MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: Imani ya Wananchi na Mwanzo wa Dira ya Uhuru kupitia TAA
“
Nimekuja, natoka Ulaya, tena masomoni. Muda mfupi tu jamaa hawa wakaniamini haraka sana – katika muda wa miezi mitatu. Wakanichagua Rais wa TAA. Hapo ndipo nilianza shughuli mpya ya kuandika katiba ya TAA na kuipa madhumuni hasa ya shabaha ya kuleta uhuru.
JULIUS KAMBARAGE NYERERE
•
TAA
Mwalimu Julius K. Nyerere
Baba wa Taifa • Rais wa kwanza wa Tanganyika
TAREHE
4 Novemba 1985
MAHALI
Diamond Jubilee Hall, Dar es Salaam
TUKIO / HOTUBA
Hotuba ya Kuaga Watanzania
MUKTADHA
Kumbukumbu ya kipindi ambacho TAA ilianza kuelekea kwenye ajenda ya uhuru
Kauli hii ilitolewa mwaka 1985 wakati Mwalimu Julius K.
Nyerere akirejea katika historia ya mwanzo wa safari yake ya
kisiasa na uhusiano wake na wazee wa Dar es Salaam. Alieleza
namna alivyorejea Tanganyika kutoka masomoni Ulaya, akakutana
na viongozi wa Tanganyika African Association (TAA), na
baadaye kuaminiwa na kuchaguliwa kuwa Rais wa TAA.
Katika simulizi hilo, Nyerere aliunganisha uaminifu alioupata
kutoka kwa viongozi wa wakati huo na kazi aliyofanya baada ya
kuchaguliwa: kuandika upya katiba ya TAA na kuipa mwelekeo
unaolenga uhuru.
Hivyo, nukuu hii inarudisha msomaji kwenye kipindi cha
1952–1954, wakati ambapo harakati za kisiasa za Tanganyika
zilikuwa zikibadilika kutoka kwenye shughuli za kijamii na
kiraia kuelekea kwenye harakati za kitaifa za kujitawala.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Imani ya uongozi ilipokutana na wazo la kujitawala
Kiini cha nukuu hii ni uhusiano kati ya kuaminiwa na
kupewa jukumu la kuongoza. Nyerere anakumbuka kwamba
alirejea kutoka masomoni akiwa kijana, lakini ndani ya
muda mfupi viongozi wa TAA walimwamini na kumpa nafasi
ya kuongoza chama hicho.
Sehemu muhimu zaidi ya kumbukumbu yake ni hatua iliyofuata.
Urais wa TAA haukuwa kwake nafasi ya uongozi pekee; aliueleza
kama mwanzo wa kazi ya kuandika katiba na kuelekeza madhumuni
ya chama kwenye shabaha ya kuleta uhuru.
Kwa mtazamo huo, nukuu inaonyesha hatua mbili zilizokutana:
kwanza, ujenzi wa imani kati ya viongozi na mwanasiasa kijana;
pili, matumizi ya nafasi hiyo kuunda mwelekeo wa kisiasa
uliokuwa ukilenga kujitawala.
MTAZAMO WA KIHISTORIA
Kutoka TAA ya kiraia kuelekea TANU na harakati za uhuru
Rekodi za kihistoria zinaonyesha kwamba Nyerere alichaguliwa
kuwa Rais wa Tanganyika African Association mwaka 1953.
Baada ya hapo, TAA ilianza kuelekezwa zaidi kwenye shughuli
za kisiasa na madai ya kujitawala. Ofisi ya Waziri Mkuu
Tanzania pia inaeleza kwamba mwaka 1954 Nyerere alikibadilisha
TAA kuwa Tanganyika African National Union (TANU), chama
kilichokuwa cha kisiasa zaidi.
Vyanzo vya kihistoria vya Marekani vinaweka hatua hiyo ndani
ya mchakato mpana zaidi: Nyerere alichaguliwa kuwa Rais wa TAA
mwaka 1953, kisha mwaka 1954 akawa kiongozi wa TANU na
baadaye akaiwakilisha hoja ya wazalendo wa Tanganyika katika
Umoja wa Mataifa.
Kwa hiyo, kumbukumbu ya mwaka 1985 inapata maana yake kamili
inapowekwa pamoja na matukio ya miaka ya 1950. Wazo la
“kuipa madhumuni” TAA liliingia katika mchakato ambao
uliendelea hadi kuundwa kwa TANU na kampeni ya kisiasa ya
kudai kujitawala na uhuru.
UMUHIMU KWA TAIFA
Nukuu inayofungua dirisha kwenye mwanzo wa ujenzi wa taifa
Umuhimu wa nukuu hii unatokana na namna inavyounganisha
kumbukumbu binafsi ya Nyerere na historia pana ya Tanganyika.
Haitaji tu uchaguzi wake kuwa Rais wa TAA; inaonyesha namna
nafasi hiyo ilivyohusishwa na mjadala kuhusu madhumuni ya
chama na mustakabali wa nchi.
Kwa historia ya Tanzania, hatua kutoka TAA kwenda TANU ni
muhimu katika kuelewa jinsi harakati za kitaifa zilivyopata
muundo wa kisiasa. TANU ilijenga kampeni ya kitaifa iliyolenga
kujitawala na baadaye uhuru wa Tanganyika.
