MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Mkapa: Kupunguza Umaskini na Ajira za Watoto Kunahitaji Uchumi Imara
Kauli ya Benjamin William Mkapa kuhusu uhusiano kati ya msingi wa uchumi,
ustawi wa jamii na mapambano dhidi ya ajira za watoto, iliyotolewa katika
Mkutano wa 89 wa Shirika la Kazi Duniani mjini Geneva mwaka 2001.
NUKUU KWA KISWAHILI
Sisi katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania tumejifunza kutokana na
uzoefu kwamba masuala ya umaskini na ajira za watoto hayawezi
kushughulikiwa bila kuwa na msingi imara wa kiuchumi.
ORIGINAL QUOTATION · ENGLISH
“We in the United Republic of Tanzania, have learned from experience
that questions of poverty and of child labour cannot be addressed
without a strong economic base.”
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
·
1995–2005
TAREHE
12 Juni 2001
MAHALI
Geneva, Uswisi
TUKIO
Mkutano wa 89 wa Shirika la Kazi Duniani (ILO)
MADA
Umaskini na ajira za watoto
01 / MUKTADHA WA KIHISTORIA
Wakati Tanzania ilipokuwa ikitafuta njia endelevu ya kukabiliana na umaskini
Tarehe 12 Juni 2001, Rais Benjamin Mkapa alihutubia Mkutano wa 89 wa
Shirika la Kazi Duniani (ILO) mjini Geneva katika kikao maalumu
kilichohusu uzinduzi wa programu za muda maalumu za kupambana na
aina mbaya zaidi za ajira za watoto nchini Tanzania, Nepal na El Salvador.
Katika hotuba hiyo, alieleza hali ya Tanzania na juhudi zilizokuwa
zikifanywa kukabiliana na tatizo hilo.
Mkapa alikumbusha kwamba Tanzania ilikuwa imepata mafanikio katika
utoaji wa huduma za kijamii mwishoni mwa miaka ya 1960 na katika
miaka ya 1970, huku elimu ya msingi ikifikia kiwango cha juu cha
uandikishaji mwanzoni mwa miaka ya 1980. Hata hivyo, kwa mujibu wa
maelezo yake, kudorora kwa uchumi na kupungua kwa misaada ya nje
kulidhoofisha uwezo wa kudumisha baadhi ya huduma hizo. Miundombinu
ilihitaji matengenezo, vifaa havikupatikana kwa kiwango cha kutosha,
na uchumi uliodumaa haukuweza kuzalisha ajira zenye tija kwa kasi
iliyohitajika.
Katika mazingira hayo, suala la ajira za watoto halikuonekana kama
tatizo lililotengwa na hali ya familia. Mkapa alieleza jinsi kipato
kidogo kinavyoweza kuifanya familia itegemee kazi ya mtoto ili
kukidhi mahitaji ya kila siku. Alisisitiza pia kuwa umasikini
haukuwa sababu pekee: elimu, mazingira ya kijamii, afya na
mazingira ya kiuchumi vilihitaji kuzingatiwa kwa pamoja.
Ndiyo maana hoja yake kuhusu uchumi imara iliwekwa ndani ya mjadala
mpana wa haki za watoto, elimu, ajira na wajibu wa ushirikiano wa
kimataifa katika kutafuta suluhisho la kudumu.
02 / MAANA NA UJUMBE MKUU
Huduma za kijamii zinahitaji msingi wa kiuchumi unaoweza kuzidumisha
Kiini cha kauli hii ni kwamba kupunguza umaskini na ajira za watoto
kunahitaji zaidi ya kutambua tatizo au kuanzisha mpango wa muda
mfupi. Kunahitaji uchumi unaoweza kuendeleza huduma za jamii,
kupanua fursa za ajira na kuongeza uwezo wa familia kukidhi mahitaji
yao bila kutegemea mapato yanayotokana na kazi ya watoto.
Neno “strong economic base”, yaani msingi imara wa
kiuchumi, halimaanishi ukuaji wa uchumi unaopimwa kwa ukubwa wa
uzalishaji pekee. Katika muktadha wa hotuba hii, hoja inahusu
uwezo wa uchumi kusaidia huduma za elimu na afya, kuchangia
maendeleo ya maeneo ya vijijini na kutoa nafasi za kujipatia
kipato kwa watu wazima.
