MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: FAO Ilipaswa Kupanga Mfumo wa Chakula Duniani, Si Kutoa Misaada Pekee
“
NUKUU KWA KISWAHILI
FAO lazima iwe na uwezo wa kupanga chakula na kilimo duniani,
uzalishaji na masoko yote mawili, au itaendelea kuwa ilivyo sasa;
shirika la kutoa misaada.
Mwalimu Julius K. Nyerere
Mwalimu Julius Kambarage Nyerere
Tarehe
18 Novemba 1963
Mahali
Rome, Italia
Tukio / Hotuba
Memorial Lecture, Mkutano wa 12 wa FAO
Kitabu cha Marejeo
Freedom and Unity: A Selection From Writings and Speeches, 1952–65
01 / MUKTADHA WA KIHISTORIA
Wakati mjadala wa chakula ulipohitaji kuangalia uzalishaji na masoko
Tarehe 18 Novemba 1963, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alitoa
hotuba katika mazingira ya kimataifa ya majadiliano kuhusu
chakula na kilimo, katika mkutano wa Shirika la Chakula na
Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO) mjini Rome, Italia. Kauli
iliyohifadhiwa katika kumbukumbu za maandishi yake inaelekeza
mjadala kwenye jukumu la shirika hilo katika mfumo wa chakula
duniani.
Hoja kuu haikuwa tu kama chakula kingeweza kutolewa kwa
watu wenye uhitaji. Ilikuwa pia kuhusu namna chakula
kinavyozalishwa, jinsi masoko yanavyofanya kazi na kama
taasisi ya kimataifa inaweza kusaidia kupanga mifumo hiyo
kwa mtazamo mpana.
Tofauti hii ni muhimu. Msaada wa chakula unaweza kukabiliana
na upungufu unaojitokeza katika kipindi fulani, lakini
haujibu peke yake maswali kuhusu uwezo wa wakulima kuzalisha,
upatikanaji wa masoko, usambazaji wa mazao na namna nchi
mbalimbali zinavyounganishwa katika biashara ya chakula.
Hata hivyo, ili kuelewa kwa ukamilifu hoja za hotuba hiyo,
ni muhimu kuisoma katika maandishi yake ya msingi. Maelezo
haya yanazingatia mada inayowasilishwa na nukuu, bila
kudhani kwamba kila changamoto ya mfumo wa chakula duniani
ilielezwa kwa namna moja katika hotuba hiyo.
02 / MAANA NA UJUMBE MKUU
Kutoka katika utoaji wa misaada kwenda kwenye mipango ya uzalishaji na masoko
Katika nukuu hii, maneno yanayobeba hoja kuu ni
“kupanga chakula na kilimo duniani” na
“uzalishaji na masoko.” Nyerere anaweka mbele
wazo kwamba jukumu la FAO halipaswi kutazamwa kwa kuzingatia
misaada pekee, bali pia uwezo wake wa kushughulikia masuala
yanayoamua upatikanaji wa chakula kwa muda mrefu.
Uzalishaji na masoko yanahusiana kwa karibu. Mkulima anaweza
kuzalisha mazao mengi, lakini akakosa soko linalofaa au
akakabiliwa na matatizo ya kuyafikisha kwa walaji. Vilevile,
nchi inaweza kuwa na mahitaji makubwa ya chakula lakini
ikashindwa kuyakidhi kwa sababu ya uwezo mdogo wa uzalishaji,
matatizo ya usafirishaji au mifumo isiyofanya kazi vizuri.
Kwa mtazamo huo, ujumbe wa nukuu ni kwamba tatizo la chakula
haliwezi kutatuliwa kwa kuangalia matokeo yake pekee.
Linahitaji pia kuchunguza mifumo inayozalisha, kusambaza
na kufanya chakula kipatikane.
Kauli hiyo inaelekeza mjadala kutoka kwenye swali la
“nani anatoa msaada?” kwenda kwenye swali pana zaidi:
“ni mifumo gani inayohitajika ili uzalishaji na upatikanaji
wa chakula viweze kuimarika kwa muda mrefu?”
