MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Mkapa: Mafunzo ya Ufundi kwa Watoto Walio katika Ajira na Walioacha Shule
Hotuba ya Benjamin William Mkapa katika Mkutano wa 89 wa Shirika la Kazi Duniani, Geneva, 12 Juni 2001.
“
TAFSIRI YA KISWAHILI
Hii pia itajumuisha programu za mafunzo ya ufundi ili kukidhi mahitaji ya watoto wanaofanya kazi na walioacha shule.
ORIGINAL QUOTATION — ENGLISH
“This will also include vocational training schemes to cater to the needs of child labourers and school drop-outs.”
Hotuba ya Rais Benjamin Mkapa katika Shirika la Kazi Duniani (ILO), 12 Juni 2001.
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
TAREHE
12 Juni 2001
MAHALI
Geneva, Uswisi
TUKIO
Mkutano wa 89 wa Shirika la Kazi Duniani; kikao maalumu cha uzinduzi wa programu ya kupambana na aina mbaya zaidi za ajira kwa watoto
MUKTADHA
Elimu na mafunzo ya ufundi katika mapambano dhidi ya ajira za watoto
Tarehe 12 Juni 2001, Benjamin Mkapa alihutubia kikao maalumu cha Mkutano wa 89 wa Shirika la Kazi Duniani (ILO) mjini Geneva. Kikao hicho kilihusu uzinduzi wa programu ya muda maalumu ya kupambana na aina mbaya zaidi za ajira kwa watoto katika Tanzania, Nepal na El Salvador. Katika hotuba yake, Mkapa alieleza uhusiano kati ya umaskini, kukosa fursa za elimu na kuingia kwa watoto katika shughuli za kazi zinazoweza kuhatarisha ustawi wao.
Sehemu ya hotuba iliyotangulia nukuu hii ilisisitiza kuboresha upatikanaji na ubora wa elimu ya msingi, pamoja na kufanya maudhui ya elimu yaendane zaidi na mahitaji ya maisha na uchumi wa jamii. Ndipo Mkapa alipoeleza kuwa hatua hizo zingejumuisha programu za mafunzo ya ufundi kwa watoto wanaofanya kazi na walioacha shule.
Katika hotuba hiyo hiyo, alitaja takwimu za awali za utafiti wa ajira za watoto wa mwaka 2000–2001. Kwa mujibu wa takwimu alizowasilisha, watoto milioni 4.1 kati ya wastani wa watoto milioni 10.2 wenye umri wa miaka 5 hadi 14 hawakuwa wakihudhuria shule. Hizi zilikuwa takwimu za awali zilizotajwa katika hotuba ya wakati huo, si takwimu za hali ya sasa.
Chanzo:
Hotuba rasmi ya Mkapa, ILO, 12 Juni 2001
.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Kuwapa watoto njia ya kupata ujuzi bila kuwatenga na elimu
Kiini cha kauli hii ni kupanua fursa za kujifunza kwa watoto ambao tayari walikuwa wameingia katika ajira au walikuwa wameacha shule. Badala ya kutegemea mfumo wa kawaida wa elimu pekee, Mkapa alieleza mafunzo ya ufundi kama sehemu ya mpango mpana wa kushughulikia hali iliyowafanya baadhi ya watoto wakose nafasi ya kuendelea na masomo.
Hata hivyo, nukuu hii haipaswi kutafsiriwa kuwa ajira za watoto zilipaswa kuendelezwa kwa kuwapa ujuzi wa kazi. Katika muktadha wa hotuba nzima, mafunzo yalitajwa ndani ya juhudi za kupambana na ajira za watoto, kuimarisha elimu na kuwasaidia watoto walio katika mazingira magumu. Lengo lilikuwa kupanua njia za elimu na stadi, huku hatua za kuzuia unyonyaji na kazi hatarishi zikiendelea kuwa sehemu ya mkakati.
Kauli hii pia inaweka wazi tofauti kati ya kuwafundisha watoto stadi za kazi na kuwapeleka mapema katika soko la ajira. Mafunzo yanayofaa yanapaswa kuzingatia umri, usalama, haki za mtoto na nafasi ya kuendelea na elimu. Ujuzi haupaswi kuwa mbadala wa ulinzi wa mtoto au kisingizio cha kazi inayohatarisha afya na maendeleo yake.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Tanzania ilipokuwa ikiunganisha elimu, kupunguza umaskini na kuondoa ajira za watoto
Mwanzoni mwa miaka ya 2000, ajira za watoto nchini Tanzania zilihusishwa na changamoto za kipato cha familia, upatikanaji wa elimu na shughuli za kiuchumi katika maeneo mbalimbali. Katika hotuba yake, Mkapa alieleza kuwa umaskini uliweza kuifanya familia itegemee mapato au kazi zinazotokana na watoto, hata pale hali hiyo ilipohatarisha masomo na ustawi wao.
