MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mkapa: Maendeleo Yanahitaji Uwajibikaji wa Nchi Zinazoendelea
Hotuba ya mwaka 2005 kuhusu wajibu wa ndani, mageuzi ya taasisi
na ushirikiano wa kimataifa katika kupunguza umaskini.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Nchi zinazoendelea nazo, kwa upande wake, lazima zitimize ahadi zake za kukusanya rasilimali za ndani, kufanya mageuzi ya taasisi ili ziendane na vipaumbele vya kitaifa, na kupitisha sera bora za kiuchumi na kijamii zinazomilikiwa na nchi zenyewe ili kuchochea ukuaji wa uchumi.”
NUKUU KATIKA LUGHA YA ASILI — KIINGEREZA
“Developing countries must, on their part, fulfil their commitments to mobilise domestic resources, to reform institutions to respond to national priorities, and to adopt effective, nationally owned economic and social polices to spur economic growth.”
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
TAREHE
14 Septemba 2005
MAHALI
New York, Marekani
TUKIO / HOTUBA
Mkutano wa Ngazi ya Juu wa Kikao cha 60 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Wakati dunia ilipokuwa ikipima ahadi za kupunguza umaskini
Tarehe 14 Septemba 2005, Benjamin William Mkapa alihutubia
Mkutano wa Ngazi ya Juu wa Kikao cha 60 cha Baraza Kuu la Umoja
wa Mataifa mjini New York. Mkutano huo ulikuwa sehemu ya
tathmini ya ahadi za kimataifa zilizowekwa mwaka 2000 kupitia
Azimio la Milenia, lililohusisha malengo ya kupunguza umaskini,
kuboresha afya na elimu, na kuimarisha maendeleo ya binadamu.
Katika hotuba yake, Mkapa alijadili wajibu wa nchi tajiri
kusaidia maendeleo ya nchi maskini, lakini hakuiweka hoja
hiyo upande mmoja pekee. Alisisitiza pia kuwa nchi zinazoendelea
zilipaswa kutekeleza ahadi zao za ndani. Hapo ndipo kauli hii
inapopata maana yake kuu: ushirikiano wa kimataifa unahitaji
uwajibikaji wa pande zote, badala ya kutegemea msaada wa nje
pekee au kuhamishia wajibu wote kwa nchi zinazoendelea.
Mazingira ya mwaka 2005 yalikuwa muhimu kwa sababu viongozi
walikuwa wakitathmini kama ahadi za maendeleo zilizotolewa
miaka mitano mapema zingeweza kugeuzwa kuwa hatua zenye
matokeo yanayopimika. Hotuba ya Mkapa ilihusisha suala hilo
na mahitaji ya rasilimali, ubora wa utawala na uwezo wa nchi
kupanga sera zinazolingana na mazingira yake.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Rasilimali, taasisi na sera vinapaswa kufanya kazi kwa pamoja
Kauli hii ina nguzo tatu zinazohusiana. Ya kwanza ni ukusanyaji
wa rasilimali za ndani. Serikali inahitaji kuwa na uwezo wa
kupata mapato yake na kuyatumia kwa vipaumbele vya umma.
Kwa hiyo, maendeleo hayawezi kupimwa kwa kiasi cha misaada
ya nje pekee; uwezo wa nchi kufadhili majukumu yake pia ni
sehemu ya mjadala.
Nguzo ya pili ni mageuzi ya taasisi. Mkapa anasisitiza kwamba
taasisi zinapaswa kufanya kazi kwa namna inayojibu mahitaji
na vipaumbele vya taifa. Mageuzi yanapozungumziwa katika
muktadha huu, hoja si kubadilisha mifumo kwa jina tu, bali
kuhakikisha kuwa taasisi zinaweza kutekeleza majukumu yake
kwa ufanisi na kuunga mkono malengo ya maendeleo.
Nguzo ya tatu ni sera za kiuchumi na kijamii zinazomilikiwa
na nchi yenyewe. Kauli hii inasisitiza nafasi ya serikali
na jamii ya nchi husika katika kuamua mwelekeo wa maendeleo
yao. Haimaanishi kukataa ushirikiano wa kimataifa; inasisitiza
kwamba sera zinapaswa kuundwa kwa kuzingatia vipaumbele vya
kitaifa na kuwa na uwezo wa kuchochea ukuaji wa uchumi.