NYERERE HISTORICAL INSIGHT
Nyerere Katika Muktadha wa Zama Zake
Uchambuzi wa kauli kwa kuzingatia nafasi ya kilimo katika
maendeleo, uhusiano wa kimataifa na changamoto za upatikanaji
wa chakula.
01
Mazingira ya Kauli
Mwaka 1963, Tanzania ilikuwa katika miaka ya mwanzo
baada ya uhuru, na kilimo kilikuwa sehemu muhimu ya
maisha ya wananchi na uchumi wa nchi. Katika ngazi
ya kimataifa, mjadala wa FAO ulihusisha masuala ya
chakula, uzalishaji wa kilimo na upatikanaji wa chakula.
Kauli hii inaingia katika mjadala huo kwa kusisitiza
uhusiano kati ya uzalishaji na masoko.
02
Falsafa na Dhamira
Hoja inayoonekana katika nukuu ni kwamba taasisi
inayoshughulikia chakula inapaswa kuangalia mifumo
inayozalisha na kusambaza chakula, badala ya kujikita
katika misaada pekee. Hii ni tafsiri ya ujumbe wa
nukuu; ili kubainisha kwa kina dhamira ya Nyerere,
hotuba nzima inapaswa kuchunguzwa pamoja na mazingira
ya mjadala wa FAO wa wakati huo.
03
Athari na Urithi
Kauli hii ni sehemu ya kumbukumbu za namna viongozi
wa mataifa yaliyokuwa yamepata uhuru walivyoshiriki
katika mijadala ya kimataifa kuhusu maendeleo.
Umuhimu wake uko katika swali linalowekwa wazi:
je, ushirikiano wa kimataifa unashughulikia tu
upungufu wa chakula, au pia mifumo ya uzalishaji
na masoko inayohusiana na upungufu huo?
04
Tafakuri kwa Vizazi Vijavyo
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inatoa nafasi ya
kuchunguza namna sera za chakula zinavyounganisha
uzalishaji, masoko, biashara na upatikanaji wa
chakula. Pia inahimiza kutofautisha kati ya msaada
wa dharura na hatua za muda mrefu zinazolenga
kuimarisha mifumo ya chakula.
03 / MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kilimo, maendeleo na nafasi ya taasisi za kimataifa
Katika nchi nyingi zilizokuwa zikipitia mabadiliko ya
kisiasa na kiuchumi baada ya ukoloni, kilimo kilikuwa
muhimu katika upatikanaji wa chakula, ajira na mapato
ya wananchi. Changamoto za uzalishaji na masoko
hazikuishia ndani ya mipaka ya nchi moja, kwa sababu
biashara ya mazao na mahitaji ya chakula pia vilihusisha
uhusiano wa kimataifa.
Katika mazingira hayo, nafasi ya taasisi kama FAO
inaweza kutazamwa kwa upana zaidi ya uratibu wa misaada.
Masuala ya uzalishaji, maarifa ya kilimo, usambazaji
wa mazao na upatikanaji wa masoko ni sehemu ya mjadala
mpana kuhusu usalama wa chakula.
Nukuu ya Nyerere inaweka mkazo kwenye uhusiano huo.
Hata hivyo, si sahihi kuhitimisha kutokana na sentensi
hii pekee kwamba FAO haikufanya kazi yoyote katika
maeneo hayo. Tathmini ya nafasi yake halisi inahitaji
kuchunguza majukumu ya shirika, sera zake na shughuli
zake katika kipindi husika.
Hivyo, umuhimu wa kauli hii katika historia hauko
katika hukumu ya jumla kuhusu utendaji wa FAO, bali
katika hoja iliyowasilishwa kuhusu upana wa jukumu
linalotarajiwa kutoka kwa taasisi ya kimataifa
inayoshughulikia chakula na kilimo.
04 / UMUHIMU KWA TANZANIA
Uzalishaji wa kilimo na uwezo wa wananchi kupata masoko
Kwa Tanzania, mada ya nukuu hii inahusiana na nafasi
ya kilimo katika uchumi na maisha ya wananchi. Uzalishaji
wa mazao ni sehemu moja ya mnyororo wa chakula; uwezo
wa kuyahifadhi, kuyasafirisha na kuyauza pia una nafasi
katika kuamua manufaa anayopata mkulima na upatikanaji
wa chakula kwa walaji.
