MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mkapa: Kura Yako ni Alama ya Utu, Utashi na Heshima ya Raia
Kauli kuhusu thamani ya kura katika maisha ya raia, iliyotolewa
wakati Benjamin William Mkapa alipokuwa akihitimisha kipindi chake
cha urais na kuwataka Watanzania washiriki uchaguzi kwa dhamiri
zao wenyewe.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Kura yako ni ishara ya utu wako, utashi wako na heshima yako.”
ORIGINAL ENGLISH
“Your vote is a symbol of your dignity, will and respect.”
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, 1995–2005
TAREHE
30 Novemba 2005
MAHALI
Dar es Salaam, Tanzania
TUKIO / HOTUBA
Hotuba ya kitaifa kwa Watanzania kupitia redio na televisheni, kuelekea Uchaguzi Mkuu wa 2005
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Ujumbe wa mwisho wa urais katika kipindi cha kuelekea uchaguzi
Tarehe 30 Novemba 2005, Benjamin William Mkapa alilihutubia taifa
kupitia redio na televisheni katika hotuba iliyokuwa sehemu ya
ujumbe wake wa kuaga urais. Alikuwa akihitimisha miaka kumi ya
uongozi, baada ya kuhudumu kwa mihula miwili, huku Tanzania
ikijiandaa kwa Uchaguzi Mkuu wa mwaka huo.
Katika hotuba hiyo, Mkapa alizungumzia masuala ya afya na
VVU/UKIMWI, akiwataka wananchi kuchukua hatua zinazowezesha
kufanya maamuzi yenye taarifa sahihi. Alipofikia suala la
uchaguzi, alisisitiza haki ya wapiga kura kutumia utashi wao
wenyewe na kutokubali kushinikizwa katika uchaguzi wao.
Ndipo aliposema: “Your vote is a symbol of your dignity, will
and respect.”
Muktadha huu ni muhimu kwa sababu kauli hiyo haikutolewa kama
maelezo ya jumla kuhusu demokrasia pekee. Ilikuwa sehemu ya
ujumbe kwa wananchi katika kipindi ambacho walikuwa wakijiandaa
kuchagua viongozi watakaosimamia awamu inayofuata ya uongozi
wa nchi. Chanzo cha habari kilichoripoti hotuba hiyo tarehe
1 Desemba 2005 kinathibitisha maneno ya nukuu na mazingira
ya kutolewa kwake.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Kura kama haki ya kuamua bila kushinikizwa
Neno “utu” katika kauli hii linaweka mkazo katika thamani ya
mtu kama raia mwenye haki ya kushiriki katika maamuzi ya
kisiasa. Kura si alama ya karatasi pekee; ni njia ambayo
mwananchi anaweza kuonyesha chaguo lake kuhusu nani anayepaswa
kupewa dhamana ya uongozi.
Neno “utashi” linaelekeza kwenye uhuru wa kufanya uamuzi.
Kwa maana hiyo, uchaguzi una thamani pale mpiga kura anapoweza
kufanya uamuzi wake mwenyewe, badala ya kuongozwa na vitisho,
shinikizo au zawadi zinazolenga kubadilisha chaguo lake.
Katika hotuba hiyo, Mkapa aliwahimiza wananchi kupiga kura
kwa kufuata dhamiri zao na akasisitiza kwamba siri ya kura
ni sehemu ya ulinzi wa uhuru huo.
Neno “heshima” linaongeza kipengele cha hadhi ya raia katika
mfumo wa kisiasa. Kauli hii inaweka uhusiano kati ya heshima
ya mwananchi na nafasi yake ya kushiriki katika kuchagua
viongozi. Hata hivyo, maneno hayo hayamaanishi kwamba kura
pekee inatosha kuhakikisha demokrasia inafanya kazi ipasavyo.
