MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
Mkapa: Urithi wa Kiongozi Hupimwa kwa Maisha Aliyoyatoa kwa Wengine
Katika hotuba ya mazishi ya kitaifa ya Mwalimu Julius Kambarage Nyerere,
Benjamin William Mkapa alitafakari kuhusu tofauti kati ya kujinufaisha
binafsi na kutumia maisha kumtumikia mwanadamu. Kauli yake iliweka
msisitizo katika thamani ya utumishi na urithi unaobaki baada ya maisha
ya mtu kufikia mwisho.
TAFSIRI YA KISWAHILI
“Dunia yetu imeundwa na watu wanaotoa na watu wanaochukua.
Wanaochukua wanaweza kula vizuri zaidi, lakini wanaotoa
hulala kwa amani zaidi.”
NUKUU KATIKA LUGHA YA ASILI — KIINGEREZA
“Our world is composed of givers and takers. The takers may eat
better, but the givers sleep better.”
Benjamin William Mkapa
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
TAREHE
21 Oktoba 1999
MAHALI
Uwanja wa Taifa, Dar es Salaam, Tanzania
TUKIO
Hotuba ya mazishi ya kitaifa ya Mwalimu Julius Kambarage Nyerere
MUKTADHA WA KIHISTORIA
Hotuba ya kumuaga kiongozi ambaye maisha yake yalihusishwa na utumishi
Tarehe 21 Oktoba 1999, Tanzania iliandaa mazishi ya kitaifa ya
Mwalimu Julius Kambarage Nyerere katika Uwanja wa Taifa,
Dar es Salaam. Nyerere, Rais wa kwanza wa Jamhuri ya Muungano wa
Tanzania, alikuwa amefariki London tarehe 14 Oktoba 1999 akiwa
na umri wa miaka 77. Kifo chake kilikuwa tukio muhimu katika
historia ya taifa, na mazishi hayo yakawa nafasi ya kutafakari
maisha yake na mchango wake.
Akiwa Rais wa Tanzania wakati huo, Benjamin William Mkapa alitoa
hotuba iliyokumbuka maisha ya Nyerere, nafasi yake katika historia
ya nchi na mchango wake nje ya mipaka ya Tanzania. Mwishoni mwa
hotuba hiyo, Mkapa alitumia mfano wa watu wanaotoa na wanaochukua
kueleza tofauti kati ya maisha yanayojengwa kwa manufaa binafsi
na maisha yanayotumika kwa ajili ya wengine.
Kwa hiyo, kauli hii haikutolewa kama maelezo ya jumla kuhusu
mafanikio ya kiuchumi. Ilikuwa sehemu ya hotuba ya kumuaga
Nyerere na kutathmini namna alivyotumia maisha yake.
Mazingira hayo ndiyo yanayoipa kauli hii uzito wake wa kihistoria.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Tofauti kati ya kujikusanyia manufaa na kuwafaidi wengine
Maneno ya Mkapa yanaweka mbele mitazamo miwili ya mafanikio.
Mtazamo wa kwanza unahusisha kile ambacho mtu anaweza kupata
kwa ajili yake mwenyewe. Wa pili unahusu kile anachoweza kutoa
na mchango anaouacha katika maisha ya watu wengine.
Kauli kwamba wanaochukua wanaweza kula vizuri zaidi inatumia
picha ya manufaa yanayoonekana na kupatikana mara moja.
Kinyume chake, kauli kwamba wanaotoa hulala kwa amani zaidi
inahusisha kutoa na hali ya kuridhika inayotokana na namna
mtu alivyotumia maisha yake. Hapa, usingizi wa amani ni
taswira ya dhamiri na tathmini ya maisha, si kipimo cha
moja kwa moja cha utajiri au hali ya afya.
Kwa kuhusisha ujumbe huo na Nyerere, Mkapa alielekeza fikra
kwenye swali la msingi kuhusu uongozi: thamani ya mtu
inapaswa kutazamwa kwa alichojipatia pekee, au pia kwa
alichowafanyia wengine? Kauli hii inatetea mtazamo wa pili,
bila kudai kwamba mahitaji binafsi na ustawi wa mtu havina
umuhimu.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Maisha ya Nyerere kama kiini cha ujumbe wa Mkapa
Nyerere alikuwa kiongozi mkuu katika harakati za uhuru wa
Tanganyika na aliiongoza Tanzania baada ya uhuru. Katika
kipindi chake cha uongozi, alihusika pia katika juhudi za
kuimarisha Muungano wa Tanganyika na Zanzibar na katika
kuunga mkono mapambano ya ukombozi kusini mwa Afrika.
