Benjamin William Mkapa

Benjamin William Mkapa (1938–2020) alikuwa Rais wa tatu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na mmoja wa viongozi muhimu katika historia ya Tanzania. Aliongoza Tanzania kuanzia mwaka 1995 hadi 2005, katika kipindi cha mageuzi ya kiuchumi, kisiasa na kijamii, akisisitiza uimarishaji wa demokrasia, kupunguza umaskini na kulifungua zaidi taifa kwa biashara na uwekezaji wa kimataifa. Mkapa pia alijulikana kwa mchango wake katika diplomasia, utatuzi wa migogoro na masuala ya maendeleo barani Afrika.

MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS

Mkapa: Ufanisi wa Taifa Unahitaji Maamuzi Yafuatwe na Utekelezaji

“

Tuna tabia ya kuanzisha na kujiunga na aina mbalimbali za mashirika, matokeo yake tunatumia muda mwingi kwenye mikutano kuliko kutekeleza maamuzi.

Benjamin William Mkapa

Tarehe 4 Septemba 2000 Mahali Tanzania Tukio / Mazungumzo Mjadala kuhusu ushiriki wa Tanzania katika COMESA Chanzo BBC News

MUKTADHA

Wakati Tanzania ilipokuwa ikipima thamani ya ushiriki wake katika mashirika ya kikanda

Kauli hii ya Benjamin William Mkapa ilitolewa katika kipindi ambacho Tanzania ilikuwa ikitathmini upya nafasi yake katika mashirika ya ushirikiano wa kikanda, hususan Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA). Mjadala huo ulihusisha masuala ya biashara, ushuru, maslahi ya uchumi wa ndani na namna Tanzania ingeweza kutumia vizuri rasilimali zake katika mazingira ya ushirikiano wa kikanda.

Hoja ya Mkapa ililenga zaidi ya idadi ya mashirika ambayo nchi ilikuwa mwanachama. Kiini chake kilikuwa thamani ya ushiriki: ikiwa taasisi nyingi zinahitaji muda, mikutano na rasilimali, matokeo yake yanapaswa kuonekana katika utekelezaji wa maamuzi na manufaa yanayoweza kutambuliwa.

MAANA NA UJUMBE MKUU

Ushirikiano una maana zaidi pale maamuzi yanapogeuka kuwa vitendo

Nukuu hii inaweka mkazo kwenye tofauti kati ya kushiriki katika taasisi na kupata matokeo kutokana na ushiriki huo. Kwa mtazamo wa Mkapa, mikutano na mashirika ya kikanda vilipaswa kuwa vyombo vya kufikia maamuzi yanayoweza kutekelezwa, badala ya kuwa shughuli zinazochukua muda bila matokeo yanayoonekana.

Hivyo, ujumbe mkuu wa kauli hii ni wa ufanisi wa taasisi: thamani ya ushirikiano wa kikanda hupimwa pia kwa uwezo wake wa kuleta maamuzi yenye manufaa kwa nchi wanachama na kuyapeleka kutoka kwenye majadiliano hadi kwenye utekelezaji.

MTIZAMO WA KIHISTORIA

Tanzania, COMESA na uchaguzi wa mwelekeo wa ushirikiano wa kikanda

Tanzania ilikuwa mwanachama wa COMESA katika miaka ya 1990, wakati huo huo ikishiriki katika mipango mingine ya ushirikiano wa kikanda. Kufikia mwaka 1999, serikali ya Tanzania ilikuwa tayari imeeleza nia ya kujiondoa COMESA, ikitaja pamoja na mambo mengine mwingiliano wa mashirika ya kikanda na gharama za uanachama. Mjadala huo ulihusishwa pia na tofauti kuhusu kasi ya kupunguza ushuru wa forodha na viwango tofauti vya maendeleo kati ya nchi wanachama.

Ndani ya mazingira hayo, Tanzania iliendelea kuelekeza uzito zaidi kwenye SADC na pia katika mchakato wa kuhuisha Jumuiya ya Afrika Mashariki. Uamuzi wa kuchagua kwa makini taasisi ambazo Tanzania ingewekeza muda na rasilimali zake uliingia katika mjadala mpana kuhusu namna nchi ingeweza kusimamia maslahi yake ya kiuchumi ndani ya mazingira ya ushirikiano wa kikanda.

