MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: Dunia ya Uchumi Bado Imegawanyika Kati ya Matajiri na Maskini
“
NUKUU KWA KISWAHILI
Kiuchumi bado kuna dunia mbili, si moja.
Mwalimu Julius K. Nyerere
ORIGINAL ENGLISH QUOTE
Economically there are still two worlds, not one.
Julius K. Nyerere
Mwalimu Julius Kambarage Nyerere
Tarehe
18 Novemba 1963
Mahali
Roma, Italia
Cheo wakati huo
Rais wa Tanganyika
Tukio / Hotuba
McDougall Memorial Lecture, katika mkutano wa FAO
01 / MUKTADHA WA KIHISTORIA
Tanganyika huru katika uchumi wa dunia uliokuwa na tofauti kubwa za maendeleo
Tarehe 18 Novemba 1963, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere
alitoa hotuba katika mkutano wa Shirika la Umoja wa Mataifa
la Chakula na Kilimo (FAO) mjini Roma, Italia. Katika hotuba
hiyo, iliyohusishwa na McDougall Memorial Lecture, alizungumzia
pengo la kiuchumi kati ya mataifa tajiri na yale yaliyokuwa
yakijitahidi kujenga uchumi baada ya ukoloni.
Tanganyika ilikuwa imepata uhuru tarehe 9 Desemba 1961.
Hata hivyo, uhuru wa kisiasa haukumaanisha kwamba nchi ilikuwa
imeondokana na changamoto za kiuchumi zilizorithiwa kutoka
katika kipindi cha ukoloni. Uzalishaji, uwezo wa viwanda,
miundombinu na rasilimali zilizohitajika kwa maendeleo
vilikuwa sehemu ya masuala yaliyopaswa kushughulikiwa.
Katika hotuba hiyo, Nyerere alipanua mjadala kutoka kwenye
changamoto za nchi moja hadi kwenye mpangilio wa uchumi
wa kimataifa. Alisisitiza kwamba kutambua ubinadamu wa pamoja
hakukuondoa tofauti kubwa zilizokuwepo katika hali za
kiuchumi za watu na mataifa.
Kwa hiyo, kauli yake kuhusu kuwepo kwa dunia mbili za kiuchumi
ilielekeza fikra kwenye pengo kati ya wenye uwezo mkubwa wa
kuzalisha na kujilimbikizia utajiri na wale waliokuwa na
uwezo mdogo wa kunufaika na mfumo wa uchumi wa dunia.
02 / MAANA NA UJUMBE MKUU
Ubinadamu mmoja, lakini hali za kiuchumi zisizo sawa
Neno “kiuchumi” linaweka wazi eneo ambalo Nyerere
alikuwa akilizungumzia. Hakuwa akisema kwamba dunia ilikuwa
imegawanyika katika sayari mbili, bali kwamba ndani ya dunia
moja kulikuwa na hali mbili tofauti za maisha na maendeleo
ya kiuchumi.
Kauli hii inaunganisha tofauti za utajiri na uwezo wa mataifa
kushiriki katika shughuli za uzalishaji, biashara na maendeleo.
Mataifa yenye mitaji, viwanda na uwezo mkubwa wa kiuchumi
yalikuwa katika nafasi tofauti na yale yaliyokuwa yakijenga
misingi ya uchumi wake baada ya ukoloni.
Katika maelezo mapana ya hotuba yake, Nyerere alihusisha
pengo hilo na namna uchumi wa kimataifa ulivyopangwa.
Hoja yake haikuishia katika kusema kwamba baadhi ya nchi
zilikuwa maskini. Alihoji pia kama mfumo wa kimataifa
uliopo ulikuwa na uwezo wa kupunguza tofauti hizo au
uliendelea kuzidumisha.
Ujumbe mkuu ni kwamba maendeleo ya dunia hayawezi kupimwa
kwa kuangalia jumla ya utajiri unaozalishwa pekee. Ni muhimu
pia kuchunguza namna fursa za kiuchumi, uwezo wa kuzalisha
na manufaa ya maendeleo yanavyosambazwa kati ya watu na
mataifa.
NYERERE HISTORICAL INSIGHT
Nyerere Katika Muktadha wa Zama Zake
Uchambuzi wa kauli kwa kuzingatia historia ya uchumi wa
dunia, falsafa ya maendeleo na nafasi ya Tanganyika
katika kipindi cha baada ya ukoloni.
01
Mazingira ya Kauli
Mwaka 1963, mataifa mengi yaliyokuwa yakipata uhuru
yalikuwa yakikabiliwa na jukumu la kubadili uhuru wa
kisiasa kuwa uwezo wa kujenga uchumi wenye tija.
