MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Mkapa: Ukuaji wa Uchumi Unahitaji Mazingira Rafiki kwa Uwekezaji na Uzalishaji
Katika mahojiano kuhusu mwelekeo wa uchumi wa Tanzania, Benjamin William Mkapa alieleza changamoto ya kuhamisha mkazo kutoka kurejesha uthabiti wa uchumi kwenda kukuza shughuli za uzalishaji, uwekezaji na biashara.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Changamoto iliyopo sasa ni kuona jinsi tunavyoweza kukuza ukuaji wa uchumi.”
ORIGINAL ENGLISH
“The challenge now is to see how we can promote growth.”
“
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, 1995–2005
Tarehe ya Mahojiano
17 Machi 2001
Mahali
Mahojiano ya PBS; eneo halijabainishwa katika ukurasa wa chanzo
Tukio / Chanzo
Commanding Heights: The Battle for the World Economy
Aina ya Kauli
Jibu katika mahojiano kuhusu maono ya uchumi
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kutoka kurejesha uthabiti wa uchumi hadi kutafuta ukuaji
Katika mahojiano ya kipindi cha Commanding Heights, yaliyoorodheshwa na PBS kuwa yalifanyika tarehe 17 Machi 2001, Mkapa aliulizwa kuhusu maono yake ya uchumi alipoingia madarakani na namna alivyokusudia kuubadilisha uchumi wa Tanzania. Katika jibu lake, alieleza kuwa kipaumbele cha awali kilikuwa kurejesha uthabiti wa uchumi, akitaja mfumuko wa bei na udhibiti wa fedha za umma kuwa miongoni mwa matatizo aliyokuta.
Baada ya kueleza hatua alizoona zimepigwa katika eneo hilo, Mkapa alielekeza mjadala kwenye swali lililofuata: namna ya kukuza uchumi. Kwa mtazamo alioueleza, jukumu la Serikali halikuwa kufanya shughuli zote za uzalishaji yenyewe, bali kuweka mfumo wa sheria na sera unaowezesha uwekezaji, uzalishaji na biashara kufanyika.
Kwa hiyo, kauli hii haikuwa hotuba rasmi ya kitaifa wala tangazo la sera lililosimama peke yake. Ilikuwa sehemu ya mahojiano ambamo Rais alieleza namna alivyoutazama uchumi wa Tanzania na changamoto aliyoiona katika hatua iliyofuata ya mageuzi.
Rejea:
PBS — Mahojiano ya Benjamin Mkapa.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uthabiti wa uchumi ni msingi; ukuaji unahitaji mazingira yanayowezesha shughuli za kiuchumi
Neno “changamoto” katika kauli hii linaonyesha kuwa Mkapa alitofautisha kati ya kurekebisha matatizo ya msingi ya uchumi na kujenga mazingira ya kuongeza shughuli za kiuchumi. Uthabiti wa bei na usimamizi wa fedha za umma ni mambo muhimu, lakini peke yake hayahakikishi kuwa uwekezaji, uzalishaji na biashara vitakua kwa kiwango kinachohitajika.
Katika maelezo yaliyofuata nukuu hiyo, Mkapa alifafanua kuwa Serikali inapaswa kuunda mazingira ya kisheria na kisera yanayovutia uwekezaji na kuruhusu sekta binafsi kushiriki katika uzalishaji na biashara. Hivyo, hoja yake ilihusu mgawanyo wa majukumu: Serikali iweke mazingira na kanuni zinazofaa, huku shughuli za kiuchumi zikifanywa na washiriki mbalimbali, wakiwemo wawekezaji na wafanyabiashara wa ndani.
Mtazamo huu hauondoi jukumu la Serikali katika maeneo mengine ya uchumi. Katika mahojiano hayo hayo, Mkapa alisisitiza pia umuhimu wa uwekezaji wa umma katika miundombinu na huduma muhimu, hasa pale ambapo mazingira ya uchumi bado yanafanya uwekezaji binafsi usiwe wa kutosha.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Tanzania katika kipindi cha mageuzi ya uchumi na kuongezeka kwa ushindani wa kimataifa
Mkapa alitoa maelezo haya wakati Tanzania ikiendelea na mageuzi ya uchumi yaliyoanza kabla ya urais wake na kuendelezwa katika miaka ya 1990. Mabadiliko hayo yalihusisha nafasi ya Serikali katika uzalishaji, ushiriki wa sekta binafsi, mfumo wa fedha na namna nchi ilivyoshiriki katika uchumi wa dunia.
