MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mkapa: Umaskini Si Sababu Pekee ya Ajira za Watoto
Katika hotuba yake ya Juni 2001, Benjamin William Mkapa alieleza
kuwa kupambana na ajira za watoto kunahitaji zaidi ya kushughulikia
umaskini. Alisisitiza pia kuchunguza mazingira ya kijamii, kiutamaduni
na kiuchumi yanayoweza kuwafanya watoto kuingia katika ajira.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Umaskini ni sababu kuu ya ajira za watoto, lakini ajira za watoto
zina vipengele vingine, sababu nyingine na vichocheo vingine pia.”
ORIGINAL ENGLISH
“Poverty is the major factor in child labour, but child labour has
other dimensions, other causes and other drivers as well.”
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa kutolewa kwa kauli
TAREHE
12 Juni 2001
MAHALI
Geneva, Uswisi
TUKIO / HOTUBA
Kikao maalumu cha ngazi ya juu cha Mkutano wa 89 wa Shirika la Kazi
Duniani kuhusu uzinduzi wa Mpango wa Muda Maalumu wa Kutokomeza
Aina Mbaya Zaidi za Ajira za Watoto
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Hotuba iliyounganisha umaskini, elimu na ajira za watoto
Tarehe 12 Juni 2001, Benjamin Mkapa alihutubia kikao maalumu cha
Mkutano wa 89 wa Shirika la Kazi Duniani (ILO) mjini Geneva. Kikao
hicho kilihusishwa na uzinduzi wa Mpango wa Muda Maalumu wa
Kutokomeza Aina Mbaya Zaidi za Ajira za Watoto katika Tanzania,
Nepal na El Salvador.
Katika hotuba hiyo, Mkapa hakulizungumzia tatizo hili kama suala la
kipato cha familia pekee. Alieleza kuwa watoto wanaweza kuingia katika
ajira kutokana na ugumu wa maisha, fursa finyu za elimu, mabadiliko ya
mifumo ya kifamilia, athari za VVU na UKIMWI kwa familia, pamoja na
mazingira ya kijamii na kiuchumi yanayowazunguka.
Alitaja pia namna baadhi ya familia zinavyoweza kutegemea kipato cha
watoto wakati zinapokabiliwa na mahitaji ya msingi. Kwa mazingira
hayo, kuwaondoa watoto katika ajira zinazowadhuru kunahitaji
kushughulikia hali zinazowasukuma kufanya kazi, badala ya kuangalia
kitendo cha kufanya kazi peke yake.
Katika hotuba hiyo hiyo, Mkapa alirejelea takwimu za awali za awamu
ya kwanza ya utafiti wa ajira za watoto wa mwaka 2000–2001. Alisema
takwimu hizo zilidokeza kuwa watoto milioni 4.1 kati ya wastani wa
watoto milioni 10.2 wenye umri wa miaka 5 hadi 14 hawakuwa
wakihudhuria shule. Hizi zilikuwa takwimu za awali zilizotajwa
katika hotuba ya wakati huo, si takwimu za hali ya sasa.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Kutatua tatizo kunahitaji kuelewa vyanzo vyake mbalimbali
Neno “sababu kuu” linaonyesha nafasi kubwa ambayo Mkapa aliipa
umaskini katika kueleza kwa nini watoto huingia katika ajira. Hata
hivyo, sehemu ya pili ya kauli yake inaweka mpaka muhimu: umaskini
hauwezi kueleza kila mazingira yanayosababisha tatizo hilo.
Kwa kutaja “vipengele vingine, sababu nyingine na vichocheo vingine”,
alipanua mjadala kutoka hali ya kipato cha kaya hadi mazingira
yanayoweza kuathiri maamuzi ya wazazi, upatikanaji na ubora wa elimu,
ulinzi wa watoto na namna jamii inavyochukulia kazi zinazofanywa
na watoto.
Ujumbe wa kauli hii ni kwamba sera ya kupambana na ajira za watoto
haiwezi kutegemea hatua moja pekee. Msaada kwa familia zenye
kipato kidogo ni sehemu ya jibu, lakini unahitaji kuambatana na
elimu inayofikika, ulinzi dhidi ya unyonyaji, utekelezaji wa sheria
na hatua zinazozingatia mazingira halisi ya watoto.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Tanzania ilipokuwa ikipanua hatua za kupambana na ajira za watoto
Kauli hii ilitolewa wakati Tanzania ikiwa tayari imeanza kushirikiana
na ILO katika juhudi za kupambana na ajira za watoto. Kwa mujibu wa
hotuba ya Mkapa, Serikali ya Tanzania ilisaini mkataba wa maelewano
na ILO mwaka 1994 na kuanza kutekeleza mpango wa kitaifa wa hatua
dhidi ya ajira za watoto kwa msaada wa Mpango wa Kimataifa wa
Kutokomeza Ajira za Watoto (IPEC).