Katika hotuba yake ya Roma, Nyerere aliliweka suala
hilo katika kiwango cha kimataifa, akichunguza
tofauti za kiuchumi kati ya mataifa tajiri na maskini.
02
Falsafa na Dhamira
Hoja ya msingi ilikuwa kwamba maendeleo ya kiuchumi
yanapaswa kuzingatia hali halisi za mataifa yanayohitaji
kujenga uwezo wake. Nyerere alitaka mjadala wa maendeleo
uangalie pia vikwazo vya mfumo wa kimataifa, badala
ya kudhani kwamba nchi zote zinaanzia katika nafasi
zinazofanana.
03
Athari na Urithi
Hotuba hii ni ushahidi wa namna Nyerere alivyoshiriki
katika mijadala ya kimataifa kuhusu maendeleo na
usawa wa kiuchumi. Inasaidia kuelewa nafasi aliyotoa
kwa masuala ya uchumi wa dunia katika fikra zake za
uongozi. Hata hivyo, kauli yenyewe haitoshi kuthibitisha
kwamba mapendekezo yote aliyotoa yalitekelezwa.
04
Tafakuri kwa Vizazi Vijavyo
Kauli hii inatoa msingi wa kuchunguza uhusiano kati
ya ukuaji wa uchumi, mgawanyo wa fursa na uwezo wa
nchi kushiriki katika biashara ya kimataifa.
Kwa vizazi vijavyo, swali muhimu ni jinsi maendeleo
yanavyoweza kuongeza uzalishaji huku yakipanua
fursa za kiuchumi kwa wananchi.
03 / MTAZAMO WA KIHISTORIA
Kutoka ukoloni hadi mjadala wa mfumo wa uchumi wa kimataifa
Katika miaka ya mwanzo ya uhuru wa Tanganyika, changamoto
ya maendeleo haikuwa tu kuongeza uzalishaji wa bidhaa
nchini. Nchi mpya pia ilihitaji kuimarisha uwezo wake
wa kiuchumi katika mazingira ya kimataifa ambayo mataifa
yalikuwa na viwango tofauti vya mitaji, teknolojia,
viwanda na uzoefu wa kibiashara.
Hotuba ya Nyerere ilihusisha tofauti hizo na mjadala
kuhusu nafasi ya taasisi za kimataifa katika maendeleo.
FAO ilihusika na masuala ya chakula na kilimo, lakini
kwa mtazamo wa Nyerere, msaada wa kimataifa ulipaswa
kuzingatia zaidi hali halisi za nchi zinazouhitaji.
Katika maandishi yake, alikosoa dhana kwamba misaada
ya mara kwa mara na makubaliano machache ya biashara
ya bidhaa yangeweza peke yake kutatua pengo kubwa la
maendeleo. Alipendekeza fikra pana zaidi kuhusu
upangaji wa maendeleo ya uchumi wa dunia, hususan
uzalishaji na masoko ya chakula na kilimo.
Hivyo, kauli yake inapaswa kueleweka kama sehemu ya
mjadala wa mwaka 1963 kuhusu namna ya kuoanisha mahitaji
ya mataifa yanayoendelea na mfumo mpana wa uchumi
wa kimataifa.
04 / UMUHIMU KWA TANZANIA
Kuelewa maendeleo ya taifa ndani ya uchumi wa dunia
Kwa Tanzania, kauli hii ni sehemu ya historia ya namna
uongozi wa awali wa taifa ulivyojadili uhusiano kati
ya uhuru wa kisiasa na uwezo wa kujenga uchumi.
Inakumbusha mazingira ambayo Tanganyika ilikabiliana
nayo ilipoanza kupanga vipaumbele vyake baada ya uhuru.
Hoja ya Nyerere inaweka mkazo katika mambo mawili:
uwezo wa nchi kuzalisha na mazingira ambayo bidhaa
zake zinashindana katika masoko ya kimataifa.
Kwa nchi inayotegemea kwa kiwango kikubwa bidhaa za
msingi, mabadiliko ya mahitaji, bei na fursa za masoko
yanaweza kuwa na umuhimu katika mapato na mipango
ya maendeleo.
Katika Tanzania ya sasa, kauli hii inaweza kutumika
kuchunguza maswali kuhusu kuongeza thamani ya mazao,
kuimarisha uzalishaji wa ndani, kupanua masoko na
kuhakikisha kuwa fursa za biashara zinachangia
maendeleo ya wananchi.