UMUHIMU KWA TAIFA

Ufanisi wa taasisi hupimwa kwa maamuzi na matokeo

Nukuu hii ni muhimu katika kuelewa mtazamo wa uongozi wa Mkapa kuhusu matumizi ya muda na rasilimali za serikali. Inatoa msisitizo kwamba ushirikiano wa kimataifa na kikanda haupaswi kuangaliwa kwa idadi ya mikutano au taasisi pekee, bali kwa thamani inayotokana na ushiriki huo.

Kwa Maktaba ya Nukuu za Marais, kauli hii pia ni kumbukumbu ya mjadala mpana uliokuwapo mwanzoni mwa miaka ya 2000 kuhusu nafasi ya Tanzania katika uchumi wa kikanda, ushindani wa kibiashara na namna ya kuchagua mifumo ya ushirikiano inayolingana na maslahi ya taifa.

KAULI KATIKA VITENDO

Tanzania ilipunguza ushiriki wa taasisi zinazofanana na kuweka uzito kwenye utekelezaji

Wazo lililo katika nukuu hii lilipata sura ya kisera kupitia uamuzi wa Tanzania kujiondoa COMESA na kuendelea kuweka mkazo kwenye mifumo mingine ya ushirikiano wa kikanda. Hatua hiyo inaonyesha namna mjadala kuhusu gharama, mwingiliano wa taasisi na manufaa ya ushiriki ulivyogeuzwa kuwa uamuzi wa sera.

HATUA YA KIHISTORIA 1999–2000

Kujiondoa Tanzania katika COMESA

Tanzania iliamua kujiondoa katika Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA), katika hatua iliyohusishwa na mjadala kuhusu gharama za uanachama, mwingiliano wa mashirika ya kikanda na mwelekeo wa sera za biashara. Rekodi za kipindi hicho zinaonyesha kwamba uamuzi huo ulihusishwa pia na wasiwasi kuhusu mpango wa kupunguza ushuru wa forodha na tofauti za viwango vya maendeleo kati ya nchi wanachama.

UHUSIANO NA KAULI

Uhusiano wa moja kwa moja unaonekana katika hoja ya kupunguza ushiriki katika taasisi ambazo zilionekana kuhitaji muda na rasilimali bila kutoa kiwango kinachotarajiwa cha matokeo. Kauli ya Mkapa kuhusu kutumia muda mwingi kwenye mikutano iliambatana na uamuzi wa Tanzania wa kujiondoa COMESA na kuelekeza uzito kwenye mifumo mingine ya ushirikiano wa kikanda.

MUKTADHA WA WAKATI

Mwishoni mwa miaka ya 1990, Tanzania ilikuwa mwanachama wa zaidi ya mfumo mmoja wa ushirikiano wa kikanda. Mjadala kuhusu COMESA ulihusisha pia sera za biashara, kupunguza vikwazo vya ushuru na uwezo wa Tanzania kulinda na kukuza uzalishaji wa ndani. Katika mazingira hayo, serikali ilianza kutathmini upya thamani ya uanachama katika taasisi zilizokuwa na majukumu yanayokaribiana.

MATOKEO YANAYOWEZA KUTHIBITISHWA

Tanzania iliondoka rasmi COMESA mwaka 2000 na kuendelea kushiriki katika SADC, huku pia ikiingia katika mchakato wa kuhuisha Jumuiya ya Afrika Mashariki pamoja na Kenya na Uganda. Hatua hiyo ilipunguza mwingiliano wa baadhi ya mifumo ya ushirikiano wa kikanda ambayo Tanzania ilikuwa ikishiriki.

MSINGI WA KIHISTORIA Tanzanian Affairs; tafiti za kitaaluma kuhusu kujiondoa kwa Tanzania katika COMESA; na kumbukumbu za mjadala wa Benjamin Mkapa kuhusu ushirikiano wa kikanda.

MWENENDO WA MAANA

Kutoka kwenye mikutano hadi kwenye matokeo

KABLA YA 2000

Mjadala wa Ushirikiano

Tanzania ilikuwa ikishiriki katika taasisi kadhaa za kikanda huku ikikabiliwa na swali la namna ya kulinganisha gharama za ushiriki, maslahi ya kitaifa na manufaa ya biashara na ushirikiano.

