya juu cha Mkutano wa 89 wa Shirika la Kazi Duniani (ILO)
Mada ya Kikao
Uzinduzi wa Mpango wa Muda Maalumu wa Kutokomeza Aina Mbaya Zaidi za Ajira za Watoto
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Hotuba iliyoweka ajira za watoto katika mjadala wa utu na maendeleo
Tarehe 12 Juni 2001, Rais Benjamin Mkapa alilihutubia Shirika la Kazi Duniani (ILO) mjini Geneva, Uswisi, katika kikao maalumu kilichohusu uzinduzi wa Mpango wa Muda Maalumu wa Kutokomeza Aina Mbaya Zaidi za Ajira za Watoto nchini Tanzania, Nepal na El Salvador. Katika hotuba hiyo, alieleza kwa nini ajira za watoto hazipaswi kuchukuliwa kama suala la kipato cha familia pekee, bali pia kama tatizo linalohusu utu, elimu, usalama na maendeleo ya mtoto.
Mkapa alibainisha kuwa watoto wanaoingia mapema katika kazi wanaweza kukosa nafasi ya kupata elimu na wakati mwingine kubeba kwa pamoja mzigo wa masomo na kazi. Pia alieleza hatari ya aina za ajira zinazoweza kuwatenganisha watoto na ulinzi wa familia zao au kuwaweka katika mazingira ya unyonyaji.
Hotuba yake ilitambua umaskini kuwa sababu muhimu ya ajira za watoto, lakini haikuishia hapo. Alizungumzia pia mazingira ya kijamii na kiuchumi, upatikanaji wa elimu, athari za VVU na UKIMWI kwa familia na umuhimu wa ushirikiano kati ya Serikali, jamii na washirika wa kimataifa.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Utu wa mtoto haupaswi kutegemea hali ya kipato cha familia
Katika kauli hii, neno “ubinaadamu wetu wa pamoja” linaelekeza mjadala kutoka katika maslahi ya mtu mmoja au familia moja kwenda kwenye wajibu wa jamii kwa watoto wote. Mkapa aliona ajira za watoto kuwa suala linalohusu namna jamii inavyowatendea watu walio katika hatua ya ukuaji na ambao wanahitaji ulinzi, elimu na mazingira salama.
Kauli hiyo haimaanishi kwamba kila aina ya shughuli inayofanywa na mtoto ni sawa na unyonyaji. Hoja ya hotuba ilikuwa hasa ajira zinazowanyima watoto elimu, zinazohatarisha afya na usalama wao, au zinazoweka utu na maendeleo yao katika hatari. Tofauti hiyo ni muhimu katika kuelewa mjadala wa ajira za watoto kwa usahihi.
Mkapa pia alisisitiza kwamba kupambana na tatizo hilo kunahitaji zaidi ya kulikemea. Alieleza umuhimu wa sera za kitaifa, mipango ya utekelezaji, elimu, kupunguza umaskini na ushirikiano wa kimataifa. Kwa mtazamo huo, ulinzi wa watoto unahusisha kushughulikia mazingira yanayoweza kuisukuma familia kutegemea kazi ya mtoto ili kukidhi mahitaji ya kila siku.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Tanzania ilikuwa tayari imeanza kushirikiana na ILO kupambana na ajira za watoto
Kauli ya mwaka 2001 ilitolewa baada ya hatua kadhaa za awali katika ushirikiano wa Tanzania na ILO. Katika hotuba yake, Mkapa alisema kuwa Tanzania ilijiunga na kampeni ya kimataifa dhidi ya ajira za watoto mwaka 1994 kwa kusaini makubaliano ya ushirikiano na ILO, na ilianza kushiriki katika Mpango wa Kimataifa wa Kutokomeza Ajira za Watoto (IPEC).
Pia alitaja kuridhiwa kwa Mkataba wa ILO Na. 138 kuhusu umri wa chini wa kuajiriwa mwaka 1998. Mkataba huo unahusu kuweka umri wa chini wa ajira, huku ukitofautisha masharti yanayotumika kwa aina mbalimbali za kazi. Katika hotuba hiyo, Mkapa alieleza kuwa rasimu ya sera ya taifa kuhusu ajira za watoto ilikuwa katika hatua za mwisho za maandalizi.
Kwa hiyo, kauli ya Geneva haikutolewa katika mazingira ambayo suala hilo lilikuwa halijawahi kushughulikiwa nchini. Ilikuwa sehemu ya kipindi ambacho Serikali ilikuwa ikieleza hatua zilizokwishachukuliwa na kuahidi kuendeleza juhudi za kukabiliana na tatizo hilo.
Marejeo ya maelezo haya ni hotuba ya Mkapa katika kumbukumbu rasmi za ILO. Taarifa kuhusu hatua zilizokuwapo mwaka 2001 zinapaswa kueleweka kulingana na kipindi hicho, si kama uthibitisho wa hali ya sasa.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kupambana na ajira za watoto kunahitaji ulinzi na njia mbadala kwa familia
Kwa Tanzania, hoja ya Mkapa ina umuhimu katika kuelewa uhusiano kati ya ulinzi wa mtoto, elimu na hali ya maisha ya familia. Mtoto anapolazimika kufanya kazi inayomzuia kuhudhuria shule au inayohatarisha afya yake, athari zinaweza kuonekana katika maendeleo yake binafsi na nafasi zake za baadaye.