Kwa ujumla, Mkapa anaweka uwajibikaji wa ndani ndani ya
mfumo mpana wa ushirikiano wa kimataifa. Nchi zinazoendelea
zina wajibu wa kuboresha mifumo na sera zao, huku nchi
zilizoendelea nazo zikiwa na wajibu wa kutimiza ahadi
zinazohusu msaada wa maendeleo na ushirikiano wa kiuchumi.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Ajenda ya maendeleo ilihitaji zaidi ya ahadi za kisiasa
Mwaka 2000, viongozi wa dunia walikubaliana kuhusu Malengo
ya Maendeleo ya Milenia, yaliyoweka vipaumbele vya kimataifa
katika maeneo kama kupunguza umaskini uliokithiri, elimu,
afya na usawa wa kijinsia. Kufikia mwaka 2005, Umoja wa
Mataifa ulikuwa katika kipindi cha kutathmini maendeleo
yaliyopatikana na kutambua maeneo yaliyohitaji hatua zaidi.
Katika hotuba yake, Mkapa alikataa mtazamo kwamba matatizo
ya maendeleo ya nchi zinazoendelea yanaweza kuelezwa kwa
kuangalia wajibu wa nchi tajiri pekee. Wakati huohuo,
hakusema kuwa juhudi za ndani zinatosha bila mazingira
mazuri ya ushirikiano wa kimataifa. Aliweka pamoja wajibu
wa kutumia rasilimali za ndani na wajibu wa nchi zilizoendelea
kutimiza ahadi zao.
Msimamo huo unaendana na mjadala wa wakati huo kuhusu namna
ya kuunganisha sera za kitaifa, utawala bora, ufadhili wa
maendeleo na ushirikiano wa kimataifa. Hata hivyo, kauli
hii yenyewe ni ushahidi wa msimamo alioutoa katika hotuba;
si uthibitisho wa kiwango ambacho kila pendekezo lilitekelezwa
baadaye.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Maendeleo yanahitaji uwezo wa ndani na taasisi zinazowajibika
Kwa Tanzania, kauli hii inatoa msingi wa kutafakari uhusiano
kati ya ukusanyaji wa mapato ya ndani, matumizi ya fedha za
umma, utendaji wa taasisi na utekelezaji wa sera za maendeleo.
Serikali inapoweka kipaumbele katika elimu, afya, miundombinu
au huduma nyingine, uwezo wa kufadhili na kusimamia vipaumbele
hivyo huwa sehemu ya mjadala wa maendeleo ya taifa.
Hoja ya mageuzi ya taasisi pia inahusu uhusiano kati ya
mipango ya serikali na mahitaji ya wananchi. Sera inaweza
kuwa na malengo mazuri, lakini tathmini yake inahitaji
kuangalia kama inaendana na hali halisi, kama taasisi
zinazosimamia utekelezaji zina uwezo unaohitajika, na kama
matokeo yake yanaweza kupimwa.
Kauli hii haipaswi kutumiwa kama ushahidi kwamba hatua
fulani ya maendeleo nchini Tanzania ilifanikiwa kwa sababu
ya hotuba hiyo. Umuhimu wake ni katika kuweka wazi maswali
ambayo yanaweza kuchunguzwa kwa nyaraka na takwimu:
Rasilimali za ndani zinakusanywa na kutumika kwa namna gani?
Taasisi zinafanya mageuzi yanayohitajika? Na sera zinajibu
kwa kiwango gani vipaumbele vya wananchi?
KAULI KATIKA VITENDO
Hotuba kama ushahidi wa msimamo, si uthibitisho wa utekelezaji
Nakala rasmi ya hotuba ya tarehe 14 Septemba 2005 inathibitisha
kuwa Mkapa alitaka nchi zinazoendelea zitekeleze ahadi zake
za kukusanya rasilimali za ndani, kurekebisha taasisi na
kuandaa sera za kiuchumi na kijamii zinazolingana na
vipaumbele vya kitaifa. Huo ni ushahidi wa msimamo alioutoa
katika mkutano wa Umoja wa Mataifa.
Hata hivyo, hotuba hiyo pekee haitoshi kuthibitisha kwamba
hatua mahususi ya sera au matokeo fulani nchini Tanzania
yalitokana moja kwa moja na kauli hii. Ili kuweka uhusiano
huo katika kumbukumbu za kihistoria, kunahitajika nyaraka
tofauti zinazothibitisha hatua iliyochukuliwa, tarehe yake,
namna ilivyotekelezwa na matokeo yanayoweza kupimwa.
USHahidi WA MSINGI
Hotuba rasmi ya Rais Benjamin William Mkapa katika Mkutano
wa Ngazi ya Juu wa Kikao cha 60 cha Baraza Kuu la Umoja
wa Mataifa, New York, 14 Septemba 2005.
Fungua nakala rasmi ya hotuba
MWENENDO WA MAANA
Kutoka mwaka 2005 hadi wajibu wa maendeleo wa sasa na baadaye
Kauli hii inaweza kusomwa katika vipindi vitatu: mazingira
ya ahadi za kimataifa ilipotolewa, maswali ya uwajibikaji
yanayoweza kuchunguzwa leo, na namna vizazi vijavyo
vinavyoweza kutathmini sera na matokeo yake.