Serikali ya Tanzania ilikuwa imejiunga na juhudi za Shirika la Kazi Duniani za kupambana na ajira za watoto mwaka 1994 kupitia ushirikiano na ILO na programu yake ya IPEC. Hotuba ya Mkapa pia ilitaja kuridhiwa kwa Mkataba wa ILO Na. 138 kuhusu umri wa chini wa kuajiriwa mwezi Novemba 1998, na ushiriki wa Tanzania katika programu ya muda maalumu ya kuondoa aina mbaya zaidi za ajira kwa watoto.
Kwa hiyo, kauli ya mafunzo ya ufundi ilikuwa sehemu ya maelezo mapana kuhusu mwelekeo wa hatua zilizopangwa: kuboresha elimu, kushughulikia sababu za kiuchumi zinazowasukuma watoto kufanya kazi, na kuimarisha juhudi za kuwalinda walio katika hatari kubwa. Nukuu hii yenyewe inaeleza hatua iliyopangwa, hivyo haipaswi kuchukuliwa peke yake kama uthibitisho kwamba programu zote zilizotajwa zilitekelezwa kikamilifu.
Chanzo:
Hotuba ya Mkapa katika Mkutano wa 89 wa ILO
.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Mafunzo ya ufundi kama njia ya kurejesha fursa za kujifunza
Kwa Tanzania, nukuu hii ni rejea ya kihistoria katika mjadala kuhusu namna ya kuwasaidia watoto na vijana ambao wamekatiza masomo au wameingia katika shughuli za kazi wakiwa bado na umri mdogo. Inahusisha elimu ya msingi, mafunzo ya stadi na hatua za kijamii zinazoweza kusaidia familia zenye mazingira magumu.
Umuhimu wake katika mijadala ya sasa unapaswa kuangaliwa kwa kuzingatia tofauti za umri na mahitaji. Kwa watoto, kipaumbele ni ulinzi, kuzuia kazi hatarishi na kuhakikisha wanapata elimu inayofaa. Kwa vijana wanaostahili kujiunga na mafunzo ya ufundi, stadi za vitendo zinaweza kuwa sehemu ya maandalizi ya ajira au kujiajiri, mradi mafunzo hayo yana ubora na yanaendana na fursa halisi za kiuchumi.
Nukuu hii haizungumzii vyuo vyote vya ufundi nchini wala kutoa tathmini ya mfumo mzima wa elimu ya ufundi. Inahusu kundi maalumu: watoto walio katika ajira na wale walioacha shule, katika muktadha wa juhudi za kupambana na ajira za watoto.
KAULI KATIKA VITENDO
Programu za elimu ya msingi na mafunzo ya ufundi kwa watoto walio katika hatari ya ajira hatarishi
Hatua
Ripoti ya mwaka 2004 ya Ofisi ya Masuala ya Kazi za Kimataifa ya Wizara ya Kazi ya Marekani ilieleza kuwa Tanzania ilikuwa ikitekeleza programu ya muda maalumu ya kupambana na aina mbaya zaidi za ajira kwa watoto kwa kushirikiana na ILO-IPEC. Ripoti hiyo ilitaja programu ya Complementary Basic Education in Tanzania (COBET) na Mamlaka ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi (VETA) kuwa zikitoa elimu ya msingi na mafunzo ya ufundi kwa watoto walioondolewa katika aina mbaya zaidi za ajira au waliokuwa katika hatari ya kuingia humo, katika wilaya 11 zilizolengwa.
Uhusiano na kauli
Hatua hiyo ina uhusiano wa moja kwa moja na wazo lililo katika nukuu: kutumia elimu ya msingi na mafunzo ya ufundi kuwasaidia watoto waliokuwa katika mazingira ya ajira hatarishi au waliokuwa katika hatari hiyo. Inaonyesha kuwa wazo la mafunzo ya ufundi lilikuwa sehemu ya juhudi pana za programu, badala ya kuwa kauli ya jumla kuhusu mafunzo ya ufundi kwa watu wote.
Muktadha wa wakati
Hatua hizi ziliripotiwa katika kipindi cha urais wa Mkapa, baada ya hotuba ya Juni 2001. Ripoti ya mwaka 2004 inaeleza utekelezaji wa programu hiyo katika wilaya zilizolengwa. Huu ni ushahidi wa hatua zilizoripotiwa katika kipindi hicho, lakini hauonyeshi kwamba nukuu yenyewe ndiyo iliyosababisha programu kuanzishwa.