Kwa msomaji wa leo, nukuu hii pia inaonyesha kwamba historia
ya uhuru haikujengwa na tukio moja. Ilihusisha watu,
taasisi, mikutano, katiba, uongozi, kampeni na ujenzi wa
uungwaji mkono wa wananchi katika kipindi cha miaka kadhaa.
KAULI KATIKA VITENDO
Kuandika katiba ya TAA na kuelekeza harakati kwenye uhuru
Katika nukuu yenyewe, Nyerere anaunganisha kuchaguliwa kwake
kuwa Rais wa TAA na kuanza kazi ya kuandika katiba pamoja na
kuipa TAA madhumuni yanayolenga uhuru. Rekodi za kihistoria
zinaonyesha mwendelezo wa wazo hilo katika mabadiliko ya TAA
kuelekea TANU mwaka 1954.
HATUA YA KIHISTORIA
1953–1954
Kutoka uongozi wa TAA hadi kuanzishwa kwa TANU
Nyerere alichaguliwa kuwa Rais wa TAA mwaka 1953.
Katika kipindi kilichofuata, TAA ilielekezwa zaidi kwenye
shughuli za kisiasa na mwaka 1954 ikabadilishwa kuwa
Tanganyika African National Union (TANU).
HATUA
Uongozi wa TAA ulihusishwa na mchakato wa kuunda mwelekeo
mpya wa chama, ambao baadaye ulifikia hatua ya kuanzishwa
kwa TANU mwaka 1954.
UHUSIANO NA KAULI
Hapa ndipo wazo lililo katika nukuu linapokutana na
historia ya matendo. Nyerere mwenyewe anaeleza kwamba
baada ya kuaminiwa na kuchaguliwa kuwa Rais wa TAA,
alianza kazi ya kuandika katiba na kuipa chama shabaha
ya kuleta uhuru. Mabadiliko yaliyofuata ya TAA kuwa TANU
yanaonyesha hatua ya kitaasisi iliyofuata katika mwelekeo
huo.
MUKTADHA WA WAKATI
Tanganyika ilikuwa chini ya utawala wa kikoloni na mfumo
wa Trusteeship wa Umoja wa Mataifa. Katika miaka ya 1950,
madai ya kujitawala yalikuwa yakipata nguvu na TAA
ikaanza kuchukua sura ya kisiasa zaidi.
MATOKEO YANAYOWEZA KUTHIBITISHWA
Mwaka 1954 TAA ilibadilishwa kuwa TANU, na TANU ikawa
chombo kikuu cha kisiasa katika harakati za Tanganyika
kuelekea kujitawala na uhuru. Tanganyika ilipata uhuru
tarehe 9 Desemba 1961.
MSINGI WA KIHISTORIA
Uhusiano huu umejengwa kutoka kwenye kumbukumbu ya hotuba
ya Nyerere ya 1985 pamoja na rekodi za kihistoria kuhusu
TAA, TANU na mchakato wa kujitawala.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kuaminiwa kwa mtu mmoja hadi kujenga taasisi ya harakati
1952–1953
Mwanzo wa Safari
Nyerere alirejea Tanganyika baada ya masomo yake
Uingereza, akaanza kufundisha Pugu na kujihusisha zaidi
na TAA. Mwaka 1953 alichaguliwa kuwa Rais wa TAA.
1954–1961
Wazo Linakuwa Harakati
TAA ilibadilishwa kuwa TANU mwaka 1954. TANU iliendesha
harakati za kisiasa zilizolenga kujitawala na hatimaye
Tanganyika ikapata uhuru mwaka 1961.
LEO NA KESHO
Urithi wa Taasisi na Uongozi
Kwa kizazi cha sasa na kijacho, nukuu hii inabaki kuwa
kumbukumbu ya namna harakati za kitaifa zilivyohitaji
kujenga imani, taasisi, katiba, uongozi na mwelekeo wa
pamoja kabla ya kufikia lengo la kujitawala.
KAULI HII NA TANZANIA YA LEO
Maana yake katika kumbukumbu ya taifa
Leo, nukuu hii inaweza kusomwa kama sehemu ya historia ya
ujenzi wa uongozi wa kitaifa: kutoka kwenye uaminifu wa
viongozi wa TAA, hadi kwenye kuunda taasisi ya kisiasa yenye
madhumuni ya kujitawala. Uzito wake unatokana na ukweli kwamba
Nyerere aliitoa kama kumbukumbu ya safari iliyotangulia uhuru,
miaka kadhaa baada ya matukio hayo kutokea.
URITHI WA KESHO
Somo la kihistoria kuhusu imani, taasisi na dira
Kwa vizazi vijavyo, nukuu hii inaacha kumbukumbu ya namna
wazo la uhuru lilivyohitaji kupewa muundo wa taasisi. Katiba,
uongozi na madhumuni ya chama vilikuwa sehemu ya mchakato
mpana ambao ulipeleka harakati kutoka kwenye mijadala ya
kisiasa hadi kwenye kudai kujitawala na hatimaye uhuru.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu imehifadhiwa kwa maneno yaliyotolewa na mtoa kauli.
Maelezo yanayofuata ni uchambuzi wa kihistoria wa muktadha,
matukio yaliyotangulia na yaliyofuata, pamoja na nafasi ya
kauli hiyo katika historia ya harakati za Tanganyika.