Hata hivyo, mazingira ya uchumi wa dunia yamebadilika
tangu mwaka 1963. Kwa hiyo, matumizi ya kauli hii
katika mijadala ya sasa yanahitaji kuzingatia takwimu,
sera na mazingira ya biashara ya wakati huu badala
ya kuchukulia maelezo ya kipindi hicho kama jibu
kamili kwa changamoto zote za sasa.
05 / KAULI KATIKA VITENDO
Kutoka mjadala wa uchumi wa dunia hadi sera ya kujitegemea
Uhusiano kati ya hotuba ya mwaka 1963 na sera za baadaye
za Nyerere unapaswa kutathminiwa kwa kutofautisha
mapendekezo aliyotoa katika jukwaa la kimataifa na
maamuzi yaliyofuata katika uongozi wa Tanganyika
na Tanzania.
HATUA YA KIHISTORIA
Tarehe 5 Februari 1967, Azimio la Arusha liliweka
wazi mwelekeo wa ujamaa na kujitegemea katika sera
ya Tanzania. Lilihusisha mjadala wa maendeleo na
nafasi ya uzalishaji wa ndani, umiliki na usimamizi
wa uchumi pamoja na wajibu wa taifa katika kujenga
uwezo wake.
UHUSIANO NA KAULI
Kuna uhusiano wa kimuktadha kati ya hotuba ya mwaka
1963 na msisitizo wa baadaye kuhusu kujitegemea.
Hotuba ya Roma ilijadili tofauti za kiuchumi kati
ya mataifa na mapungufu ya mfumo wa kimataifa;
Azimio la Arusha lilielekeza zaidi katika misingi
ya maendeleo na uchumi wa Tanzania yenyewe.
Hivyo, matukio haya yanaweza kusomwa pamoja katika
historia ya fikra za maendeleo za Nyerere, lakini
hayapaswi kuchukuliwa kuwa jambo moja au kwamba
hotuba ya FAO ndiyo iliyosababisha Azimio la Arusha.
MATOKEO NA MIPAKA YA USHAHIDI
Azimio la Arusha lilikuwa hatua muhimu katika
kuweka rasmi mwelekeo wa sera ya ujamaa na kujitegemea
nchini. Hata hivyo, kutaja hatua hiyo hakuthibitishi
kwamba pengo la uchumi wa dunia lilipungua au kwamba
mapendekezo yote ya Nyerere kuhusu mfumo wa kimataifa
yalitekelezwa. Hayo yanahitaji tathmini tofauti
inayotegemea ushahidi wa kiuchumi na kihistoria.
06 / MWENENDO WA MAANA
Mwaka 1963, Tanzania ya sasa na mustakabali wa maendeleo
Kauli hii inaweza kuchunguzwa katika vipindi vitatu:
mazingira ya uchumi wa dunia wakati ilipotolewa,
masuala yanayoweza kujadiliwa leo na maswali ya
maendeleo yanayoweza kuendelea kuwa muhimu baadaye.
1963
Wakati wa Kauli
Tanganyika ilikuwa katika miaka ya mwanzo baada
ya uhuru. Nyerere alitumia jukwaa la FAO kujadili
pengo kati ya mataifa yenye uchumi imara na yale
yaliyokuwa yakitafuta njia za kuongeza uzalishaji
na kuinua hali za maisha.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inatoa nafasi ya kuchunguza namna
Tanzania inavyoweza kuimarisha uzalishaji,
kuongeza thamani ya bidhaa zake na kushiriki
katika biashara ya kimataifa. Tathmini ya hali
ya sasa inahitaji takwimu za sasa na ushahidi
kuhusu matokeo ya sera za kiuchumi.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Kwa vizazi vijavyo, swali linalobaki ni jinsi
mataifa yanavyoweza kupanua uwezo wa uzalishaji
na kuhakikisha kuwa manufaa ya maendeleo
yanawafikia wananchi. Thamani ya swali hilo
itategemea mabadiliko ya teknolojia, biashara
na sera za maendeleo ya kimataifa.
07 / URITHI WA MAWAZO YA NYERERE
Maendeleo ya taifa na wajibu wa mfumo wa kimataifa
Katika hotuba hii, Nyerere aliunganisha changamoto
za nchi zinazojenga uchumi wake na maswali kuhusu
mpangilio wa uchumi wa dunia. Huo ulikuwa mtazamo
uliovuka mipaka ya sera za ndani na kuingia katika
mjadala kuhusu biashara, uzalishaji, chakula na
wajibu wa taasisi za kimataifa.
Historia ya baadaye ya Tanzania inaonyesha kuwa
masuala ya kujitegemea na maendeleo yalibaki kuwa
sehemu ya mjadala wa sera za taifa. Hata hivyo,
ni muhimu kutofautisha msimamo wa Nyerere wa mwaka
1963, maamuzi yaliyofuata katika sera za Tanzania
na matokeo halisi ya sera hizo.