Matokeo na mipaka ya ushahidi
Ripoti inathibitisha kuwepo kwa juhudi za kutoa elimu ya msingi na mafunzo ya ufundi kwa watoto katika wilaya zilizolengwa. Hata hivyo, taarifa hiyo pekee haitoshi kuhitimisha idadi ya watoto waliomaliza mafunzo, waliopata ajira salama au waliorejea shuleni, wala kupima matokeo ya muda mrefu ya programu nzima.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye changamoto ya mwaka 2001 hadi wajibu wa sasa na baadaye
Kauli hii inaeleweka vizuri zaidi inapowekwa katika mfululizo wa changamoto zilizokuwepo wakati huo, hatua zilizoripotiwa baadaye na maswali yanayoendelea kuwa muhimu kuhusu elimu na ulinzi wa watoto.
2001
Wakati wa Kauli
Mkapa alieleza mafunzo ya ufundi kama sehemu ya mkakati wa kuboresha elimu na kupambana na aina mbaya zaidi za ajira kwa watoto. Hoja hiyo ilihusishwa na watoto waliokuwa wakifanya kazi au walioacha shule.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inaweza kusaidia kutafakari kama watoto wanaokabiliwa na umaskini, kukatiza masomo au kuingia katika kazi hatarishi wanapata njia salama za kurejea katika elimu. Pia inasisitiza umuhimu wa kutofautisha ulinzi wa mtoto na maandalizi ya stadi za kazi kwa vijana wanaostahili mafunzo hayo.
KESHO
Maswali kwa Vizazi Vijavyo
Thamani ya kihistoria ya kauli hii inaweza kuongezwa kwa kuhifadhi hotuba na nyaraka za programu, na kwa kulinganisha ahadi zilizotolewa na matokeo yanayoweza kuthibitishwa. Kwa baadaye, swali muhimu ni namna elimu, stadi na ulinzi wa watoto vinavyoweza kuunganishwa bila kuruhusu kazi hatarishi kuwanyima watoto fursa ya kujifunza na kukua.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Ujuzi una maana zaidi unapokwenda pamoja na haki ya kupata elimu
Hoja ya Mkapa inaunganisha mambo mawili ambayo yanahitaji kushughulikiwa kwa pamoja: fursa ya kujifunza na mazingira yanayowasukuma watoto kuingia katika ajira mapema. Mafunzo ya ufundi pekee hayawezi kuondoa sababu zote za ajira za watoto ikiwa umaskini wa familia, ukosefu wa nafasi za elimu na kazi hatarishi vinaendelea kuwepo.
Kwa hiyo, kauli hii inaweza kutumika kuchunguza namna sera za elimu, mafunzo ya stadi, ulinzi wa mtoto na hatua za kupunguza umaskini zinavyounganishwa. Hilo ni swali la sera na utekelezaji linalohitaji ushahidi wa sasa; hotuba ya mwaka 2001 yenyewe haiwezi kutoa jibu kuhusu hali ya leo.
MAREJEO YA KIHISTORIA
Vyanzo vya nukuu na muktadha
01
Hotuba ya msingi ya Benjamin Mkapa
Kumbukumbu rasmi ya Shirika la Kazi Duniani kuhusu hotuba iliyotolewa tarehe 12 Juni 2001 katika kikao maalumu cha uzinduzi wa programu ya kupambana na aina mbaya zaidi za ajira kwa watoto.
Soma hotuba kamili kwenye tovuti ya ILO
02
Ripoti kuhusu hatua zilizoripotiwa mwaka 2004
Ripoti ya Ofisi ya Masuala ya Kazi za Kimataifa ya Wizara ya Kazi ya Marekani kuhusu hali ya ajira za watoto nchini Tanzania na programu zilizokuwa zikishughulikia elimu ya msingi na mafunzo ya ufundi kwa watoto katika wilaya zilizolengwa.
Soma ripoti ya mwaka 2004 iliyochapishwa mwaka 2005
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kama ilivyo katika hotuba rasmi ya Benjamin Mkapa ya tarehe 12 Juni 2001. Maandishi ya Kiswahili hapo juu ni tafsiri ya nukuu hiyo, si kauli iliyotolewa awali kwa Kiswahili. Muktadha na uchambuzi vimejengwa kwa kuzingatia hotuba kamili ya ILO na nyaraka zinazohusu hatua zilizoripotiwa katika kipindi hicho. Sehemu ya “Kauli katika Vitendo” inatofautisha hatua zilizoripotiwa na matokeo ambayo hayawezi kuthibitishwa kutokana na vyanzo vilivyotajwa pekee.
Rudi Ukurasa Mkuu wa Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania
