Mwalimu Julius Kambarage Nyerere

“Ujamaa na Kujitegemea” ni zaidi ya kauli maarufu ya Mwalimu Julius Kambarage Nyerere; ni falsafa ya ujenzi wa taifa iliyowekwa katika msingi wa utu, usawa, mshikamano, kazi, uwajibikaji na uwezo wa taifa kujitegemea kwa kutumia watu na rasilimali zake. Msingi wake wa kisera uliwekwa wazi kupitia Azimio la Arusha la mwaka 1967, lililoeleza sera ya Ujamaa na Kujitegemea kama mwelekeo wa Tanzania baada ya Uhuru.

Ujamaa kwa tafsiri ya Nyerere uliweka binadamu katikati ya maendeleo. Ulikazia dhana kwamba watu ni sehemu ya taifa, wana haki ya heshima na utu, na maendeleo yanapaswa kuzingatia manufaa ya jamii kwa ujumla. Katika Azimio la Arusha, misingi hiyo iliambatanishwa na usawa wa binadamu, haki, uwajibikaji na matumizi ya rasilimali za taifa kwa manufaa ya kizazi cha sasa na kijacho.

Kujitegemea, kwa upande mwingine, kulikuwa na ujumbe kwamba maendeleo ya Tanzania yasingepaswa kujengwa kwa kutegemea fedha za nje pekee. Nyerere alisisitiza kwamba watu, ardhi, kazi na rasilimali za nchi ndiyo msingi wa maendeleo, huku fedha ikiwa chombo kinachotokana na shughuli za uzalishaji. Kwa hiyo, kujitegemea hakukumaanisha kujitenga na dunia, bali kujenga uwezo wa taifa kusimamia maendeleo yake kwa nguvu na rasilimali zake.

Katika Tanzania ya miaka ya 1960, falsafa hii ilikuwa sehemu ya juhudi za kujenga taifa jipya lililotoka kwenye ukoloni. Ilitoa mwelekeo wa kisiasa na kiuchumi uliolenga kupunguza utegemezi, kuimarisha uzalishaji wa ndani, kusisitiza kazi na kujenga mshikamano wa kitaifa. Azimio la Arusha lilifuatiwa na hatua kubwa za sera, zikiwemo mabadiliko katika umiliki na udhibiti wa baadhi ya shughuli kuu za uchumi.

Hata hivyo, Ujamaa na Kujitegemea haupaswi kueleweka kama mafanikio yasiyokuwa na changamoto. Utekelezaji wa baadhi ya sera zake, hususan katika vijiji vya ujamaa na uzalishaji wa kilimo, ulikumbana na matatizo makubwa na baadaye sera hizo zikabadilika. Hivyo, thamani ya falsafa hii katika historia inahitaji kutenganishwa na tathmini ya matokeo ya kila sera iliyotumika kuitekeleza.

Katika mazingira ya sasa, “Ujamaa na Kujitegemea” inaweza kusomwa kama urithi wa fikra unaohimiza kujenga uwezo wa ndani: kuongeza uzalishaji, kuendeleza kilimo na viwanda, kuwekeza katika elimu na ujuzi, kutumia rasilimali za taifa kwa manufaa ya wananchi, kuimarisha uwajibikaji na kupunguza utegemezi usio wa lazima.

Kwa maana hiyo, ujumbe wa kudumu si lazima uwe kurudisha kila sera ya mwaka 1967, bali ni kujiuliza swali lilelile la msingi: Je, taifa linajenga uwezo wake wa ndani wa kuzalisha, kuamua na kujitegemea? Hili linaifanya falsafa hiyo ibaki kuwa sehemu muhimu ya mjadala kuhusu maendeleo ya Tanzania, hata katika uchumi wa kisasa unaohusisha biashara, teknolojia, uwekezaji na mahusiano ya kimataifa.