MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: FAO Ilipaswa Kukabiliana na Mfumo wa Chakula Duniani, Si Misaada Pekee
“
FAO lazima iwe na uwezo wa kupanga chakula na kilimo duniani, uzalishaji na masoko yote mawili, au itaendelea kuwa ilivyo sasa; shirika la kutoa misaada.
Mwalimu Julius K. Nyerere
Tarehe
18 Novemba 1963
Mahali
Rome, Italia
Tukio / Hotuba
Memorial Lecture, Mkutano wa 12 wa FAO
Chanzo
Freedom and Unity: A Selection From Writings and Speeches, 1952–65
MUKTADHA
Nyerere alitaka tatizo la chakula litazamwe kama tatizo la mfumo
Kauli hii ilitolewa mjini Rome wakati Nyerere aliposhiriki
katika mjadala wa kimataifa kuhusu chakula, kilimo na
maendeleo. Katika kipindi hicho, mataifa mengi ya Afrika
yalikuwa katika hatua za mwanzo za kujenga uchumi wao baada
ya ukoloni, huku suala la uzalishaji wa chakula na uwezo wa
mataifa maskini kushiriki katika masoko ya dunia likiwa
sehemu ya changamoto kubwa za maendeleo.
Nyerere hakulenga tu upatikanaji wa chakula kama bidhaa au
msaada wa dharura. Hoja yake ilikuwa kwamba FAO ilipaswa
kuwa na uwezo mkubwa zaidi wa kuangalia mfumo mzima:
uzalishaji wa kilimo, upatikanaji wa chakula na namna masoko
yanavyofanya kazi.
Ndiyo maana alitumia tofauti kati ya taasisi inayoweza
kushughulikia mfumo wa chakula duniani na “shirika la kutoa
misaada.” Kauli hiyo ilikuwa ukosoaji wa mtazamo aliouona
kuwa hautoshi katika kukabiliana na chanzo cha matatizo
badala ya kushughulikia madhara yake pekee.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Msaada wa chakula hauondoi tatizo la uzalishaji na masoko
Ujumbe mkuu wa nukuu hii ni kwamba tatizo la chakula
haliwezi kutenganishwa na namna chakula kinavyozalishwa,
kusambazwa na kuuzwa. Kwa mtazamo wa Nyerere, taasisi ya
kimataifa yenye jukumu la chakula na kilimo ilipaswa
kuangalia mahusiano hayo kwa pamoja.
Kwa hiyo, ukosoaji wake haukuwa wa misaada pekee bali wa
mipaka ya mfumo unaoshughulikia upungufu wa chakula bila
kubadilisha mazingira yanayozalisha upungufu huo.
Alisisitiza zaidi uwezo wa kupanga, uzalishaji na masoko.
Kwa lugha rahisi, Nyerere alikuwa akiuliza swali la msingi:
ikiwa nchi zinaendelea kukabiliwa na matatizo ya chakula,
je, dunia inapaswa kusubiri upungufu utokee na kisha kutoa
msaada, au ijenge mfumo unaosaidia kuongeza uzalishaji na
kuboresha namna chakula kinavyofika sokoni?
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kilimo, chakula na nafasi ya mataifa mapya katika uchumi wa dunia
Kauli hii inaeleweka vizuri katika mazingira ya miaka ya
mwanzo ya uhuru wa Afrika. Mataifa mengi mapya yalikuwa
yakitegemea kilimo kwa sehemu kubwa ya shughuli zao za
kiuchumi, lakini pia yalikuwa yakikabiliwa na changamoto za
miundombinu, teknolojia, mitaji na masoko.
Kwa Tanzania, suala la kilimo lilikuwa na umuhimu wa
kipekee kwa sababu sehemu kubwa ya wananchi ilitegemea
kilimo kwa maisha na uzalishaji. Kwa hiyo, mjadala wa
kimataifa kuhusu chakula haukuwa mjadala wa mbali na
maisha ya taifa; ulihusiana moja kwa moja na uzalishaji,
kipato na maendeleo.