Mkapa pia alisema Tanzania iliridhia Mkataba wa ILO Na. 138 kuhusu
umri wa chini wa kuajiriwa mwezi Novemba 1998. Mkataba huo unaweka
viwango vya umri wa chini wa kuingia katika ajira, kwa kuzingatia
masharti yake na aina ya kazi husika.
Mwaka 1999, ILO ilipitisha Mkataba Na. 182 kuhusu kukomesha aina
mbaya zaidi za ajira za watoto. Kikao cha Geneva cha Juni 2001
kilitoa nafasi ya kuendeleza juhudi hizo kupitia mpango uliolenga
hatua za kitaifa na ushirikiano wa kimataifa.
Kwa hiyo, kauli ya Mkapa iliingia katika kipindi ambacho ajira za
watoto zilikuwa zikijadiliwa kama suala linalohitaji hatua za
kisheria, elimu, sera za kupunguza umaskini na ushirikiano kati ya
Serikali, taasisi za kimataifa na wadau wa jamii.
Marejeo ya msingi: Hotuba ya Benjamin Mkapa katika Mkutano wa 89 wa
ILO, 12 Juni 2001; na kumbukumbu za ILO kuhusu Mkataba Na. 138 na
Mkataba Na. 182.
UMUHIMU KWA TANZANIA
Kupambana na ajira za watoto kunahitaji sera zinazokutana na hali halisi
Kwa Tanzania, kauli hii inaweka mkazo katika uhusiano kati ya
ustawi wa familia, upatikanaji wa elimu na ulinzi wa watoto.
Ikiwa kaya inategemea kipato cha mtoto ili kukidhi mahitaji ya
msingi, hatua za kumzuia mtoto kufanya kazi bila kushughulikia
mazingira ya familia zinaweza kuacha tatizo la msingi bila kutatuliwa.
Hilo halimaanishi kwamba umaskini unahalalisha kazi zinazomdhuru
mtoto au zinazomnyima elimu. Badala yake, linaonyesha umuhimu wa
kuunganisha ulinzi wa mtoto na msaada unaofaa kwa familia, fursa
za elimu na utekelezaji wa sheria zinazohusika.
Kauli hii pia inasaidia kutofautisha aina mbalimbali za kazi
zinazofanywa na watoto. Suala la msingi si kuweka kila aina ya
ushiriki wa mtoto katika shughuli za kifamilia katika kundi moja,
bali kutambua kazi zinazodhuru afya, usalama au maendeleo ya mtoto,
zinazomnyima fursa ya kupata elimu, au zinazokiuka viwango vya
kitaifa na kimataifa.
KAULI KATIKA VITENDO
Hatua za kitaifa zilizokuwepo kabla na wakati wa hotuba
HATUA YA KWANZA
Ushirikiano na ILO ulioanza mwaka 1994
Hatua: Kwa mujibu wa hotuba ya Mkapa, Tanzania
ilisaini mkataba wa maelewano na ILO mwaka 1994 na kuanza
kutekeleza mpango wa kitaifa wa hatua dhidi ya ajira za watoto
kwa msaada wa IPEC.
Uhusiano na kauli: Hatua hii inahusiana moja kwa
moja na mada ya nukuu kwa sababu inaonyesha kuwa juhudi za
kushughulikia ajira za watoto zilikuwa zimeanza kabla ya hotuba
ya mwaka 2001.
Muktadha wa wakati: Ushirikiano ulianza miaka
kadhaa kabla ya Mkapa kutoa kauli yake mjini Geneva.
Matokeo: Hotuba inathibitisha kuwepo kwa
ushirikiano na mpango wa kitaifa, lakini maelezo haya pekee
hayatoshi kupima kikamilifu matokeo ya muda mrefu ya hatua hiyo.
HATUA YA PILI
Kuridhiwa kwa Mkataba wa ILO Na. 138 mwaka 1998
Hatua: Mkapa alisema Tanzania iliridhia Mkataba
wa Umri wa Chini wa Kuajiriwa, 1973 (ILO Convention No. 138),
mwezi Novemba 1998.
Uhusiano na kauli: Mkataba huu unahusiana na
ulinzi wa watoto dhidi ya kuingia katika ajira kabla ya umri
unaokubalika chini ya viwango vinavyotumika. Unawakilisha
hatua ya kisheria inayokamilisha sehemu ya mjadala kuhusu
sababu na mazingira ya ajira za watoto.
Muktadha wa wakati: Uamuzi huo ulitangulia
hotuba ya Juni 2001.