Mkapa aliunganisha hoja hiyo na wajibu wa kupambana na ajira za
watoto kwa njia zinazoshughulikia vyanzo vyake. Ikiwa familia
haina kipato cha kutosha na elimu haionekani kuwa na manufaa ya
moja kwa moja kwa maisha yake, mtoto anaweza kuingia katika
shughuli za uzalishaji mapema badala ya kuhudhuria shule.
Kukabiliana na hali hiyo kunahitaji hatua zinazolinda mtoto na
pia kuboresha mazingira ya kiuchumi yanayoizunguka familia.
Kwa hiyo, ujumbe wa nukuu hii si kwamba ukuaji wa uchumi pekee
unatosha kuondoa ajira za watoto. Ni kwamba bila msingi wa
kiuchumi unaoweza kudumisha huduma na fursa za maisha, jitihada
za kijamii zinaweza kukosa rasilimali zinazohitajika ili kuendelea.
03 / MTIZAMO WA KIHISTORIA
Uzoefu wa Tanzania uliweka pamoja mageuzi ya uchumi na ustawi wa jamii
Kauli hii inaeleweka vizuri inapowekwa katika historia ya Tanzania
kuanzia miaka ya 1980 hadi mwanzoni mwa miaka ya 2000. Nchi ilikuwa
imepitia kipindi cha changamoto za kiuchumi na ilikuwa ikitekeleza
mageuzi ya kiuchumi yaliyolenga kurejesha ukuaji. Katika hotuba yake,
Mkapa alitaja gharama za kijamii zilizohusishwa na hali hiyo,
zikiwemo vikwazo vya uwekezaji katika huduma za umma na ugumu wa
familia maskini kugharamia mahitaji ya watoto.
Mtazamo wake uliunganisha mambo mawili ambayo wakati mwingine
hujadiliwa tofauti: uwezo wa taifa kuzalisha rasilimali za
kiuchumi na wajibu wa kuhakikisha watoto wanapata elimu,
ulinzi na mazingira yanayowawezesha kukua. Kwa hoja hii,
mafanikio ya kiuchumi yalihitaji kutafsiriwa pia katika uwezo
wa kudumisha huduma za jamii na kupanua fursa za wananchi.
Hotuba hiyo pia ilieleza hatua ambazo Tanzania ilikuwa imechukua
kabla ya Juni 2001. Serikali ilikuwa imeingia katika ushirikiano
na ILO kuhusu ajira za watoto mwaka 1994, na Tanzania ilikuwa
imeshiriki katika Mpango wa Kimataifa wa Kutokomeza Ajira za
Watoto (IPEC). Mwaka 1998, nchi iliridhia Mkataba wa ILO Na. 138
kuhusu umri wa chini wa kuajiriwa. Hatua hizo zinaweka kauli
katika muktadha wa juhudi zilizokuwa zinaendelea, badala ya
kuichukulia kama wazo lililoanza siku ya hotuba.
04 / UMUHIMU KWA TANZANIA
Ukuaji wa uchumi una maana zaidi unapopanua uwezo wa familia na watoto
Umuhimu wa kauli hii kwa Tanzania ni uhusiano inaouweka kati ya
sera za uchumi na maisha ya kila siku ya wananchi. Ukuaji wa
uzalishaji, mapato na shughuli za biashara unaweza kusaidia
kupanua fursa za ajira na kuongeza rasilimali zinazopatikana
kwa huduma za umma. Hata hivyo, uhusiano huo hauji wenyewe:
unategemea namna fursa na rasilimali zinavyosambazwa, ubora
wa huduma na uwezo wa familia kunufaika na mabadiliko ya uchumi.
Kwa upande wa elimu, familia inapokuwa na kipato kinachotosheleza
mahitaji ya msingi, inaweza kuwa na nafasi kubwa zaidi ya
kumwezesha mtoto kuhudhuria shule badala ya kutegemea kazi yake.
Kwa upande wa taifa, huduma za elimu, afya na mifumo ya ulinzi
wa mtoto zinahitaji rasilimali za kuziendesha na kuziboresha
kwa muda mrefu.
Kauli hii pia inaweka wazi kuwa ajira za watoto haziwezi
kueleweka kwa kuangalia uamuzi wa familia pekee. Umaskini,
fursa za elimu, hali ya ajira kwa watu wazima na mazingira ya
kijamii vinaweza kuathiri chaguo zinazopatikana kwa familia.