Kauli hii inaweza kutumika kama msingi wa kutafakari
uhusiano kati ya uzalishaji wa ndani na mifumo ya masoko.
Mazungumzo kuhusu maendeleo ya kilimo yanahitaji kuangalia
pamoja uzalishaji, miundombinu, taarifa za masoko,
uhifadhi wa mazao na upatikanaji wa wanunuzi.
Hii haimaanishi kwamba nukuu ya mwaka 1963 ilitoa
majibu ya moja kwa moja kwa kila changamoto ya kilimo
cha Tanzania ya sasa. Badala yake, inatoa swali la
kihistoria ambalo bado linaweza kuchunguzwa: ni kwa
kiwango gani sera na taasisi zinaunganisha uzalishaji
wa chakula na mifumo inayowezesha chakula hicho
kuwafikia wananchi?
05 / KAULI KATIKA VITENDO
Kutofautisha msimamo wa hotuba na utekelezaji wa sera
Nukuu iliyotolewa inaeleza matarajio kuhusu jukumu la
FAO katika kupanga mfumo wa chakula na kilimo duniani.
Hata hivyo, maandishi ya nukuu pekee hayathibitishi
hatua maalumu iliyotekelezwa na Nyerere au matokeo
yaliyopatikana kutokana na hotuba hiyo.
Kwa hiyo, hakuna sera, mpango au hatua maalumu
inayowasilishwa hapa kama utekelezaji wa moja kwa
moja wa kauli hii bila ushahidi wa ziada unaothibitisha
uhusiano huo.
MSIMAMO ULIOELEZWA
Nukuu inasisitiza kwamba jukumu la taasisi ya
kimataifa ya chakula linapaswa kujumuisha masuala
ya uzalishaji na masoko, badala ya kutegemea
utoaji wa misaada pekee.
USHUHUDI UNAOHITAJIKA
Ili kubainisha kama hoja hii ilifuatiwa na hatua
maalumu katika uongozi wa Nyerere au katika
shughuli za FAO, ni muhimu kuchunguza hotuba
nzima, nyaraka za FAO za kipindi hicho na
kumbukumbu zinazohusu sera au maamuzi husika.
HITIMISHO LA KIHISTORIA
Kwa ushahidi unaopatikana katika marejeo
yaliyotambuliwa hapa, kauli inaweza kuchambuliwa
kama msimamo kuhusu jukumu la FAO. Hatuwezi
kuwasilisha msimamo huo peke yake kama uthibitisho
wa utekelezaji au wa matokeo maalumu.
06 / MWENENDO WA MAANA
Kutoka mwaka 1963 hadi tafakuri ya leo na kesho
Hoja ya uzalishaji na masoko inaweza kuchunguzwa katika
vipindi tofauti, huku maana ya awali ya kauli ikitenganishwa
na masuala yanayojadiliwa katika mazingira ya sasa.
1963
Wakati wa Kauli
Katika hotuba yake iliyohusishwa na mkutano wa FAO
mjini Rome, Nyerere alisisitiza jukumu pana la
shirika hilo katika chakula na kilimo duniani,
akitaja uzalishaji na masoko pamoja na misaada.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inaweza kusaidia kuchunguza uhusiano
kati ya uzalishaji wa chakula, upatikanaji wa
masoko na msaada wa dharura. Kwa Tanzania, masuala
hayo yanaweza kujadiliwa kwa kuzingatia ushahidi
wa sasa kuhusu kilimo na mifumo ya usambazaji.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Kwa baadaye, kauli hii inatoa nafasi ya kujiuliza
namna ushirikiano wa kimataifa unavyoweza kusaidia
mifumo ya chakula inayoweza kukabiliana na
mabadiliko ya mahitaji, uzalishaji na masoko.
Majibu ya maswali hayo yanahitaji ushahidi na
tathmini ya sera za kila kipindi.
07 / FALSAFA YA NYERERE NYUMA YA NUKUU
Kuangalia mfumo mzima badala ya tatizo linaloonekana pekee
Kauli hii inaelekeza fikra kwenye uhusiano kati ya
uzalishaji, masoko na nafasi ya taasisi zinazoshughulikia
chakula. Badala ya kuangalia upungufu wa chakula kama
tatizo la kutoa bidhaa pekee, hoja inapanua mjadala
hadi kwenye mifumo inayohusika katika upatikanaji wake.
Hili linaweza kuhusishwa na mjadala mpana kuhusu
maendeleo ya nchi zilizokuwa zimepata uhuru na nafasi
yake katika taasisi za kimataifa. Hata hivyo, ili
kueleza kwa uhakika jinsi kauli hii inavyoungana na
falsafa nyingine za Nyerere, kama kujitegemea au
sera za kilimo za Tanzania, ni muhimu kuchunguza
maandishi yake mengine na nyaraka zinazohusika.
Kwa hiyo, falsafa inayochunguzwa hapa ni ile
inayojitokeza katika hoja yenyewe: kutazama
uzalishaji na masoko kama sehemu zinazohusiana
za mfumo wa chakula.
08 / FUNZO KWA VIZAZI VIJAVYO
Msaada wa chakula na suluhisho za muda mrefu
Nukuu hii inatoa nafasi ya kutofautisha kati ya
msaada unaotolewa ili kukabiliana na uhitaji wa
wakati fulani na hatua zinazolenga kuimarisha
uzalishaji na mifumo ya masoko kwa muda mrefu.
Kwa viongozi, wataalamu wa kilimo na watunga sera,
swali linalobaki ni jinsi ya kuunganisha mahitaji
ya haraka ya chakula na hatua zinazosaidia wakulima,
usambazaji wa mazao na upatikanaji wa masoko.
Njia hizo zinaweza kukamilishana; si lazima
msaada wa dharura na mipango ya muda mrefu
ionekane kama mambo yanayopingana.
Kwa wanaochunguza historia ya maendeleo ya Afrika,
kauli hii pia inaonyesha umuhimu wa kusoma hotuba
za viongozi katika mazingira yake ya kimataifa.
Uelewa kamili unahitaji kulinganisha kauli,
nyaraka za taasisi na hatua zilizochukuliwa
katika vipindi husika.
09 / UMUHIMU WA KIHISTORIA
Kumbukumbu ya mjadala kuhusu wajibu wa FAO
Rejeo la Memorial Lecture katika kitabu
Freedom and Unity linaweka kauli hii
ndani ya maandishi ya Nyerere ya kipindi cha
1952–1965. Hilo linaipa nukuu nafasi ya
kuchunguzwa kama sehemu ya kumbukumbu za
mawazo yake kuhusu masuala ya kimataifa.
Ili kutathmini kwa kina nafasi yake katika
historia ya FAO, wasomaji wanaweza kulinganisha
hotuba hiyo na nyaraka za shirika, kumbukumbu
za mkutano wa mwaka 1963 na maandishi mengine
ya Nyerere kuhusu maendeleo na ushirikiano
wa kimataifa.
Njia hiyo inasaidia kuhifadhi tofauti kati
ya kile kilichosemwa, kile kilichojadiliwa
na hatua zilizoweza kuchukuliwa baadaye.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii inahusishwa na Mwalimu Julius Kambarage
Nyerere na hotuba ya Memorial Lecture katika mkutano
wa FAO mjini Rome tarehe 18 Novemba 1963. Marejeo
ya kitaaluma yanaiunganisha hotuba hiyo na kitabu
Freedom and Unity: A Selection From Writings and
Speeches, 1952–65, uk. 231–251. Maneno ya
Kiswahili yaliyowasilishwa hapa yanapaswa kuchukuliwa
kama maandishi yaliyotolewa na mtoa maudhui mpaka
yatakapolinganishwa na maandishi ya msingi ya
Kiingereza. Uchambuzi ni tofauti na maneno halisi
ya nukuu.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru
ya kumbukumbu na uchambuzi wa kihistoria; si chombo
rasmi cha Serikali au Ikulu.
MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
↗