2000

Uamuzi wa Kuchagua

Kauli ya Mkapa ilitokea katika mazingira ambayo Tanzania ilikuwa tayari imefanya uamuzi wa kujiondoa COMESA. Hivyo, maneno yake yaliakisi hoja ya msingi kuhusu kuchagua mifumo ya ushirikiano ambayo ingeweza kuendana na vipaumbele vya Tanzania.

LEO NA KESHO

Somo la Ufanisi wa Taasisi

Katika mazingira ya sasa ya ushirikiano wa kikanda na kimataifa, kauli hii inaendelea kutoa swali muhimu: taasisi na mikutano mingi inazalisha maamuzi gani, na maamuzi hayo yanageuka kuwa matokeo gani kwa wananchi? Hapo ndipo thamani ya kauli hii inapopanuka kutoka COMESA ya wakati huo hadi mjadala wa ufanisi wa taasisi kwa ujumla.

URITHI WA KAULI

Kipimo cha taasisi si mikutano pekee, bali thamani ya maamuzi yake

Kauli ya Mkapa imebaki kuwa sehemu ya kumbukumbu ya mjadala kuhusu ufanisi wa ushirikiano wa kikanda barani Afrika. Uzito wake unatokana na kuunganisha suala la taasisi na swali la utekelezaji: ni kwa kiwango gani muda unaotumika katika mikutano unazalisha maamuzi yanayotekelezeka na matokeo yanayoweza kuonekana?

Kwa mtazamo wa leo, wazo hilo linaweza kusomwa katika mazingira mapana zaidi ya COMESA. Linagusa pia changamoto ya taasisi nyingi, mikutano mingi na ajenda nyingi katika utawala wa kitaifa, kikanda na kimataifa. Urithi wake mkubwa uko katika msisitizo wa kuunganisha maamuzi na utekelezaji.

UFAFANUZI WA MAKTABA

Nukuu iliyo hapo juu imehifadhiwa kama kauli ya Benjamin William Mkapa kuhusu ushiriki wa Tanzania katika COMESA. Maelezo yanayofuata ni uchambuzi wa Maktaba unaotenganisha maneno ya mtoa kauli na muktadha wa kihistoria, hatua za sera na matukio yaliyohusiana nayo.

Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania

Chagua Rais kutazama mkusanyo wa nukuu, kauli na fikra zake.

01 Julius K. Nyerere Rais wa Kwanza wa Tanzania › 02 Ali Hassan Mwinyi Rais wa Pili wa Tanzania › 03 Benjamin William Mkapa Rais wa Tatu wa Tanzania › 04 Jakaya Mrisho Kikwete Rais wa Nne wa Tanzania › 05 John Pombe Magufuli Rais wa Tano wa Tanzania › 06 Samia Suluhu Hassan Rais wa Sita wa Tanzania ›

TAFUTA HAPA

NUKUU UITAKAYO

Gundua hekima, maono na kauli za viongozi wa Tanzania

katika Maktaba ya Nukuu za Marais.

KUHUSU

BENJAMIN WILLIAM MKAPA

Benjamin William Mkapa (1938–2020) alikuwa Rais wa Tatu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na mmoja wa viongozi muhimu katika historia ya Tanzania ya baada ya uhuru.

Aliiongoza Tanzania kuanzia mwaka 1995 hadi 2005, katika kipindi muhimu cha mageuzi ya kiuchumi na kisiasa, kuimarika kwa diplomasia, mabadiliko katika utawala na kuongezeka kwa ushiriki wa Tanzania katika jumuiya ya kimataifa.

Mkapa alikuwa Rais wa kwanza wa Tanzania kuchaguliwa katika mfumo wa vyama vingi baada ya kurejeshwa kwa mfumo huo mwaka 1992. Uongozi wake ulihusishwa na mageuzi ya uchumi, nidhamu ya fedha za Serikali, mageuzi ya taasisi za umma, uwekezaji, kupunguza umaskini na kuimarisha nafasi ya Tanzania katika Afrika na dunia.

Kabla na baada ya Urais, Mkapa alijenga historia ndefu katika utumishi wa umma, uandishi wa habari, diplomasia na uongozi wa kimataifa. Urithi wake unaendelea kujadiliwa katika historia ya Tanzania, hususan katika masuala ya uchumi, demokrasia, utawala, uwazi, amani, diplomasia na maendeleo ya Afrika.

SOMA ZAIDI →