Kauli ya Nyerere hivyo ilikuwa sehemu ya mjadala mpana
kuhusu namna mfumo wa kimataifa ungeweza kushughulikia
mahitaji ya mataifa maskini kwa kuangalia zaidi ya misaada
ya muda mfupi.
UMUHIMU KWA TAIFA
Chakula kama msingi wa uzalishaji, si suala la misaada pekee
Nukuu hii ni muhimu katika kuelewa namna Nyerere
alivyolihusisha suala la chakula na maendeleo ya taifa.
Kwa nchi inayotegemea kilimo, uzalishaji wa chakula
hauwezi kutenganishwa na maisha ya wananchi, ajira,
kipato na uwezo wa taifa kujitegemea.
Pia inaonyesha mtazamo wake kwamba matatizo ya maendeleo
yanahitaji kutazamwa kwa upana. Uzalishaji pekee hautoshi
ikiwa wazalishaji hawana masoko, na masoko pekee hayatoshi
ikiwa uzalishaji hauwezi kukidhi mahitaji.
Kwa Maktaba ya Nukuu za Marais, kauli hii inatoa rejea
muhimu ya kihistoria kuhusu nafasi ambayo Nyerere aliipa
kilimo na mahusiano ya kiuchumi ya kimataifa katika mjadala
wa maendeleo ya Afrika.
KAULI KATIKA VITENDO
Kutoka kwenye mjadala wa chakula hadi sera za kilimo na kujitegemea
Uhusiano kati ya nukuu hii na matendo ya Nyerere unapaswa
kutazamwa kwa tahadhari. Kauli ilitolewa mwaka 1963,
kabla ya sera kadhaa muhimu za Tanzania za miaka ya
baadaye. Hivyo, hatua zinazofuata zinaweza kuonyesha
mwendelezo wa kimuktadha wa fikra kuhusu kilimo,
uzalishaji na kujitegemea, lakini hazipaswi kuwasilishwa
kama utekelezaji wa moja kwa moja wa sentensi hii.
UHUSIANO WA KIMUKTADHA
1963 → 1967
Arusha Declaration na msisitizo wa kujitegemea
Baada ya hotuba ya Rome, Tanzania iliendelea kujenga
mwelekeo wake wa maendeleo. Arusha Declaration ya mwaka
1967 iliweka ujamaa na kujitegemea katika msingi wa
mwelekeo wa taifa na kuathiri namna sera za uzalishaji
na maendeleo zilivyoundwa katika kipindi kilichofuata.
UHUSIANO NA KAULI
Uhusiano wake na nukuu hii ni wa kimuktadha. Nukuu
ilisisitiza umuhimu wa kuangalia uzalishaji na masoko
badala ya kutegemea mtazamo wa misaada pekee. Arusha
Declaration, kwa upande mwingine, iliweka msisitizo
katika kujitegemea kama mwelekeo wa maendeleo ya
Tanzania. Hii inaonyesha mwendelezo wa mjadala mpana
kuhusu uwezo wa taifa kujenga msingi wake wa uzalishaji,
lakini si ushahidi kwamba nukuu hii ilikuwa amri ya
moja kwa moja ya kutungwa kwa Declaration.
MUKTADHA WA WAKATI
Hatua hiyo ilikuja miaka michache baada ya hotuba ya
Rome, wakati Tanzania ilikuwa ikitafuta njia ya
kujenga uchumi wa baada ya ukoloni na kupunguza
utegemezi katika maendeleo yake.
KINACHOWEZA KUTHIBITISHWA
Arusha Declaration ya 1967 ikawa nyaraka muhimu katika
historia ya sera za Tanzania baada ya uhuru na kuweka
“ujamaa na kujitegemea” katika msingi wa mwelekeo wa
taifa. Kwa nukuu hii, uhusiano unaofaa kuhifadhiwa ni
ule wa kimuktadha kati ya mjadala wa maendeleo,
uzalishaji na kujitegemea.