Mambo hayo ni sehemu ya historia inayosaidia kuelewa kwa nini
hotuba ya mazishi ilitazama maisha yake zaidi ya nafasi
aliyowahi kushikilia serikalini.
Mkapa alimtaja Nyerere kama mtu aliyetumia vipawa na uwezo
wake kwa ajili ya uhuru, utu na ustawi wa watu. Kauli kuhusu
wanaotoa na wanaochukua ilikuwa hitimisho la tafakuri hiyo.
Hivyo, iliielekeza hadhira kutazama maisha ya Nyerere kupitia
dhana ya utumishi, badala ya kuishia katika kumbukumbu ya
cheo chake cha zamani.
Huu ni ufafanuzi wa namna Mkapa alivyowasilisha urithi wa
Nyerere katika hotuba hiyo. Tathmini kamili ya urithi huo
inahitaji pia kuangalia nyaraka za kihistoria, maamuzi
yaliyofanywa katika vipindi tofauti na matokeo yake.
Kauli ya mazishi ni ushahidi wa mtazamo wa Mkapa kuhusu
Nyerere, lakini peke yake si tathmini kamili ya kila
kipengele cha uongozi wa Nyerere.
UMUHIMU KWA TAIFA
Kupima uongozi kwa mchango wake kwa wananchi
Katika utumishi wa umma, tofauti kati ya kutoa na kuchukua
inaweza kutafsiriwa kwa kuangalia jinsi mamlaka na rasilimali
zinavyotumika. Je, maamuzi yanazingatia mahitaji ya wananchi?
Je, taasisi zinawajibika kwa watu wanaozitumikia? Je, nafasi
ya uongozi inatumika kutatua matatizo ya umma au kunufaisha
wenye mamlaka pekee?
Kauli hii haitoi majibu ya moja kwa moja kwa maswali hayo,
wala haithibitishi kwamba kila kiongozi anayezungumzia
utumishi anautekeleza. Inatoa msingi wa kutafakari na
kupima matendo kwa ushahidi: maamuzi, matumizi ya rasilimali,
huduma zinazotolewa na athari zake kwa wananchi.
Kwa Tanzania, ujumbe huu unaweza kusaidia kujadili maana
ya uwajibikaji na dhamana ya uongozi bila kujali cheo
au kipindi cha uongozi. Thamani yake iko katika swali
analomwachia msomaji: baada ya mtu kumaliza majukumu yake,
ni mchango gani unaoweza kutambuliwa katika maisha ya
watu aliowahudumia?
KAULI KATIKA VITENDO
Mchango wa kihistoria unaotajwa katika hotuba ya mazishi
Hatua:
Katika hotuba hiyo, Mkapa alitaja mchango wa Nyerere katika
harakati za uhuru, ujenzi wa taifa, Muungano wa Tanganyika
na Zanzibar, na mapambano ya ukombozi wa Afrika.
Uhusiano na kauli:
Mambo hayo yanafafanua msingi wa kihistoria wa mfano wa
“wanaotoa” ambao Mkapa alitumia kuelezea maisha ya Nyerere.
Uhusiano hapa ni wa kimuktadha: hotuba inawasilisha shughuli
hizo kama sehemu ya maisha ya utumishi ambayo Mkapa alikuwa
akiyaenzi.
Muktadha wa wakati:
Tathmini hiyo ilitolewa wakati wa mazishi ya kitaifa ya
Nyerere, tarehe 21 Oktoba 1999. Nyerere alikuwa tayari
amemaliza kipindi chake cha urais mwaka 1985, hivyo kauli
hiyo ilikuwa tathmini ya maisha yake yaliyokuwa yamepita,
si tangazo la sera mpya ya serikali ya Mkapa.
Matokeo:
Hotuba yenyewe ni ushahidi kwamba Mkapa aliwasilisha
utumishi wa Nyerere kama sehemu muhimu ya urithi wake.
Maelezo hayo hayatoshi peke yake kupima matokeo yote ya
hatua zilizotajwa; tathmini hiyo inahitaji vyanzo vya
kihistoria vinavyohusu kila hatua husika.
Ushahidi:
Nakala ya hotuba ya Mkapa iliyohifadhiwa na SARDC
.
