MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: Hakuna Taifa Lenye Haki ya Kuamua Mustakabali wa Taifa Jingine
“
NUKUU KWA KISWAHILI
Hakuna taifa lenye haki ya kufanya maamuzi kwa ajili ya taifa jingine; hakuna watu kwa ajili ya watu wengine.
Mwalimu Julius K. Nyerere
ORIGINAL WORDING
“No nation has the right to make decisions for another nation; no people for another people.”
A Peaceful New Year · 1 January 1968
Mwalimu Julius Kambarage Nyerere
Tarehe
1 Januari 1968
Mahali
Tanzania
Tukio / Hotuba
A Peaceful New Year
Mada
Uhuru wa Mataifa na Mahusiano ya Kimataifa
01 / MUKTADHA WA KIHISTORIA
Ujumbe wa mwaka mpya kuhusu amani, uhuru na haki ya kujitawala
Tarehe 1 Januari 1968, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere
alitoa hotuba iliyoitwa A Peaceful New Year kwa
wanadiplomasia waliokuwa wameidhinishwa kufanya kazi
nchini Tanzania. Hotuba hiyo ilihusu amani ya dunia,
mahusiano kati ya mataifa na wajibu wa binadamu katika
kushughulikia migogoro na dhuluma zilizokuwepo katika
jamii mbalimbali.
Katika hotuba hiyo, Nyerere alieleza kwamba amani haiwezi
kutazamwa kama kutokuwepo kwa mapigano pekee. Alijadili
pia hali ya haki za binadamu, ubaguzi, ukandamizaji na
umuhimu wa mabadiliko ya kijamii yanayoweza kufikiwa
bila mauaji na uharibifu. Kwa mtazamo wake, amani
iliyopuuzia hali za watu wanaokabiliwa na dhuluma
haingeweza kuchukuliwa kuwa msingi wa haki na usalama
wa kudumu.
Kauli kuhusu kutokuwa na haki ya taifa moja kufanya
maamuzi kwa niaba ya taifa jingine inaeleweka ndani ya
mjadala huo mpana. Inasisitiza mipaka ya mamlaka ya
mataifa katika kuamua mustakabali wa wengine na
inafungua swali la msingi kuhusu nafasi ya uhuru
wa kujitawala katika mahusiano ya kimataifa.
Mwaka 1968 ulikuwa pia sehemu ya kipindi ambacho
mataifa ya Afrika yalikuwa yakiendeleza mijadala
kuhusu uhuru wa kisiasa, ukoloni uliokuwa bado
haujaondolewa katika baadhi ya maeneo na uhusiano
kati ya nchi zilizokuwa na nguvu tofauti za kiuchumi
na kisiasa. Hata hivyo, kauli hii inapaswa kusomwa
kwanza katika muktadha wa hotuba yenyewe, badala
ya kudhani kwamba ililenga mgogoro mmoja pekee.
02 / MAANA NA UJUMBE MKUU
Uhuru wa taifa unaambatana na haki ya kujiamulia mambo yake
Kiini cha kauli hii ni kwamba taifa moja haliwezi
kudai haki ya kuamua kwa niaba ya taifa jingine,
kama ambavyo watu hawawezi kudhaniwa kuwa na mamlaka
ya kuamua kwa niaba ya watu wengine bila msingi
unaokubalika. Maneno hayo yanaweka mkazo katika
uhuru wa kufanya maamuzi na kuheshimu mamlaka
ya wengine.
Neno “haki” lina umuhimu mkubwa katika
kauli hii. Nyerere hazungumzi tu kuhusu uwezo wa
taifa lenye nguvu kuathiri maamuzi ya taifa jingine;
anaibua swali la kama uwezo huo unalipa taifa hilo
uhalali wa kufanya maamuzi kwa niaba ya wengine.
Uwezo wa kushawishi au kulazimisha jambo si sawa
na kuwa na haki ya kuliamulia taifa jingine.