Uadilifu wa uchaguzi pia hutegemea mazingira ambayo wananchi
wanaweza kushiriki kwa uhuru na chaguo lao kuheshimiwa.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kauli iliyotolewa wakati wa kukabidhi dhamana kwa uchaguzi
Mkapa alitoa kauli hii mwishoni mwa kipindi chake cha urais,
wakati uchaguzi ulikuwa ukikaribia. Kwa hiyo, ujumbe wake
ulikuwa na pande mbili zinazohusiana: kukamilika kwa muhula
wa kiongozi aliyekuwa madarakani na wajibu wa wananchi
kutumia kura zao katika kuamua uongozi unaofuata.
Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2005 ulikuwa tukio muhimu katika
mwendelezo wa taasisi za kisiasa za Tanzania. Mkapa hakuwa
mgombea wa urais kwa muhula wa tatu, baada ya kuhudumu mihula
miwili. Katika mazingira hayo, wito wake kwa wapiga kura
ulisisitiza nafasi ya wananchi wenyewe katika kufanya uchaguzi
wa viongozi.
Taarifa ya The New Humanitarian pia inaeleza kuwa Uchaguzi
Mkuu ulikuwa umebadilishwa kutoka tarehe iliyopangwa awali
kutokana na kifo cha mgombea mwenza wa urais wa chama cha
upinzani. Jambo hilo linafafanua mazingira ya uchaguzi wa
mwaka huo, ingawa si sehemu ya nukuu yenyewe wala ushahidi
kwamba mabadiliko hayo ndiyo yaliyosababisha kauli ya Mkapa.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Haki ya kuchagua na wajibu wa kuheshimu uamuzi wa raia
Kauli hii inaweka suala la uchaguzi katika kiwango cha
heshima ya mwananchi, badala ya kulichukulia kama utaratibu
unaofanyika kila baada ya kipindi fulani. Inasisitiza kwamba
raia ana nafasi ya kufanya uamuzi kuhusu uongozi wa nchi
na kwamba uamuzi huo unapaswa kuwa wake mwenyewe.
Katika kuelewa uchaguzi, kuna tofauti kati ya kuwa na haki
ya kupiga kura na kuwa na mazingira yanayomwezesha mwananchi
kuitumia haki hiyo kwa uhuru. Kauli ya Mkapa inasisitiza
upande wa utashi wa mpiga kura. Kwa mtazamo mpana zaidi,
suala hilo linaunganishwa na umuhimu wa taarifa sahihi,
usiri wa kura, kutokuwepo kwa shinikizo na kuheshimiwa kwa
taratibu halali za uchaguzi.
Kwa Tanzania, ujumbe huu unaweza kusaidia kujadili uhusiano
kati ya raia na taasisi za uchaguzi. Thamani ya kura haitegemei
tu kitendo cha kuipiga, bali pia namna mchakato wa uchaguzi
unavyomwezesha mwananchi kushiriki na namna matokeo
yanavyoshughulikiwa kwa mujibu wa taratibu husika.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Uhuru wa uamuzi katika mazingira ya taarifa nyingi na ushawishi
Katika mazingira ya sasa, wapiga kura hukutana na taarifa
kutoka vyanzo mbalimbali, ikiwemo vyombo vya habari,
majukwaa ya kidijitali, kampeni za kisiasa na mazungumzo
ya kijamii. Hali hiyo inaifanya dhana ya kufanya uamuzi
kwa dhamiri kuwa muhimu katika kutafakari namna wananchi
wanavyopima taarifa na kufanya uchaguzi wao.
Kauli hii inaweza pia kutumika kujadili tofauti kati ya
ushawishi wa kawaida wa kisiasa na shinikizo linaloweza
kuathiri uhuru wa mpiga kura. Kampeni ni sehemu ya ushindani
wa kisiasa, lakini thamani ya uamuzi wa raia hutegemea
uwezo wake wa kuchagua bila kulazimishwa na bila kupoteza
uhuru wa dhamiri yake.
Huu ni mtazamo wa matumizi ya kauli katika mazingira ya sasa,
si dai kwamba hotuba ya mwaka 2005 ilizungumzia majukwaa
ya kidijitali au changamoto zote za uchaguzi wa leo.
