MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: Dunia ya Uchumi Iliendelea Kugawanyika Kati ya Wenye Nacho na Wasio Nacho
“
Kiuchumi bado kuna dunia mbili, si moja.
Mwalimu Julius K. Nyerere
Tarehe
18 Novemba 1963
Mahali
Rome, Italia
Tukio / Hotuba
Memorial Lecture, Mkutano wa 12 wa FAO
Chanzo
Freedom and Unity: A Selection From Writings and Speeches, 1952–65, uk. 231–251
MUKTADHA
Dunia moja kisiasa, lakini bado dunia mbili kiuchumi
Kauli hii ilitolewa na Mwalimu Julius K. Nyerere mjini
Rome tarehe 18 Novemba 1963 katika mazingira ya mjadala
mpana kuhusu maendeleo ya dunia na hali ya mataifa
yaliyokuwa yakitoka katika ukoloni. Nyerere alikuwa
akielekeza mjadala kwenye tofauti kubwa za kiuchumi
zilizokuwepo kati ya mataifa yenye utajiri mkubwa na
mataifa maskini, hasa yale yaliyokuwa yamepitia historia
ya ukoloni.
Aliposema kwamba “kiuchumi bado kuna dunia mbili, si moja,”
alikuwa akitofautisha kati ya wazo la ubinadamu wa pamoja
na hali halisi ya mfumo wa uchumi wa kimataifa. Kwa mtazamo
wake, kuongezeka kwa uhuru wa kisiasa wa mataifa mapya
hakumaanishi moja kwa moja kwamba pengo la kiuchumi
lilikuwa limeondoka.
Hivyo, nukuu hii inapaswa kueleweka kama sehemu ya mjadala
wa Nyerere kuhusu uhusiano kati ya uhuru wa kisiasa,
maendeleo ya kiuchumi na muundo wa uchumi wa dunia.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Uhuru wa kisiasa haukuwa sawa na usawa wa kiuchumi
Kiini cha kauli hii ni hoja kwamba mataifa yanaweza kuwa
huru kisiasa lakini bado yakawa katika nafasi zisizo sawa
ndani ya mfumo wa uchumi wa kimataifa.
Kwa Nyerere, tatizo la maendeleo halikuishia katika kupata
bendera, serikali au mamlaka ya kisiasa. Swali kubwa
lilikuwa pia namna mataifa mapya yangeweza kujenga uwezo
wa kiuchumi, kuongeza uzalishaji na kushiriki katika mfumo
wa kimataifa bila kubaki katika nafasi ya utegemezi.
Kwa lugha rahisi, “dunia mbili” aliyotaja ilikuwa picha ya
tofauti kati ya mataifa yenye uwezo mkubwa wa kiuchumi na
yale yaliyokuwa yakikabiliwa na umaskini, utegemezi na
nafasi dhaifu katika uchumi wa kimataifa.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kauli ndani ya mjadala wa maendeleo ya Afrika baada ya ukoloni
Mwaka 1963 ulikuwa sehemu ya kipindi muhimu katika historia
ya Afrika. Mataifa mengi yalikuwa yamepata au yalikuwa
yakipigania uhuru wa kisiasa, lakini changamoto ya kujenga
uchumi wenye uwezo wa kujitegemea iliendelea kuwa kubwa.
Tanzania, ambayo wakati huo ilikuwa Tanganyika na ilikuwa
katika mchakato wa kuunganisha mustakabali wake na Zanzibar,
ilikuwa miongoni mwa mataifa mapya yaliyokuwa yakitafuta
njia ya kuunganisha uhuru wa kisiasa na maendeleo ya
kiuchumi.
Katika muktadha mpana wa Afrika, hoja ya Nyerere iligusa
tatizo ambalo viongozi wengi wa mataifa mapya walikabili:
namna ya kubadilisha uhuru wa kisiasa kuwa uwezo halisi wa
kiuchumi na kijamii.
UMUHIMU KWA TAIFA
Uhuru kama uwezo wa taifa kujenga uchumi wenye nguvu
Nukuu hii ni muhimu katika kuelewa falsafa ya Nyerere
kuhusu uhuru. Kwake, uhuru wa taifa haupaswi kutazamwa
pekee kama mamlaka ya kisiasa, bali pia kama uwezo wa
wananchi na taifa kuamua mwelekeo wa maendeleo yao.
Kauli hiyo pia inaonyesha kwa nini masuala ya uzalishaji,
kujitegemea, usawa na nafasi ya Afrika katika uchumi wa
dunia yalikuwa sehemu muhimu ya mijadala ya Nyerere.
Tatizo aliloliona halikuwa tu la Tanzania; lilihusisha
muundo mpana wa mahusiano ya kiuchumi kati ya mataifa.
KAULI KATIKA VITENDO
Kutoka kwenye hoja ya pengo la kiuchumi hadi msisitizo wa kujitegemea
Uhusiano wa kauli hii na matendo ya Nyerere unahitaji
kuangaliwa kwa mtiririko wa wakati. Nukuu ilitolewa mwaka
1963, kabla ya hatua kadhaa muhimu za sera za Tanzania
zilizokuja baadaye. Kwa hiyo, hatua hizo hazipaswi
kuwasilishwa kana kwamba zilikuwa utekelezaji wa moja
kwa moja wa sentensi hii, bali kama sehemu ya mwelekeo
mpana wa mawazo ya kiuchumi yaliyokuwa yakijadiliwa
katika kipindi chake.
UHUSIANO WA KIMUKTADHA
1963 → 1967
Arusha Declaration na msisitizo wa kujitegemea kiuchumi
Miaka michache baada ya kauli hii, Tanzania iliingia katika
hatua mpya ya mjadala kuhusu aina ya maendeleo ambayo nchi
ilipaswa kuyafuata. Arusha Declaration ya 1967 iliweka
msisitizo mkubwa kwenye ujamaa na kujitegemea na kutoa
mwelekeo muhimu wa sera za kiuchumi za Tanzania katika
kipindi kilichofuata.