Sehemu ya pili ya kauli, inayosema
“hakuna watu kwa ajili ya watu wengine,”
inapanua hoja kutoka katika uhusiano wa mataifa
hadi katika uhusiano wa binadamu. Tafsiri yake
inaelekeza kwenye heshima ya utu na kutambua kwamba
watu wengine hawapaswi kuchukuliwa kama watu
wanaopaswa kuishi au kuamua kwa manufaa ya wengine
pekee.
Kwa hiyo, ujumbe mkuu unaounganisha sentensi hizo
mbili ni kupinga dhana kwamba mamlaka ya upande
mmoja hujipa yenyewe haki ya kuamua mustakabali
wa upande mwingine.
NYERERE HISTORICAL INSIGHT
Nyerere Katika Muktadha wa Zama Zake
Uchambuzi wa kauli kwa kuzingatia historia ya Afrika,
uhuru wa kujitawala na nafasi ya Tanzania katika
mahusiano ya kimataifa.
01
Mazingira ya Kauli
Hotuba ya tarehe 1 Januari 1968 ilitolewa kwa
wanadiplomasia nchini Tanzania. Nyerere alijadili
amani ya dunia pamoja na hali za ukosefu wa haki
na ukandamizaji. Kauli hii inaonyesha sehemu ya
mjadala wake kuhusu namna mataifa na watu
wanavyopaswa kuheshimiana.
02
Falsafa na Dhamira
Hoja ya kauli inahusu uhuru wa maamuzi na
kutokubali kwamba mamlaka ya upande mmoja
yanampa haki ya kuamua kwa upande mwingine.
Pia inaunganisha kujitawala na heshima kwa
utu wa watu, badala ya kuangalia masuala
ya mamlaka kwa mtazamo wa nguvu pekee.
03
Athari na Urithi
Kauli hii ni sehemu ya kumbukumbu ya mawazo
ya Nyerere kuhusu mahusiano ya kimataifa.
Inasaidia kuelewa kwa nini masuala ya uhuru,
haki na amani yalikuwa sehemu ya mijadala
yake kwa hadhira ya kimataifa. Athari maalumu
za kauli hii haziwezi kuamuliwa kwa kutegemea
nukuu pekee bila ushahidi mwingine.
04
Tafakuri kwa Vizazi Vijavyo
Kauli hii inatoa nafasi ya kutafakari tofauti
kati ya ushawishi wa taifa lenye nguvu na haki
ya taifa jingine kufanya maamuzi yake.
Kwa vizazi vijavyo, swali muhimu ni namna
ushirikiano wa kimataifa unavyoweza kuheshimu
uhuru wa kila taifa huku ukitafuta suluhisho
la changamoto zinazovuka mipaka.
03 / MTIZAMO WA KIHISTORIA
Uhuru wa kujitawala katika historia ya Afrika
Katika miongo ya 1950 na 1960, nchi nyingi za Afrika
zilipata uhuru kutoka katika utawala wa kikoloni.
Hata hivyo, mchakato wa ukombozi wa bara haukukamilika
kwa wakati mmoja. Baadhi ya maeneo yaliendelea
kukabiliwa na mifumo ya utawala ambayo haki ya
wananchi kushiriki katika maamuzi haikuwa sawa.
Katika mazingira hayo, suala la uhuru lilihusu
zaidi ya kutambuliwa kwa taifa kama dola huru.
Lilihusisha pia uwezo wa wananchi kuamua mfumo
wao wa kisiasa na mustakabali wao bila maamuzi
kufanywa kwa niaba yao na mamlaka ya nje.
Kauli ya Nyerere inaendana na mjadala huo wa
kujitawala, ingawa haipaswi kutumiwa kama ushahidi
kwamba alirejelea nchi au mgogoro maalumu bila
kuthibitisha jambo hilo katika hotuba kamili.
Umuhimu wake wa kihistoria unatokana na namna
inavyoweka wazi hoja ya mipaka ya mamlaka katika
uhusiano kati ya mataifa na watu.