Kwa marejeo ya ziada kuhusu namna ujumbe huu ulivyotumiwa
baadaye katika maelezo ya utumishi wa umma, angalia pia
hotuba ya Benjamin Mkapa katika mahafali ya Aga Khan University,
Tanzania
.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye maisha yaliyotathminiwa hadi swali la urithi
Kauli hii ilihusu maisha ya Nyerere yaliyokuwa yamepita,
lakini ujumbe wake unaweza kuchunguzwa kwa kuzingatia
mazingira ya wakati huo, matumizi yake ya baadaye na
maswali ya utumishi wa umma yanayojitokeza leo.
KABLA YA 1999
Maisha Yanayotathminiwa
Nyerere alikuwa ameongoza Tanganyika kuelekea uhuru,
akawa Rais wa kwanza wa Tanzania na akamaliza urais
mwaka 1985. Katika miaka iliyofuata, nafasi yake
katika historia ya taifa iliendelea kujadiliwa kupitia
shughuli zake na kumbukumbu za uongozi wake.
21 OKTOBA 1999
Ujumbe wa Mazishi
Katika hotuba ya mazishi ya kitaifa, Mkapa alitumia
mfano wa wanaotoa na wanaochukua kuhitimisha tafakuri
yake kuhusu maisha ya Nyerere. Ujumbe huo uliunganisha
kumbukumbu ya mtu na swali la namna maisha yanavyoweza
kutumika kwa ajili ya wengine.
LEO
Utumishi na Uwajibikaji
Kauli hii inaweza kutumiwa kuchunguza namna viongozi
na taasisi zinavyoweka maslahi ya umma mbele katika
maamuzi yao. Tathmini hiyo inahitaji kuangalia matendo
na matokeo yanayoweza kuthibitishwa, si nia au kauli
pekee.
BAADAYE
Urithi Unaoweza Kuchunguzwa
Kwa vizazi vijavyo, kauli hii inaweza kuwa sehemu ya
nyaraka zinazotumika kuchunguza namna viongozi wa
Tanzania walivyofafanua utumishi na urithi wa kitaifa.
Thamani yake itategemea pia kuhifadhiwa kwa hotuba,
nyaraka na ushahidi wa kihistoria unaohusiana nayo.
MWANGWI WA KAULI
Kwa nini Mkapa aliirudia kauli hii baadaye?
Kauli hii haikubaki katika hotuba ya mazishi pekee.
Katika hotuba ya mahafali ya Aga Khan University,
Tanzania, Mkapa aliirejelea alipokuwa akizungumza kuhusu
wajibu wa wataalamu wa elimu na afya kwa watu wanaowahudumia.
Aliunganisha wazo la kuwa mtoaji na wajibu wa kutumia
nafasi ya kitaaluma kuwasaidia wengine, wakiwemo watu
walio katika mazingira ya kutengwa au wenye mahitaji.
Rejeo hilo linaonyesha jinsi Mkapa mwenyewe alivyolitumia
wazo hilo katika mazingira tofauti na mazishi ya Nyerere.
Hata hivyo, kurudiwa kwa kauli ni ushahidi wa mwendelezo
wa ujumbe wake katika hotuba nyingine; si ushahidi wa
moja kwa moja kwamba kila mtu aliyesikia kauli hiyo
alibadili mwenendo wake.
Chanzo:
Hotuba ya mahafali ya Aga Khan University, Tanzania
.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu ya Kiingereza imewasilishwa kwa maneno yaliyomo katika
nakala ya hotuba ya Benjamin William Mkapa ya tarehe
21 Oktoba 1999. Tafsiri ya Kiswahili ni tafsiri ya maana ya
kauli hiyo, si maneno ya Kiswahili aliyoyasema Mkapa katika
hotuba hiyo. Kauli kamili katika chanzo inaendelea kwa maneno
“In death, as in life, Mwalimu sleeps better. For his entire
life was a life of giving, not taking.” Sehemu hiyo inaweka
wazi kwamba Mkapa alikuwa akihitimisha tathmini yake ya maisha
ya Nyerere. Uchambuzi uliotangulia unatofautisha maneno ya
hotuba na maelezo ya kihistoria pamoja na tafsiri ya Maktaba.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi ya kumbukumbu
na uchambuzi wa kihistoria. Uwasilishaji wa kauli hii haupaswi
kuchukuliwa kama uthibitisho kwamba kila tendo la Nyerere
lilikuwa na matokeo yaliyokusudiwa, bali kama rekodi ya
namna Mkapa alivyoeleza urithi wake katika tukio hilo.
