MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mkapa: Mabadiliko ya Taasisi Lazima Yaambatane na Uwezo wa Ndani wa Kusimamia Uchumi
Hotuba ya uzinduzi wa East AFRITAC, Dar es Salaam — 24 Oktoba 2002.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“
Uzoefu wetu nchini Tanzania unaonyesha kwamba, licha ya kupokea msaada mkubwa wa kiufundi kwa miaka mingi katika masuala ya uchumi jumla na marekebisho ya kimuundo, uwezo wetu wa rasilimali watu na taasisi katika kusimamia uchumi kwa ufanisi bado una vikwazo vikubwa ikilinganishwa na changamoto mpya zilizo mbele yetu.
ORIGINAL QUOTATION · ENGLISH
“Our experience in Tanzania suggests that despite the substantial technical assistance that we received over the years in the macroeconomic and structural areas, our human and institutional capacity for sound economic management remains severely constrained in relation to the new challenges ahead.”
BENJAMIN WILLIAM MKAPA
24 OKTOBA 2002
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
TAREHE
24 Oktoba 2002
MAHALI
Dar es Salaam, Tanzania
TUKIO / HOTUBA
Hotuba ya uzinduzi wa East African Regional Technical Assistance Center (East AFRITAC)
01 / MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kwa nini msaada wa kiufundi haukuwa jibu kamili?
Tarehe 24 Oktoba 2002, Benjamin William Mkapa alitoa hotuba katika uzinduzi rasmi wa East AFRITAC jijini Dar es Salaam. Kituo hiki cha kikanda kilianzishwa ili kusaidia nchi za Afrika Mashariki kujenga uwezo wa ndani katika usimamizi wa uchumi na masuala ya fedha. Kilihudumia Eritrea, Ethiopia, Kenya, Rwanda, Tanzania na Uganda.
Tanzania ilikuwa tayari imepokea msaada wa kiufundi kwa miaka kadhaa katika masuala ya uchumi jumla na marekebisho ya kimuundo. Hata hivyo, katika hotuba yake, Mkapa alieleza kuwa msaada huo haukuwa umeondoa kikamilifu vikwazo vilivyokabili rasilimali watu na taasisi katika kusimamia uchumi. Changamoto iliyokuwa mbele yake haikuwa tu kupata ushauri wa kitaalamu, bali kujenga uwezo wa kudumu wa kuutumia ushauri huo katika maamuzi na shughuli za serikali.
Kauli hii ilitolewa katika kipindi ambacho utandawazi, ushindani wa kiuchumi na mabadiliko ya mazingira ya kimataifa yalikuwa yakiongeza mahitaji ya utaalamu katika sera za uchumi, ukusanyaji wa mapato, usimamizi wa matumizi ya umma, takwimu na sekta ya fedha. Kwa hiyo, suala la uwezo wa taasisi lilikuwa sehemu ya mjadala mpana kuhusu namna nchi za Afrika zingesimamia maendeleo yao katika mazingira hayo.
02 / MAANA NA UJUMBE MKUU
Kujenga uwezo wa ndani, badala ya kutegemea msaada wa nje pekee
Hoja kuu ya Mkapa ni tofauti kati ya kupokea utaalamu na kuwa na uwezo wa kitaasisi wa kutumia utaalamu huo kwa ufanisi. Msaada wa kiufundi unaweza kutoa maarifa, mafunzo na ushauri, lakini matokeo yake hutegemea pia kama wataalamu wa ndani wanaendelezwa, taratibu za kazi zinaimarishwa na taasisi zina uwezo wa kuendelea kutekeleza majukumu yake.
Maneno “human and institutional capacity” yanahusu vipengele viwili vinavyotegemeana. Kipengele cha kwanza ni watu: ujuzi, uzoefu na uwezo wa kitaalamu wa watumishi. Kipengele cha pili ni taasisi: mifumo ya kazi, taratibu, kumbukumbu, usimamizi na mazingira yanayowezesha maarifa kutumiwa katika utendaji wa kila siku.