Pia, kauli hii inapaswa kueleweka katika kipindi
ambacho Vita Baridi ilikuwa ikiathiri mahusiano
ya kimataifa. Ushindani wa mataifa makubwa ulikuwa
sehemu ya mazingira ya dunia, lakini hakuna msingi
wa kuhitimisha kwamba sentensi hii pekee ililenga
upande au nchi fulani bila ushahidi wa ziada.
04 / UMUHIMU KWA TANZANIA
Msimamo wa kujitawala na kuheshimu mamlaka ya mataifa
Kwa historia ya Tanzania, kauli hii ni nyaraka ya
mawazo ya Nyerere kuhusu nafasi ya taifa katika
mahusiano ya kimataifa. Inaonyesha hoja kwamba
heshima kati ya nchi haiwezi kutegemea ukubwa
wa uchumi, uwezo wa kijeshi au nguvu ya kisiasa
pekee.
Katika uhusiano wa kimataifa, uhuru wa kujitawala
unahusiana na uwezo wa taifa kufanya maamuzi yake
kwa kuzingatia sheria, taasisi na maslahi yake.
Ushirikiano na mataifa mengine unaweza kuwa muhimu
katika biashara, usalama, afya na maendeleo, lakini
ushirikiano huo una maswali ya msingi kuhusu usawa,
ridhaa na heshima ya mamlaka.
Kwa Tanzania, kauli hii inaweza kutumika kuchunguza
namna nchi inavyoweza kushiriki katika jumuiya za
kikanda na kimataifa huku ikihifadhi uwezo wake
wa kufanya maamuzi. Hili ni suala la kutathminiwa
kwa kuzingatia sera na matukio mahususi, si kwa
kudhani kwamba nukuu peke yake inaeleza sera zote
za Tanzania.
05 / KAULI KATIKA VITENDO
Uhusiano wa kauli na msimamo wa Tanzania kuhusu kujitawala
Kauli hii inaweza kuchunguzwa pamoja na historia
ya sera ya nje ya Tanzania, hasa misimamo kuhusu
ukombozi wa Afrika na haki ya mataifa kujitawala.
Hata hivyo, ili kuthibitisha uhusiano wa moja kwa
moja kati ya sentensi hii na uamuzi maalumu wa
serikali, ni muhimu kupata nyaraka za uamuzi huo
na ushahidi unaoonyesha uhusiano wake na hotuba.
HOJA INAYOWEZA KUCHUNGUZWA
Msimamo wa Tanzania kuhusu uhuru wa mataifa ya
Afrika na upinzani dhidi ya utawala wa kikoloni
ni eneo linalohusiana na mada ya nukuu hii.
Hata hivyo, hatua yoyote maalumu inapaswa
kuhusishwa na kauli hii baada ya kuthibitisha
tarehe, uamuzi, nyaraka na mazingira yake.
KIPIMO CHA USHAHIDI
Kumbukumbu ya hotuba inathibitisha maneno ya
nukuu na tarehe yake. Haitoshi peke yake
kuthibitisha kwamba nukuu hii ilisababisha
sera au uamuzi fulani. Kwa hiyo, hapa hakuna
hatua maalumu inayodaiwa kuwa ilitekelezwa
kwa sababu ya kauli hii bila ushahidi wa ziada.
06 / MWENENDO WA MAANA
Mwaka 1968, Tanzania ya leo na tafakuri ya baadaye
Maana ya kauli hii inaweza kufuatiliwa kutoka katika
mazingira ya hotuba ya awali hadi mijadala ya sasa
kuhusu uhuru wa kujitawala na ushirikiano wa mataifa.