Sera zinazolenga watoto zinahitaji kuzingatia mazingira hayo
bila kupunguza wajibu wa kuwalinda dhidi ya kazi zinazowadhuru
au kuwanyima haki zao.
05 / KAULI KATIKA VITENDO
Juhudi za Tanzania za kuunganisha mapambano dhidi ya ajira za watoto na maendeleo
Hotuba ya Mkapa katika ILO inaeleza hatua kadhaa zilizokuwa
zimechukuliwa na Tanzania kabla na kufikia mwaka 2001.
Hatua hizi zinahusiana moja kwa moja na suala la ajira za
watoto alilolizungumzia, ingawa hazithibitishi zenyewe kwamba
tatizo lilikuwa limetatuliwa.
Hatua ya kwanza: Ushirikiano na ILO
Hatua: Kwa mujibu wa hotuba, Tanzania iliingia
katika ushirikiano rasmi na ILO kuhusu ajira za watoto mwaka
1994 na kuanza kutekeleza programu ya kitaifa ya utekelezaji
kwa msaada wa IPEC.
Uhusiano na kauli: Ushirikiano huo uliweka
mapambano dhidi ya ajira za watoto katika mfumo wa hatua
zilizopangwa, badala ya kulichukulia tatizo kama suala la
familia pekee.
Muktadha wa wakati: Hatua hii ilitangulia
hotuba ya Juni 2001; kwa hiyo, ni sehemu ya historia ya
juhudi zilizokuwa zikiendelea wakati kauli ilipotolewa.
Hatua ya pili: Kuridhia Mkataba wa ILO Na. 138
Hatua: Mkapa alieleza kuwa Tanzania iliridhia
mwaka 1998 Mkataba wa Umri wa Chini wa Kuajiriwa, 1973
(ILO Convention No. 138).
Uhusiano na kauli: Hatua hii inaonyesha
sehemu ya mfumo wa kisheria na kisera uliokuwa unahusiana
na udhibiti wa ajira za watoto. Inaendana na hoja ya
kushughulikia tatizo kwa njia pana zinazohusisha ulinzi
wa watoto na maendeleo ya jamii.
Hatua ya tatu: Programu ya muda maalumu ya mwaka 2001
Hatua: Tarehe 12 Juni 2001, Tanzania ilikuwa
miongoni mwa nchi zilizohusika na uzinduzi wa programu ya
muda maalumu ya kupambana na aina mbaya zaidi za ajira za
watoto, katika kikao cha Mkutano wa 89 wa ILO.
Uhusiano na kauli: Katika hotuba hiyo hiyo,
Mkapa alisisitiza kuwa hatua dhidi ya ajira za watoto
zinapaswa kuunganishwa na sera za kitaifa, elimu, kupunguza
umaskini, ushirikiano na wadau na mifumo ya uwajibikaji.
Programu hiyo inaweka wazo hilo katika mazingira ya juhudi
za kitaasisi zilizokuwa zikichukuliwa wakati huo.
USHahidi WA KIHISTORIA
Maelezo ya hatua hizo yanapatikana katika hotuba rasmi ya
Mkapa iliyohifadhiwa na ILO. Chanzo hicho kinathibitisha
kwamba hatua hizo zilitajwa kama sehemu ya juhudi za Tanzania.
Hata hivyo, hakitoshi peke yake kuthibitisha ukubwa wa
matokeo ya muda mrefu ya kila hatua au kwamba kauli hii
ndiyo iliyozisababisha.
Rejea hotuba kamili ya ILO
Rejea kumbukumbu za kikao maalumu cha 12 Juni 2001
06 / MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Je, ukuaji wa uchumi unajenga uwezo wa kuondoa mazingira yanayowasukuma watoto kufanya kazi?
Kauli hii inaweza kutumika kutafakari swali ambalo bado ni muhimu
katika mijadala ya maendeleo: je, ukuaji wa uchumi unaongeza kwa
kiwango kinachohitajika uwezo wa familia kukidhi mahitaji ya
msingi na wa taifa kudumisha huduma za umma?
Jibu haliwezi kupatikana kwa kuangalia takwimu za ukuaji wa
uchumi pekee. Linahitaji pia kuchunguza upatikanaji na ubora
wa elimu, nafasi za ajira zenye tija kwa watu wazima, hali
ya kipato cha familia, ulinzi wa watoto na uwezo wa taasisi
kutekeleza sheria zinazohusika.