Katika mahojiano hayo, Mkapa alikiri kuwa mwelekeo wa kukuza uchumi ulitegemea pia uwezo wa wawekezaji wa ndani kutumia fursa zilizokuwa zikifunguliwa. Alizungumzia vikwazo vya kiutawala, upatikanaji wa mikopo, miundombinu na mazingira ya kisheria kama mambo yanayoweza kuathiri uwekezaji na shughuli za biashara.
Kauli yake inapaswa kusomwa ndani ya mjadala huo wa kipindi chake: si hoja ya kukuza uchumi kwa kutegemea sekta moja pekee, bali ni maelezo kuhusu jinsi sera za Serikali, miundombinu na ushiriki wa sekta binafsi vinavyoweza kuhusiana katika kuendeleza shughuli za kiuchumi.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Ukuaji wa uchumi unapaswa kuonekana katika uzalishaji na fursa za wananchi
Umuhimu wa kauli hii kwa historia ya uchumi wa Tanzania unatokana na msisitizo wake kuhusu hatua inayofuata baada ya kurekebisha matatizo ya msingi ya uchumi. Ukuaji hauishii katika kuboresha viashiria vya uchumi kwa jumla; unahitaji pia shughuli za uzalishaji, biashara na uwekezaji zinazoweza kuendelezwa katika mazingira yanayotabirika.
Mazingira hayo yanahusisha zaidi ya sheria zinazovutia wawekezaji. Miundombinu inayofanya kazi, upatikanaji wa nishati, mifumo ya kifedha inayoweza kutoa mikopo, taratibu za kiutawala zinazoeleweka na sera zinazotabirika vinaweza kuathiri maamuzi ya kuanzisha au kupanua biashara.
Kwa Tanzania, swali linalobaki muhimu ni namna ukuaji wa uchumi unavyoweza kuhusishwa na uzalishaji wa bidhaa na huduma, ajira, uwezo wa biashara za ndani na upatikanaji wa fursa kwa wananchi. Nukuu hii yenyewe haithibitishi matokeo ya maeneo hayo; inaweka wazi aina ya changamoto ambayo Mkapa alisema ilikuwa mbele yake.
KAULI KATIKA VITENDO
Hatua zilizotajwa na Mkapa katika mahojiano hayo
Katika maelezo yake kuhusu mazingira ya uwekezaji, Mkapa alitaja hatua ambazo Serikali yake ilikuwa imechukua au ikiendelea kuzifanyia kazi. Alieleza kuwa Serikali ilikuwa imeanzisha kituo cha huduma za uwekezaji cha sehemu moja, kinacholenga kuwezesha taratibu za kisheria na nyaraka zinazohitajika kufanyika chini ya mfumo mmoja. Pia alizungumzia kufunguliwa kwa sekta ya fedha, mapitio ya mfumo wa kodi na jitihada za kuondoa vikwazo vya kiutawala.
Hatua
Kuanzisha mfumo wa kituo kimoja cha huduma za uwekezaji na kuendeleza mabadiliko katika sekta ya fedha na mfumo wa kodi, kama alivyoeleza katika mahojiano.
Uhusiano na kauli
Hatua hizo zinahusiana na wazo la kuweka mazingira ya kisheria na kiutawala yanayoweza kurahisisha uwekezaji na shughuli za biashara. Huu ni uhusiano wa kimuktadha kati ya kauli na hatua alizozitaja.
Muktadha wa wakati
Hatua hizo zilijadiliwa katika mahojiano ya Machi 2001, wakati Mkapa akiwa Rais na akieleza ajenda yake ya mageuzi ya uchumi.
Ushahidi na mipaka yake
Mahojiano ya PBS ni ushahidi wa maelezo aliyoyatoa Mkapa kuhusu hatua hizo na namna alivyohusisha sera na mazingira ya uwekezaji. Yenyewe pekee hayatoshi kuthibitisha ukubwa wa matokeo ya kila hatua au kiwango ambacho kila lengo lilifikiwa.