1968
Wakati wa Kauli
Nyerere alitoa hotuba kwa wanadiplomasia kuhusu
amani, haki na mahusiano ya kimataifa. Kauli
hii iliweka mbele hoja ya kwamba taifa moja
halina haki ya kujipa mamlaka ya kuamua kwa
niaba ya taifa jingine.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inafungua mjadala kuhusu uhusiano
kati ya uhuru wa taifa, ushirikiano wa kimataifa
na heshima ya mamlaka. Katika kuitumia leo,
ni muhimu kuzingatia mazingira ya kila suala,
sheria husika na ushahidi wa maamuzi yanayochunguzwa.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaweza kuwa
sehemu ya kumbukumbu ya mijadala kuhusu
mamlaka, usawa wa mataifa na nafasi ya
wananchi katika kuamua mustakabali wao.
Nyaraka za msingi na tafiti zitasaidia
kuhifadhi na kufafanua maana yake ya kihistoria.
07 / URITHI WA MAWAZO YA NYERERE
Uhuru, utu na mipaka ya mamlaka katika mahusiano ya kimataifa
Katika kauli hii, uhuru wa taifa unaunganishwa
na heshima kwa watu. Huu ni muunganiko muhimu:
taifa linapozungumzia haki yake ya kujiamulia
mambo yake, hoja hiyo pia inazua swali kuhusu
haki ya watu wake kushiriki katika maamuzi
yanayohusu maisha yao.
Msimamo huu unafungua nafasi ya kuchunguza
uhusiano kati ya mamlaka ya taifa na wajibu
wa kuheshimu utu. Hata hivyo, tafsiri yake
inapaswa kuzingatia maneno ya nukuu na hotuba
nzima, badala ya kuhusisha kauli hiyo na kila
msimamo wa kisiasa au kidiplomasia wa Nyerere.
Thamani ya kihistoria ya nukuu hii iko pia katika
uwezo wake wa kusaidia watafiti kufuatilia namna
viongozi wa Tanzania walivyojadili uhuru na
mahusiano ya kimataifa katika kipindi cha
baada ya uhuru.
08 / FUNZO KWA VIZAZI VIJAVYO
Tofauti kati ya kuwa na nguvu na kuwa na haki ya kuamua
Kauli hii inatoa msingi wa kutofautisha uwezo
wa upande mmoja kuathiri maamuzi ya mwingine
na haki ya kufanya maamuzi hayo. Tofauti hiyo
ni muhimu katika kuchunguza mahusiano kati
ya mataifa, taasisi na watu.
Kwa viongozi na watunga sera, hoja hii inaweza
kusaidia kutafakari namna maamuzi yanavyofanywa,
nani anayeshiriki katika mchakato huo na ni
kwa kiwango gani mamlaka ya wengine yanaheshimiwa.
Kwa wasomaji wa historia, inasisitiza umuhimu
wa kuchunguza mazingira ya kauli pamoja na
hatua zilizofuata, badala ya kuchukulia maneno
pekee kama ushahidi wa matokeo.
Kwa vizazi vijavyo, swali linalobaki ni namna
mataifa yanavyoweza kushirikiana katika kutatua
changamoto za pamoja bila kupuuza haki ya kila
taifa na watu wake kushiriki katika kuamua
mustakabali wao.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imetolewa katika hotuba ya Mwalimu Julius
Kambarage Nyerere iliyoitwa A Peaceful New Year,
iliyotolewa Tanzania tarehe 1 Januari 1968 kwa
wanadiplomasia waliokuwa wameidhinishwa kufanya
kazi nchini. Maneno ya Kiingereza yamehifadhiwa
kama yalivyonukuliwa na Julius Nyerere Foundation.
Maandishi ya Kiswahili ni tafsiri ya nukuu hiyo.
Uchambuzi unaweka kauli katika muktadha wa amani,
haki na uhuru wa kujitawala. Uhusiano wowote kati
ya nukuu na hatua maalumu za serikali unahitaji
ushahidi wa kihistoria unaoweza kukaguliwa.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi
huru ya kumbukumbu na uchambuzi wa kihistoria;
si chombo rasmi cha Serikali au Ikulu.
MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
↗