Kwa mtazamo wa historia, kauli hii ni nyaraka
muhimu ya kuelewa jinsi kiongozi wa taifa jipya
alivyowasilisha changamoto za maendeleo ya nchi
yake ndani ya mjadala mpana wa uchumi wa dunia.
08 / FUNZO KWA VIZAZI VIJAVYO
Kupima maendeleo kwa uwezo wa kuzalisha na maisha ya wananchi
Kauli hii inaweka mbele swali la msingi kuhusu
maendeleo: je, ongezeko la utajiri katika uchumi
linaambatana na kupanuka kwa fursa za watu na
mataifa kushiriki katika uzalishaji na biashara?
Kwa watunga sera na watafiti, swali hilo linahitaji
kuchunguza zaidi ya kiwango cha ukuaji wa uchumi.
Linaweza kuhusisha uzalishaji wa ndani, upatikanaji
wa ajira, uwezo wa biashara kushindana, upatikanaji
wa masoko na namna manufaa ya maendeleo yanavyosambazwa.
Funzo la kihistoria si kwamba tofauti zote za
kiuchumi zinaweza kuondolewa kwa hatua moja.
Badala yake, ni umuhimu wa kutambua mazingira
ambayo nchi huanzia, vikwazo vinavyoikabili na
nafasi ya sera za ndani pamoja na ushirikiano
wa kimataifa katika kupanua fursa za maendeleo.
09 / MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA
Je, ukuaji wa uchumi unaambatana na kupungua kwa pengo la maendeleo?
Katika kutathmini uchumi wa dunia leo, ni muhimu
kutofautisha ukuaji wa jumla wa uzalishaji na
mgawanyo wa fursa za kiuchumi. Nchi zinaweza
kuongeza uzalishaji kwa viwango tofauti, huku
uwezo wao wa kupata mitaji, teknolojia na masoko
ukiendelea kutofautiana.
Kwa Tanzania, hoja hii inaweza kuhusishwa na
mijadala kuhusu usindikaji wa mazao, viwanda,
uzalishaji wa bidhaa zenye thamani kubwa na
uwezo wa wazalishaji wa ndani kushiriki katika
masoko ya kikanda na kimataifa.
Huu ni mtazamo wa kuchunguza kauli ya kihistoria
katika mazingira ya sasa, si dai kwamba hali
ya uchumi wa mwaka 1963 imebaki vilevile.
Mabadiliko ya uchumi wa dunia yanahitaji
kuchunguzwa kwa kutumia takwimu na ushahidi
unaolingana na kipindi kinachotathminiwa.
10 / TAFakuri YA BAADAYE
Dunia moja yenye nafasi pana zaidi za maendeleo
Nyerere aliibua swali kuhusu uwezekano wa dunia
kushughulikia tofauti za kiuchumi kwa namna
inayozingatia mahitaji ya mataifa yenye uwezo
mdogo wa kiuchumi. Swali hilo linaweza kuendelezwa
kwa kuchunguza nafasi ya biashara, teknolojia,
uwekezaji na ushirikiano wa kimataifa katika
kupanua uwezo wa uzalishaji.
Kwa vizazi vijavyo, changamoto itakuwa kujenga
uchumi unaoweza kuzalisha mali na huduma kwa
ufanisi, huku ukipanua nafasi za wananchi
kushiriki katika shughuli za kiuchumi.
Historia ya kauli hii inatoa msingi wa
kuuliza maswali hayo, lakini majibu yake
yanahitaji ushahidi wa kila kipindi.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii inatokana na hotuba ya Mwalimu Julius
Kambarage Nyerere iliyotolewa mjini Roma, Italia,
tarehe 18 Novemba 1963, katika muktadha wa mkutano
wa FAO na McDougall Memorial Lecture. Chanzo cha
Kiingereza kinahifadhi maneno:
“Economically there are still two worlds, not one.”
Tafsiri ya Kiswahili iliyotumika hapa ni:
“Kiuchumi bado kuna dunia mbili, si moja.”
Uchambuzi unatofautisha maneno ya hotuba, mazingira
ya kihistoria na tafsiri ya maana yake. Uhusiano
na sera za baadaye za Tanzania umeelezwa kama
muktadha wa kihistoria, bila kudai kuwa hotuba
hiyo peke yake ilisababisha maamuzi yaliyofuata.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru
ya kumbukumbu na uchambuzi wa kihistoria; si chombo
rasmi cha Serikali au Ikulu.
MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
↗