Kwa upande mwingine, kauli kuhusu “new challenges ahead” inaweka hoja hiyo katika mwelekeo wa wakati ujao. Uwezo wa serikali hauwezi kupimwa kwa namna ilivyokabiliana na matatizo ya jana pekee; unahitaji pia kujiandaa kwa mabadiliko ya sera, hali ya uchumi na changamoto ambazo hazijajitokeza kikamilifu.
Kwa hiyo, ujumbe wake haukuwa kwamba msaada wa nje hauna thamani. Mkapa alitambua mchango wake katika hatua zilizokuwa zimefikiwa, lakini akasisitiza umuhimu wa kuugeuza msaada huo kuwa uwezo unaobaki ndani ya nchi.
03 / MTIZAMO WA KIHISTORIA
Mageuzi ya uchumi na swali la nani mwenye uwezo wa kuyaendesha
Katika miaka iliyotangulia hotuba hii, Tanzania ilikuwa imeendelea na juhudi za kurejesha utulivu wa uchumi jumla na kutekeleza marekebisho ya kimuundo. Mkapa alitaja hatua zilizokuwa zimepigwa, huku akikubali kwamba msaada wa kiufundi ulikuwa na mchango katika mafanikio hayo. Hata hivyo, aliona haja ya kuhamisha mkazo kutoka kwenye msaada wa muda mfupi kwenda kwenye ujenzi wa uwezo wa muda mrefu.
Katika hotuba hiyo hiyo, alikosoa utaratibu ambao watumishi wa serikali walilazimika mara kwa mara kuacha kazi zao za kawaida ili kushughulikia mahitaji ya mfululizo ya timu za ushauri kutoka nje. Pia alizungumzia hatari ya programu za mageuzi kubuniwa kwa kutegemea sana ziara za wataalamu wa nje, badala ya kuimarisha uwezo wa ndani wa kuchambua matatizo na kuandaa majibu.
Hapa ndipo kauli yake inapopata uzito wake wa kihistoria. Haikuhusu upatikanaji wa wataalamu pekee, bali namna maarifa, wajibu na uwezo wa kufanya maamuzi vinavyoweza kuhamia na kubaki ndani ya taasisi za nchi husika. Kwa Mkapa, msaada ungekuwa na manufaa ya kudumu zaidi iwapo ungewezesha nchi kujisimamia kwa uelewa na utaalamu mkubwa zaidi.
Maelezo haya yanatokana na hoja zilizomo katika
hotuba kamili ya Mkapa
,
ambamo alieleza wazi tofauti kati ya shughuli za muda mfupi za kutatua mapungufu ya kiufundi na ujenzi wa uwezo wa muda mrefu.
04 / UMUHIMU KWA TANZANIA
Uwezo wa serikali hujengwa na watu pamoja na mifumo
Kwa Tanzania, kauli hii inatoa msingi wa kutafakari namna taasisi za umma zinavyoendeleza utaalamu, kuhifadhi maarifa na kuhakikisha kazi zinaendelea kwa ufanisi hata pale watumishi wenye uzoefu wanapohama au viongozi wanapobadilika.
Taasisi inaweza kuwa na wataalamu wenye uwezo, lakini ikakabiliwa na changamoto ikiwa taratibu zake hazijaandikwa vizuri, taarifa hazihifadhiwi, mafunzo hayafuatiliwi au ujuzi haupitishwi kwa watumishi wengine. Vivyo hivyo, taratibu nzuri haziwezi kutekeleza majukumu yake bila watu wenye maarifa na uelewa wa kuzitumia.
Hoja hii ni muhimu katika maeneo kama usimamizi wa mapato, matumizi ya umma, takwimu za kitaifa, sera za fedha na uchambuzi wa uchumi. Uwezo katika maeneo hayo husaidia serikali kufanya maamuzi kwa kutegemea taarifa, kutathmini sera na kujibu mabadiliko ya mazingira ya kiuchumi.