MSINGI WA KIHISTORIA
Arusha Declaration, 1967, na historia ya sera za Tanzania
kuhusu ujamaa, kujitegemea na maendeleo.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kwenye tatizo la chakula la 1963 hadi mjadala wa mifumo ya chakula leo
1963
Uzalishaji na Masoko
Nyerere aliweka mkazo kwenye hitaji la kuangalia
uzalishaji wa chakula na masoko pamoja, badala ya
kuliona tatizo la chakula kama jambo la misaada pekee.
BAADA YAKE
Kilimo na Kujitegemea
Tanzania iliendelea kupitia sera mbalimbali za
kilimo, uzalishaji na kujitegemea. Sera hizo ziliibuka
katika mazingira tofauti na nukuu ya 1963 na hivyo
zinapaswa kutathminiwa kwa muktadha wake wenyewe.
LEO NA KESHO
Mfumo wa Chakula Duniani
Leo, hoja ya kuangalia chakula kama mfumo mzima bado
inaweza kutumika katika mijadala kuhusu uzalishaji,
biashara, masoko, usalama wa chakula, teknolojia na
uwezo wa wakulima kushiriki katika minyororo ya thamani.
ATHARI YA KAULI KWA SASA
Swali la Nyerere bado linauliza kuhusu chanzo cha tatizo
Umuhimu wa kauli hii katika wakati wa sasa haupo katika
kudai kwamba mazingira ya 1963 na ya leo yanafanana.
Umuhimu wake uko katika namna inavyotenganisha
kushughulikia dalili na kushughulikia mfumo unaozalisha
tatizo.
Katika mjadala wa leo kuhusu usalama wa chakula, uzalishaji
wa kilimo na masoko, mtazamo wa mfumo mzima unaendelea
kuwa muhimu: mkulima anahitaji uzalishaji, masoko,
miundombinu, taarifa, teknolojia na mazingira yanayomwezesha
kupata thamani ya kazi yake.
Hii haimaanishi kwamba kauli ya Nyerere inatoa jibu la
moja kwa moja kwa changamoto zote za leo. Inatoa zaidi
msingi wa swali: je, sera na taasisi zinashughulikia
chanzo cha changamoto au zinajibu tu matokeo yake?
INAWEZA KUIAMBIA NINI KESHO?
Chakula kinahitaji mtazamo unaounganisha uzalishaji na soko
Kwa siku zijazo, hoja ya kuunganisha uzalishaji na masoko
inaweza kuwa muhimu zaidi kadiri kilimo kinavyokabiliwa
na mabadiliko ya tabianchi, ukuaji wa idadi ya watu,
mabadiliko ya teknolojia na mabadiliko ya minyororo ya
biashara duniani.
Kwa nchi kama Tanzania, somo la kihistoria linaloweza
kutolewa katika kauli hii ni kwamba usalama wa chakula
haupaswi kutazamwa kama suala la chakula kinachopatikana
wakati wa dharura pekee. Pia unahusisha uwezo wa
kuzalisha, kusafirisha, kuhifadhi, kuuza na kuongeza
thamani ya mazao.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu iliyo hapo juu imehifadhiwa kama kauli ya Mwalimu
Julius K. Nyerere katika hotuba yake ya FAO mjini Rome
tarehe 18 Novemba 1963. Maelezo yanayofuata ni uchambuzi
wa Maktaba unaotenganisha maneno ya mtoa kauli na tafsiri
ya kihistoria. Matukio yaliyotokea baada ya nukuu
yameunganishwa kwa tahadhari kama mwendelezo wa kimuktadha,
si kama ushahidi kwamba sentensi hii ilikuwa agizo la
moja kwa moja la utekelezaji.