UHUSIANO NA KAULI
Uhusiano hapa ni wa kimuktadha. Nukuu ya mwaka 1963
ilielekeza fikra kwenye tofauti za kiuchumi kati ya
mataifa na tatizo la utegemezi katika mfumo wa dunia.
Arusha Declaration ya mwaka 1967, kwa upande wake,
iliweka kujitegemea katika msingi wa mwelekeo wa
maendeleo ya Tanzania. Hivyo, hatua hiyo inaweza
kutazamwa kama sehemu ya mfululizo mpana wa mjadala
wa Nyerere kuhusu uhuru, maendeleo na kujitegemea,
bila kudai kwamba sentensi hii pekee ndiyo iliyosababisha
Declaration.
MUKTADHA WA WAKATI
Arusha Declaration ilitangazwa mwaka 1967, miaka minne
baada ya hotuba ya Rome. Ilitokea katika kipindi ambacho
Tanzania ilikuwa ikitafuta mfumo wa maendeleo unaolingana
na mazingira yake ya baada ya ukoloni na changamoto za
kujenga uchumi wa taifa.
KINACHOWEZA KUTHIBITISHWA
Arusha Declaration ya 1967 ikawa nyaraka muhimu katika
historia ya sera za Tanzania baada ya uhuru na
ilielekeza mjadala wa taifa kwenye ujamaa na
kujitegemea. Uhusiano wake na nukuu hii ni wa
kimawazo na kihistoria, si ushahidi kwamba sentensi
ya 1963 ilikuwa agizo la moja kwa moja la utekelezaji.
MSINGI WA KIHISTORIA
Arusha Declaration, 1967, na historia ya sera za Tanzania
kuhusu ujamaa na kujitegemea.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye “dunia mbili” ya 1963 hadi mjadala wa usawa wa uchumi leo
1963
Pengo la Kiuchumi
Nyerere aliangazia tofauti kubwa za kiuchumi kati ya
mataifa katika kipindi ambacho Afrika ilikuwa ikitoka
kwenye ukoloni na mataifa mapya yalikuwa yakitafuta
nafasi ndani ya uchumi wa dunia.
BAADA YAKE
Kujitegemea na Maendeleo
Katika miaka iliyofuata, Tanzania iliendelea kupitia
sera na mijadala mbalimbali kuhusu ujamaa, kujitegemea,
uzalishaji na nafasi ya taifa katika uchumi wa
kimataifa. Hii iliendeleza mjadala ambao Nyerere
alikuwa akiuzungumzia kwa upana.
LEO NA KESHO
Mjadala Bado Unaendelea
Kwa mtazamo wa leo, kauli hii inaweza kusomwa tena
katika mijadala kuhusu pengo la maendeleo, biashara
ya kimataifa, madeni, teknolojia, uwekezaji na uwezo
wa nchi zinazoendelea kushiriki kwa usawa katika
uchumi wa dunia.
ATHARI YA KAULI KWA SASA
Swali la “dunia moja” bado lina nafasi katika mjadala wa maendeleo
Katika karne ya 21, dunia imeunganishwa zaidi kupitia
biashara, teknolojia, mitaji, mawasiliano na mifumo ya
fedha. Hata hivyo, nchi hazina kiwango sawa cha uwezo wa
kiuchumi, kiteknolojia au ushawishi katika mifumo ya
kimataifa.
Kwa maana hiyo, kauli ya Nyerere inaweza kutumika kama
rejea ya kihistoria katika kutafakari swali ambalo bado
ni muhimu: je, kuunganishwa kwa dunia kunamaanisha
kwamba fursa na manufaa ya uchumi wa dunia yanasambazwa
kwa usawa?
Hata hivyo, Maktaba haitumii tafsiri hii kudai kwamba
Nyerere alikuwa akitabiri hali ya sasa. Kauli hiyo
inahifadhiwa kwanza katika mazingira yake ya mwaka 1963,
kisha maana yake ya sasa inaelezwa kama tafakuri ya
kihistoria.
INAWEZA KUIAMBIA NINI KESHO?
Changamoto ya kujenga ushiriki wenye usawa katika uchumi wa dunia
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kubaki muhimu kama
sehemu ya historia ya mjadala wa Afrika kuhusu maendeleo
na mahusiano ya kiuchumi ya kimataifa. Inakumbusha kwamba
uhuru wa kisiasa unaweza kuhitaji kuambatana na juhudi za
kujenga uwezo wa kiuchumi, kiteknolojia na kitaasisi.
Hata hivyo, changamoto za kizazi kijacho zitakuwa tofauti
kwa kiasi kikubwa na zile za mwaka 1963. Teknolojia,
uchumi wa kidijitali, mabadiliko ya tabianchi, minyororo
ya thamani duniani na ushindani wa rasilimali vinaweza
kubadilisha namna “dunia mbili” inavyoeleweka.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu iliyo hapo juu imehifadhiwa kama kauli ya Mwalimu
Julius K. Nyerere katika hotuba yake ya mwaka 1963.
Maelezo yanayofuata ni uchambuzi wa Maktaba unaotenganisha
maneno ya mtoa kauli na tafsiri ya kihistoria. Matukio
yaliyotokea kabla au baada ya nukuu yameunganishwa kwa
kuzingatia mfuatano wa wakati na kiwango cha uhusiano
kinachoweza kuthibitishwa. Uhusiano wa kimuktadha
haujawasilishwa kama ushahidi wa utekelezaji wa moja kwa
moja.