Hotuba hiyo pia ilieleza tatizo la ajira za watoto kwa kuzingatia mazingira yanayowakabili wazazi. Mkapa alitaja umaskini na ukosefu wa kipato cha kutosha kuwa miongoni mwa mambo yanayoweza kufanya familia zitegemee kazi za watoto. Hii inaonyesha kwa nini hatua za kuwalinda watoto zinahitaji kuambatana na upatikanaji wa elimu na juhudi za kuboresha hali ya maisha ya kaya zilizo katika mazingira magumu.
Katika kutafakari suala hili leo, swali muhimu ni kama mifumo ya ulinzi wa mtoto, elimu na usaidizi kwa familia inafikia watoto walio katika mazingira hatarishi. Kauli ya mwaka 2001 inaweza kusaidia kuanzisha mjadala huo, lakini tathmini ya hali ya sasa inahitaji takwimu na taarifa za karibuni zinazoweza kuthibitishwa.
KAULI KATIKA VITENDO
Hatua zilizotangulia hotuba na mpango uliotajwa mwaka 2001
Hatua
Kwa mujibu wa hotuba yake, Tanzania ilikuwa imesaini makubaliano ya ushirikiano na ILO mwaka 1994, ilishiriki katika IPEC kuanzia mwaka 1995, na iliridhia Mkataba wa ILO Na. 138 kuhusu umri wa chini wa kuajiriwa mwaka 1998.
Uhusiano na kauli
Hatua hizi zina uhusiano wa moja kwa moja na mada ya hotuba kwa sababu zilihusu ushirikiano na juhudi za kitaasisi dhidi ya ajira za watoto. Zinaonyesha kwamba hoja iliyotolewa Geneva iliwasilishwa pamoja na hatua za awali ambazo Mkapa alizitaja kama sehemu ya juhudi za Tanzania.
Muktadha wa wakati
Katika kikao cha tarehe 12 Juni 2001, Mkapa pia alieleza kuwa Tanzania ilikuwa miongoni mwa nchi zilizojitolea kutekeleza Mpango wa Muda Maalumu wa kutokomeza aina mbaya zaidi za ajira za watoto. Hotuba hiyo iliweka wazi dhamira ya Serikali ya kuendeleza juhudi hizo kwa kushirikiana na wadau wengine.
Hotuba inathibitisha kwamba hatua hizi zilitajwa na Mkapa na inaweka kumbukumbu ya dhamira iliyotangazwa wakati huo. Hata hivyo, kauli na ahadi zilizomo katika hotuba peke yake hazitoshi kuthibitisha kiwango cha utekelezaji au matokeo ya baadaye ya kila hatua.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye hatua za awali hadi wajibu unaoendelea
Mlolongo wa kihistoria unaonyesha namna suala la ajira za watoto lilivyoshughulikiwa katika hotuba ya Mkapa: kwa kutambua hatua za awali, kueleza changamoto zilizobaki na kutangaza dhamira ya kuendeleza juhudi za pamoja.
1994–1998
Hatua za Awali
Kwa mujibu wa hotuba ya Mkapa, Tanzania iliingia katika ushirikiano na ILO mwaka 1994, ilianza kushiriki katika IPEC na iliridhia Mkataba wa ILO Na. 138 mwaka 1998.
2001
Kauli ya Geneva
Mkapa aliunganisha suala la ajira za watoto na utu wa binadamu, upatikanaji wa elimu, umaskini na wajibu wa ushirikiano wa kimataifa katika hotuba ya tarehe 12 Juni 2001.
LEO NA KESHO
Swali la Ulinzi wa Mtoto
Kauli hii inaweza kutumika kutathmini kama watoto wanalindwa dhidi ya kazi hatarishi na unyonyaji, na kama familia zina njia zinazowawezesha watoto kupata elimu bila kulazimika kubeba mzigo wa kipato cha kaya.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Ulinzi wa mtoto hauishii katika kupiga marufuku kazi hatarishi
Ujumbe wa kauli hii unahusu pia namna jamii inavyoshughulikia sababu zinazoweza kuwaweka watoto katika ajira za unyonyaji. Sheria na mifumo ya ulinzi ni sehemu ya suluhisho, lakini familia zinapokabiliwa na ukosefu wa kipato, upatikanaji mdogo wa elimu au mazingira magumu ya maisha, juhudi za kuwalinda watoto zinahitaji kuzingatia hali hizo pia.
Kwa sera za umma, hilo linaibua maswali yanayoweza kuchunguzwa: Je, watoto walio katika mazingira hatarishi wanapata nafasi ya kuhudhuria shule? Je, mifumo ya ulinzi inatambua aina mbalimbali za ajira zinazoweza kuwadhuru? Je, familia zinazokabiliwa na umaskini zinapata msaada unaoweza kupunguza utegemezi wa kipato cha watoto?
Maswali haya ni njia ya kutumia wazo lililomo katika kauli kutafakari sera na utekelezaji wa sasa. Hayamaanishi kwamba hotuba ya mwaka 2001 yenyewe inathibitisha hali ilivyo leo; majibu yake yanahitaji ushahidi wa karibuni.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kama ilivyo katika hotuba rasmi ya Benjamin Mkapa ya tarehe 12 Juni 2001. Tafsiri ya Kiswahili imewekwa kwa ajili ya wasomaji wa Maktaba. Uchambuzi unatofautisha maneno ya mtoa kauli, taarifa za kihistoria zinazopatikana katika hotuba na tafsiri ya Maktaba kuhusu maana na umuhimu wa kauli hiyo. Maelezo kuhusu hatua za Tanzania katika kipindi hicho yametokana na hotuba iliyotajwa; tathmini ya utekelezaji na matokeo ya muda mrefu inahitaji marejeo mengine ya kihistoria.