2005
Wakati wa Kauli
Viongozi wa dunia walikutana kutathmini ahadi za Malengo
ya Maendeleo ya Milenia. Mkapa alisisitiza kuwa nchi
zinazoendelea zilipaswa kuimarisha rasilimali za ndani,
taasisi na sera, huku nchi zilizoendelea nazo zikitimiza
wajibu wao katika ushirikiano wa maendeleo.
LEO
Maswali ya Uwajibikaji
Kauli hii inaweza kutumika kutafakari jinsi nchi
zinavyokusanya mapato, kuweka vipaumbele vya matumizi
ya umma, kuboresha taasisi na kupima matokeo ya sera.
Tathmini ya sasa inahitaji takwimu na nyaraka za sasa,
si kutegemea hotuba ya mwaka 2005 pekee.
KESHO
Kipimo kwa Vizazi Vijavyo
Thamani ya kihistoria ya kauli hii itaweza kuchunguzwa
kwa kulinganisha ahadi za maendeleo na ushahidi wa
utekelezaji wake. Swali kuu litakuwa kama mifumo ya
rasilimali, taasisi na sera iliweza kutoa matokeo
yanayoweza kuthibitishwa kwa wananchi.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Uwajibikaji wa ndani hauondoi wajibu wa ushirikiano wa kimataifa
Kauli hii inaweka changamoto mbili zinazopaswa kuangaliwa
pamoja. Kwa upande mmoja, nchi zinazoendelea zinahitaji
kuimarisha uwezo wa kukusanya na kutumia rasilimali zake,
kufanya taasisi ziwajibike na kuweka sera zinazolingana na
mahitaji ya taifa. Kwa upande mwingine, mazingira ya kimataifa
ya biashara, ufadhili na ushirikiano yana nafasi katika
uwezo wa nchi hizo kufikia malengo yake.
Katika kuitathmini kauli hii leo, ni muhimu kuepuka kuichukulia
kama hoja ya kuhamishia wajibu wote kwa serikali za nchi
zinazoendelea. Katika hotuba hiyo hiyo, Mkapa alisisitiza
pia wajibu wa nchi zilizoendelea kutimiza ahadi zao za
usaidizi wa maendeleo. Hivyo, hoja yake inahusu uwajibikaji
wa pande zote, ingawa kila upande una majukumu tofauti.
TAFAKURI KWA VIZAZI VIJAVYO
Ahadi za maendeleo hupimwa kwa sera na matokeo
Kwa vizazi vijavyo, kauli hii inaweka msingi wa kuchunguza
uhusiano kati ya matamko ya viongozi, maamuzi ya serikali
na matokeo ya sera. Historia haiishii kuhifadhi kile
kiongozi alichosema; inahitaji pia nyaraka zinazoonyesha
hatua zilizofuata na mazingira yaliyosaidia au kuzuia
utekelezaji wake.
Kwa hiyo, kauli hii inaweza kusomwa pamoja na bajeti,
sera za uchumi, nyaraka za mageuzi ya taasisi na tathmini
za maendeleo za kipindi husika. Ushahidi huo unaweza
kusaidia kutofautisha kati ya ahadi iliyotolewa, hatua
iliyochukuliwa na matokeo yaliyopatikana.
MAREJEO YA KIHISTORIA
Vyanzo vya kusoma zaidi
CHANZO CHA MSINGI
Hotuba ya Benjamin William Mkapa katika Umoja wa Mataifa
Nakala rasmi ya hotuba iliyotolewa katika Mkutano wa Ngazi
ya Juu wa Kikao cha 60 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa,
New York, tarehe 14 Septemba 2005. Hiki ndicho chanzo
kikuu cha maneno ya nukuu na muktadha wa hotuba.
Soma hotuba kamili
REJEA YA MKUTANO
Tathmini ya Mkutano wa Dunia wa mwaka 2005
Taarifa ya Umoja wa Mataifa kuhusu hitimisho la mkutano
inaeleza ahadi zilizotolewa kuhusu kupunguza umaskini,
kuendeleza Malengo ya Maendeleo ya Milenia na kuimarisha
ushirikiano wa kimataifa.
Soma taarifa ya Umoja wa Mataifa ya 16 Septemba 2005
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kwa kufuata maneno yaliyo
katika nakala rasmi ya hotuba ya Benjamin William Mkapa
ya tarehe 14 Septemba 2005. Tafsiri ya Kiswahili ni tafsiri
ya maandishi hayo ya Kiingereza, si kauli tofauti iliyotolewa
kwa Kiswahili. Neno “polices” limeachwa kama lilivyo katika
maandishi ya chanzo. Uchambuzi unaofuata unatenganisha
muktadha wa hotuba na tafsiri ya maana yake; madai kuhusu
utekelezaji wa sera yanahitaji ushahidi wa ziada unaoweza
kukaguliwa.