Kwa maana hiyo, kauli ya Mkapa inatoa msingi wa kuchunguza
uhusiano kati ya sera za uchumi na matokeo ya kijamii bila
kudhani kuwa ukuaji wa uchumi huondoa moja kwa moja umaskini
au ajira za watoto. Matokeo hutegemea pia aina ya ukuaji,
fursa zinazozalishwa na namna huduma na ulinzi wa jamii
vinavyofikishwa kwa watu wanaovihitaji.
07 / FUNZO KWA VIZAZI VIJAVYO
Msingi imara wa uchumi hupimwa pia kwa fursa zinazopatikana kwa watoto
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweka mbele suala la jinsi
maendeleo ya kiuchumi yanavyoweza kugeuzwa kuwa uwezo halisi
wa watu kuishi kwa usalama na kupata fursa. Uchumi unaozalisha
rasilimali ni sehemu ya msingi huo, lakini uendelevu wake
unahitaji pia uwekezaji katika elimu, afya, ujuzi, ajira
zenye tija na mifumo inayolinda watoto.
Swali la muda mrefu ni namna taifa linavyoweza kuhakikisha
kwamba mafanikio ya kiuchumi hayabaki katika viashiria vya
jumla, bali yanaongeza uwezo wa familia kugharamia mahitaji
ya msingi na wa watoto kupata elimu bila kulazimika kuingia
katika kazi zinazohatarisha afya, usalama au maendeleo yao.
Hilo linahitaji tathmini ya mara kwa mara, ushahidi unaoweza
kukaguliwa na sera zinazozingatia kwa pamoja hali ya uchumi
na haki za watoto. Ndani ya muktadha huo, kauli ya Mkapa
inabaki kuwa rejea ya kihistoria kuhusu namna alivyowasilisha
uhusiano huo katika jukwaa la kimataifa mwaka 2001.
08 / MUENDELEZO WA MAANA
Kutoka uzoefu wa zamani hadi maswali ya maendeleo ya baadaye
Mfululizo huu unaweka kauli katika kipindi chake na kuonyesha
namna mada yake inavyoweza kuchunguzwa leo, bila kudai kwamba
nukuu yenyewe ilisababisha mabadiliko yaliyofuata.
KABLA YA 2001
Uzoefu uliotangulia
Tanzania ilikuwa imepitia changamoto za uchumi na huduma
za jamii. Ushirikiano na ILO kuhusu ajira za watoto ulianza
mwaka 1994, na nchi iliridhia Mkataba wa ILO Na. 138 mwaka
1998, kwa mujibu wa hotuba ya Mkapa.
12 JUNI 2001
Wakati wa kauli
Katika Mkutano wa 89 wa ILO mjini Geneva, Mkapa alieleza
kuwa umaskini na ajira za watoto haviwezi kushughulikiwa
bila msingi imara wa kiuchumi. Hotuba hiyo pia ilizungumzia
elimu, sera za kitaifa na ushirikiano katika kupambana
na ajira za watoto.
LEO
Swali la maendeleo
Mada hii inatoa nafasi ya kuchunguza kama ukuaji wa uchumi
unaendana na fursa za ajira, upatikanaji wa elimu, ulinzi
wa watoto na uwezo wa huduma za umma kukidhi mahitaji
ya wananchi.
KESHO
Uendelevu wa maendeleo
Changamoto ya muda mrefu ni kujenga uchumi unaoweza
kuzalisha rasilimali na fursa kwa kudumu, huku watoto
wakilindwa na familia zikiwa na nafasi nzuri zaidi ya
kujitegemea kiuchumi.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kwa maneno yaliyotolewa katika
hotuba rasmi ya Benjamin William Mkapa iliyohifadhiwa na Shirika
la Kazi Duniani (ILO). Tafsiri ya Kiswahili imewasilishwa kama
tafsiri ya maana ya nukuu ya awali, si kama maneno yaliyotamkwa
kwa Kiswahili. Maelezo ya kihistoria yanategemea muktadha wa
hotuba hiyo; uchambuzi wa maana yake, umuhimu wa sasa na funzo
la baadaye ni tafakuri ya Maktaba. Uhusiano kati ya hatua
zilizotajwa na wazo la nukuu umeelezwa kwa kuzingatia ushahidi
uliopo, bila kudai kwamba nukuu yenyewe ilisababisha hatua hizo
au kwamba matokeo yake yote yamethibitishwa.
MAREJEO YA KIHISTORIA
Vyanzo vya kusoma zaidi