Matokeo: Kuridhia mkataba ni hatua rasmi ya
kisheria ya kimataifa. Hata hivyo, kuridhia mkataba pekee
hakuthibitishi kiwango ambacho masharti yake yalitekelezwa
katika kila mazingira.
HATUA YA TATU
Ushiriki wa Tanzania katika Mpango wa Muda Maalumu wa mwaka 2001
Hatua: Katika hotuba yake, Mkapa alieleza
kujitolea kwa Tanzania kushiriki katika Mpango wa Muda Maalumu
wa kutokomeza aina mbaya zaidi za ajira za watoto, uliokuwa
ukizinduliwa katika kikao hicho.
Uhusiano na kauli: Mpango huo uliendana na
hoja yake kwamba tatizo linahitaji hatua pana zinazoshughulikia
umaskini, elimu, ulinzi wa watoto na mazingira mengine
yanayochangia ajira za watoto.
Muktadha wa wakati: Ahadi hiyo ilitangazwa
katika hotuba ya 12 Juni 2001.
Matokeo: Hotuba inarekodi ahadi na mwelekeo
wa mpango, ikiwemo lengo lililotajwa wakati huo la kutokomeza
aina mbaya zaidi za ajira za watoto ifikapo mwaka 2010.
Lengo hilo lilikuwa matarajio ya wakati huo; kutajwa kwake
hakuthibitishi kuwa lilifikiwa kikamilifu.
Msingi wa ushahidi: Hatua hizi zimeelezwa katika
hotuba ya msingi ya Mkapa kwa ILO. Zinaonyesha mwendelezo wa
juhudi za kitaifa kabla na wakati wa kauli hiyo; hazithibitishi
kwamba nukuu yenyewe ndiyo iliyosababisha hatua hizo.
MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Kwa nini kuchunguza sababu mbalimbali bado ni muhimu?
Kauli hii inaweza kutumika kama msingi wa kutathmini namna juhudi
za kupambana na ajira za watoto zinavyoshughulikia sababu
zinazohusiana na hali ya maisha ya familia na mazingira ya kijamii.
Tathmini ya sasa inahitaji takwimu za karibuni, sheria zinazotumika,
taarifa za utekelezaji na ushahidi kuhusu hali halisi ya watoto.
Maswali muhimu ni kama watoto wanaweza kupata na kuendelea na
elimu, kama familia zilizo katika mazingira magumu zina msaada
unaofaa, na kama watoto wanalindwa dhidi ya kazi hatarishi,
unyonyaji na mazingira yanayozuia maendeleo yao.
Haya ni maswali ya kutathmini sera na utekelezaji, si hitimisho
kwamba hali ya sasa inafanana kabisa na ile ya mwaka 2001.
Kutathmini maendeleo yaliyopatikana kunahitaji kulinganisha
takwimu na nyaraka za vipindi husika.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka mazingira ya mwaka 2001 hadi maswali ya baadaye
2001
Wakati wa Kauli
Mkapa alieleza umaskini kuwa sababu kuu ya ajira za watoto,
huku akisisitiza kuwa tatizo hilo lina vyanzo vingine.
Hotuba yake iliweka mjadala huo katika mazingira ya elimu,
sera za kupunguza umaskini na ushirikiano wa kimataifa.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inatoa msingi wa kuuliza kama sera za ulinzi wa
watoto zinazingatia sababu mbalimbali zinazochangia tatizo.
Majibu yanahitaji ushahidi wa sasa kuhusu elimu, hali za
familia, aina za kazi na utekelezaji wa sheria.
KESHO
Maswali kwa Vizazi Vijavyo
Kumbukumbu hii inaacha swali la namna jamii inaweza
kuhakikisha kuwa mahitaji ya familia hayawalazimishi watoto
kuacha elimu au kuingia katika kazi zinazowadhuru.
Thamani ya kihistoria itaeleweka vizuri zaidi kwa kuunganisha
hotuba, sera, takwimu na matokeo yaliyothibitishwa.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imehifadhiwa kama ilivyo katika hotuba ya
Benjamin William Mkapa iliyochapishwa na Shirika la Kazi Duniani
(ILO). Maandishi ya Kiswahili ni tafsiri ya nukuu hiyo.
Uchambuzi unaotangulia unatenganisha maelezo yaliyomo katika
hotuba na tafsiri ya kihistoria ya Maktaba. Taarifa kuhusu hatua
za mwaka 1994, 1998 na 2001 zinatokana na maelezo ya Mkapa katika
hotuba hiyo; maelezo hayo hayapaswi kuchukuliwa kama tathmini
kamili ya matokeo ya muda mrefu ya kila hatua.
Rejea hotuba ya msingi ya tarehe 12 Juni 2001