Hata hivyo, uwepo wa wataalamu na mifumo peke yake hauhakikishi matokeo bora. Uwezo wa taasisi unahitaji pia uwajibikaji, usimamizi unaofaa, matumizi ya ushahidi na tathmini ya mara kwa mara ya matokeo ya kazi zake.
05 / KAULI KATIKA VITENDO
Kuanzishwa kwa East AFRITAC: hatua iliyolenga kujenga uwezo wa kikanda
HATUA
Tarehe 29 Aprili 2002, miezi kadhaa kabla ya hotuba hii, Rais Benjamin Mkapa na Mkurugenzi Mkuu wa IMF wakati huo, Horst Köhler, walitia saini makubaliano ya kuanzisha kituo cha AFRITAC nchini Tanzania. Kituo cha Afrika Mashariki kilizinduliwa rasmi Dar es Salaam tarehe 24 Oktoba 2002, na Mkapa akatoa hotuba ya uzinduzi.
UHUSIANO NA KAULI
East AFRITAC ililenga kuimarisha uwezo wa ndani wa nchi wanachama katika usimamizi wa uchumi na fedha. Kazi zake zilihusisha maeneo kama sera za uchumi jumla, ukusanyaji wa mapato, usimamizi wa matumizi ya umma, sera za sekta ya fedha na takwimu. Malengo hayo yanaendana moja kwa moja na tatizo la uwezo wa kitaalamu na kitaasisi ambalo Mkapa alilieleza katika hotuba yake.
MUKTADHA WA WAKATI
Makubaliano ya kuanzisha kituo yalitiwa saini Aprili 2002, kabla ya kauli hii kutolewa. Kwa hiyo, nukuu haipaswi kuwasilishwa kama chanzo kilichosababisha kuanzishwa kwa East AFRITAC. Badala yake, uzinduzi na madhumuni ya kituo vinaonyesha hatua ya kitaasisi iliyokuwepo katika mazingira yale yale ya kuimarisha uwezo wa kiuchumi wa nchi za eneo hili.
MATOKEO YANAYOWEZA KUTHIBITISHWA
Kituo kilianzishwa kama mpango wa kikanda wa kutoa msaada wa kiufundi, mafunzo na kujenga uwezo katika nchi wanachama sita. Taarifa za IMF kuhusu uzinduzi zinathibitisha madhumuni hayo na maeneo yaliyokusudiwa kufanyiwa kazi. Hata hivyo, taarifa ya kuanzishwa kwake pekee haitoshi kuthibitisha kiwango cha mafanikio ya muda mrefu ya kila nchi au kusema kuwa vikwazo vyote vya uwezo viliondolewa.
06 / KUTOKA WAKATI HUO HADI KESHO
Uwezo wa taasisi kama suala la mwendelezo wa taifa
Muktadha wa 2002, hatua zilizochukuliwa wakati huo na maswali yanayobaki kuhusu ujenzi wa uwezo wa umma.
KABLA YA 2002
Uhitaji wa uwezo wa ndani
Nchi za Afrika zilikuwa zikitafuta njia za kuimarisha uwezo wa kuandaa na kutekeleza sera za uchumi. Tarehe 29 Aprili 2002, Tanzania ilitia saini makubaliano ya kuanzisha AFRITAC, kufuatia ombi la kuongezwa kwa msaada wa kujenga uwezo barani Afrika.
OKTOBA 2002
Ujenzi wa uwezo wa kikanda
Katika uzinduzi wa East AFRITAC, Mkapa alieleza kuwa msaada wa muda mfupi ulipaswa kuongezewa mkazo wa kujenga uwezo wa kudumu. Kituo kilikusudiwa kusaidia nchi wanachama kuimarisha utaalamu wao katika usimamizi wa uchumi na fedha.
LEO
Maarifa yanabaki wapi?
Kauli hii inaweza kutumika kutathmini namna taasisi za umma zinavyohifadhi maarifa, kuendeleza watumishi, kutumia takwimu na kuhakikisha taratibu zinaendelea kufanya kazi hata pale watu wenye uzoefu wanapobadilika. Hayo ni maswali ya kutathmini utendaji, si ushahidi kwamba changamoto zote za mwaka 2002 bado zipo kwa kiwango kilekile.