KAULI KATIKA VITENDO
Wito kwa mpiga kura kufanya uamuzi wake mwenyewe
Katika hotuba yake ya tarehe 30 Novemba 2005, Mkapa aliwaomba
wananchi kutumia utashi wao katika uchaguzi, kupiga kura
kwa kufuata dhamiri zao na kutokubali kushinikizwa katika
chaguo lao. Hii ni hatua ya moja kwa moja katika kiwango
cha ujumbe wa umma: alitumia hotuba ya kitaifa kuwasilisha
msimamo kuhusu uhuru wa mpiga kura.
Hatua
Wito wa kitaifa kwa wapiga kura kutumia dhamiri zao na
kufanya uchaguzi wao wenyewe.
Uhusiano na kauli
Ujumbe wa hotuba unahusiana moja kwa moja na maneno
kuhusu utu, utashi na heshima ya mpiga kura.
Muktadha wa wakati
30 Novemba 2005, katika hotuba ya kitaifa kuelekea
Uchaguzi Mkuu wa mwaka huo.
Ushahidi huu unathibitisha kwamba Mkapa alitoa wito huo.
Pekee yake, hauonyeshi kiwango ambacho wapiga kura waliufuata
wala kuthibitisha kwamba kauli hiyo ilisababisha mabadiliko
fulani katika mwenendo au matokeo ya uchaguzi.
MWENENDO WA MAANA
Kura, dhamana ya uongozi na vizazi vijavyo
Maana ya kauli hii inaweza kutazamwa kwa kuzingatia
mazingira ilipotolewa, masuala inayogusa katika wakati
wa sasa na wajibu wa kuhifadhi kumbukumbu za uchaguzi
kwa vizazi vijavyo.
2005
Wakati wa Kauli
Mkapa alikuwa akihitimisha mihula yake miwili ya urais
na Tanzania ilikuwa ikijiandaa kwa uchaguzi mwingine.
Wito wake uliwalenga wananchi, akisisitiza kuwa kura
inapaswa kuakisi uamuzi wao wenyewe.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inatoa msingi wa kutafakari uhuru wa mpiga kura,
upatikanaji wa taarifa, usiri wa kura na mazingira
yanayowezesha wananchi kufanya maamuzi bila shinikizo.
KESHO
Funzo kwa Vizazi Vijavyo
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kuwa sehemu ya
kumbukumbu za namna viongozi wa Tanzania walivyoeleza
thamani ya kura. Nyaraka za hotuba na kumbukumbu za
uchaguzi zitasaidia kuweka kauli hiyo katika muktadha
wake sahihi wa kihistoria.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Maneno ya Kiingereza yamehifadhiwa kama yalivyoripotiwa na
The New Humanitarian katika habari yake kuhusu hotuba ya
Benjamin William Mkapa ya tarehe 30 Novemba 2005. Maandishi
ya Kiswahili ni tafsiri ya nukuu hiyo, si maneno ya Kiswahili
yaliyothibitishwa kuwa ndiyo aliyoyatumia Rais. Uchambuzi
unaofuata ni maelezo ya Maktaba kuhusu muktadha wa hotuba,
maana ya kauli na namna inavyoweza kutazamwa kihistoria.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi ya kumbukumbu
na uchambuzi wa kihistoria; ukurasa huu hauwakilishi tamko
rasmi la Serikali au taasisi yoyote ya uchaguzi.
MAREJEO YA NUKUU
Chanzo cha kihistoria
HABARI YA KIHISTORIA
Mkapa bows out with impassioned plea over HIV/AIDS
The New Humanitarian, 1 Desemba 2005. Ripoti inaeleza
hotuba ya Mkapa iliyotangazwa kwa taifa tarehe 30 Novemba
2005, ikijumuisha wito wake kwa wapiga kura na maneno
halisi ya nukuu hii.