Chanzo:
Mahojiano kamili ya Mkapa katika PBS.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka mageuzi ya wakati huo hadi maswali ya ukuaji wa uchumi wa baadaye
Kauli hii inaeleweka vizuri zaidi inapowekwa katika mfululizo wa changamoto za uchumi: matatizo yaliyokuwepo, hatua zilizokuwa zikichukuliwa na kazi iliyobaki ya kupanua uzalishaji.
KABLA YA NUKUU
Uthabiti wa uchumi
Mkapa alieleza kuwa alipoingia madarakani mwaka 1995, kipaumbele chake kilikuwa kurejesha uthabiti wa uchumi, kukabiliana na mfumuko wa bei na kuboresha usimamizi wa fedha za umma.
17 MACHI 2001
Changamoto ya ukuaji
Katika mahojiano ya PBS, alieleza kuwa kazi iliyofuata ilikuwa kukuza uchumi kwa kuweka mfumo wa sheria na sera unaoweza kuvutia uwekezaji, uzalishaji na biashara.
LEO
Ubora wa mazingira ya biashara
Kauli hii inaweza kutumika kutafakari masuala kama gharama za uzalishaji, upatikanaji wa fedha, uhakika wa sera, miundombinu na uwezo wa biashara za ndani. Haya ni maeneo ya kuchunguza, si uthibitisho kwamba changamoto zote zimeendelea bila kubadilika tangu kipindi cha Mkapa.
BAADAYE
Ukuaji wenye msingi mpana
Swali la muda mrefu ni jinsi mazingira bora ya uwekezaji yanavyoweza kuambatana na uzalishaji wenye tija, ujuzi, ushindani, ajira na fursa zinazofikiwa na biashara za ukubwa tofauti.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Sera nzuri hupimwa pia kwa mazingira inayoanzisha
Hoja ya Mkapa inaweka kigezo kinachoweza kutumika katika kutathmini sera za uchumi: je, mifumo ya sheria, kodi, fedha na usimamizi wa biashara inasaidia shughuli za uzalishaji, au inaongeza gharama na vikwazo visivyohitajika?
Swali hilo linahitaji ushahidi wa wakati husika, ikiwemo taarifa kuhusu uwekezaji, uzalishaji, ajira, biashara na gharama za kufanya shughuli za kiuchumi. Kauli ya mwaka 2001 haiwezi yenyewe kutoa jibu kuhusu hali ya sasa, lakini inaweza kusaidia kuweka wazi aina ya uhusiano kati ya sera za Serikali na mazingira ya ukuaji ambao kiongozi huyo alikuwa akizungumzia.
FUNZO KWA VIZAZI VIJAVYO
Kukuza uchumi ni kazi ya kuendelea kutathmini sera na matokeo
Katika mtazamo wa kihistoria, kauli hii inaweka wazi tofauti kati ya kutangaza lengo la ukuaji na kujenga mazingira yanayoweza kulifikia. Sheria na sera ni sehemu ya mchakato; namna zinavyotekelezwa, uthabiti wake na matokeo yake katika shughuli halisi za uchumi ni mambo yanayohitaji kufuatiliwa.
Kwa vizazi vijavyo, swali la msingi si kama ukuaji ulitajwa kuwa lengo, bali ni jinsi maamuzi ya kiuchumi yalivyounda fursa za uzalishaji na biashara, na kama matokeo hayo yanaweza kuthibitishwa kwa kumbukumbu na takwimu zinazolinganishwa kwa wakati.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Tafsiri ya Kiswahili iliyotangulia imetolewa kwa ajili ya wasomaji wa Maktaba. Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kama ilivyo katika chanzo cha PBS. Mazungumzo ya msingi yalifanyika tarehe 17 Machi 2001, kwa mujibu wa taarifa ya PBS; hivyo tarehe hiyo imetumika hapa badala ya mwaka 2000 uliotajwa katika taarifa ya awali iliyotolewa kwa ukurasa huu. Mahali halisi pa mahojiano hakujabainishwa katika ukurasa wa chanzo. Maelezo ya kihistoria na uchambuzi ni tofauti na maneno halisi ya Mkapa.
MAREJEO YA KIHISTORIA
Chanzo na usomaji wa ziada