KESHO
Uwezo unaoweza kuendelezwa
Kwa siku zijazo, taasisi imara zinahitaji mifumo ya mafunzo endelevu, utunzaji wa kumbukumbu, uhamishaji wa ujuzi, uwajibikaji na tathmini ya matokeo. Msingi wake ni kuhakikisha kwamba utaalamu unakuwa sehemu ya uwezo wa taasisi, badala ya kubaki kwa watu wachache au kutegemea msaada wa muda mfupi.
07 / MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Je, taasisi zina uwezo wa kufanya kazi bila kutegemea watu wachache?
Swali linalojitokeza katika kauli hii ni namna ya kutambua kama taasisi imejenga uwezo wa kudumu. Viashiria vinavyoweza kuchunguzwa ni pamoja na upatikanaji wa watumishi wenye ujuzi unaohitajika, ubora wa taratibu za kazi, matumizi ya taarifa sahihi, uendelezaji wa wataalamu na uwezo wa kutekeleza majukumu bila kusubiri kila mara msaada wa nje.
Katika usimamizi wa uchumi, suala hili lina uzito wa pekee kwa sababu maamuzi kuhusu mapato, matumizi ya umma na sera za fedha yanahitaji utaalamu unaoendelea kukua pamoja na mabadiliko ya mazingira. Ushirikiano wa kimataifa unaweza kuimarisha uwezo huo, lakini matokeo yake yanahitaji kuonekana katika namna taasisi za ndani zinavyofanya kazi na kuendeleza maarifa.
Kwa hiyo, kauli ya Mkapa inatoa kipimo cha kutafakari mwendelezo wa taasisi: je, maarifa yanayopatikana kupitia mafunzo na ushauri yanakuwa sehemu ya utendaji wa kawaida, au yanabaki kutegemea msaada wa mara kwa mara? Jibu linahitaji ushahidi kutoka katika utendaji halisi wa taasisi, si kauli pekee.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kwa maneno yaliyomo katika nakala ya hotuba ya Benjamin William Mkapa iliyochapishwa na Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF). Tafsiri ya Kiswahili imewasilishwa kwanza kwa ajili ya usomaji; ni tafsiri ya maana ya nukuu ya asili, si kauli tofauti iliyotolewa kwa Kiswahili. Uchambuzi unaofuata unatofautisha maneno ya Rais, mazingira ya kihistoria na tafsiri ya Maktaba. Uhusiano kati ya kauli na East AFRITAC umeelezwa kwa kuzingatia tarehe na madhumuni yaliyothibitishwa katika vyanzo, bila kudai kwamba kauli yenyewe ndiyo iliyosababisha kuanzishwa kwa kituo.
MAREJEO YA KIHISTORIA
Vyanzo vya nukuu na muktadha
-
Benjamin William Mkapa, “East AFRITAC Inauguration Ceremony: Inauguration Address,” 24 Oktoba 2002.
Nakala ya msingi ya hotuba iliyotumika kuthibitisha nukuu na hoja kuhusu kujenga uwezo wa muda mrefu.
-
International Monetary Fund, “The East African Regional Technical Assistance Center (AFRITAC) is Inaugurated,” 24 Oktoba 2002.
Taarifa kuhusu uzinduzi rasmi, washiriki na nchi zilizohudumiwa na kituo.
-
International Monetary Fund, “African Regional Technical Assistance Center to Be Established in Tanzania,” 29 Aprili 2002.
Taarifa kuhusu makubaliano ya kuanzisha AFRITAC na madhumuni yake ya kujenga uwezo wa ndani katika usimamizi wa uchumi na fedha.
-
IMF Survey, “East AFRITAC opening: New center aims to strengthen East Africa’s capacity to manage economic policies,” 2002.
Muhtasari wa kihistoria kuhusu malengo ya kituo, nchi wanachama na mpango wa kujenga uwezo wa kikanda.
