MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: Umoja wa Kitaifa Uliojenga Taifa la Tanzania
“
TAFSIRI YA KISWAHILI
Katika Tanzania, ilikuwa zaidi ya makundi mia moja ya kikabila
yaliyopoteza uhuru wao; lilikuwa taifa moja lililoupata tena.
Mwalimu Julius K. Nyerere
ORIGINAL QUOTE · ENGLISH
“In Tanzania, it was more than one hundred tribal units
which lost their freedom; it was one nation that regained it.”
Maneno ya Kiingereza yamenukuliwa kutoka katika chanzo cha
Julius Nyerere Foundation. Maandishi ya Kiswahili hapo juu
ni tafsiri ya nukuu hiyo.
Mwalimu Julius Kambarage Nyerere
Tarehe
2 Oktoba 1969
Mahali
University of Toronto, Canada
Tukio / Hotuba
Stability and Change in Africa
Mada
Umoja wa Taifa na Utambulisho wa Kitaifa
01 / MUKTADHA WA KIHISTORIA
Kutoka jamii nyingi hadi utambulisho mmoja wa kitaifa
Tarehe 2 Oktoba 1969, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alitoa
hotuba ya Stability and Change in Africa katika
University of Toronto nchini Canada. Alikuwa akieleza
uzoefu wa Tanzania katika kujenga taifa baada ya ukoloni,
wakati nchi nyingi za Afrika zilikuwa zikikabiliana na
changamoto za kuimarisha umoja na kuendeleza taasisi za kitaifa.
Tanganyika ilipata uhuru tarehe 9 Desemba 1961. Wakati wa
uhuru, eneo hilo lilikuwa na jamii nyingi zenye lugha,
mila na historia mbalimbali. Hata hivyo, mipaka ya nchi
na taasisi za kisiasa zilizorithiwa kutoka kipindi cha
ukoloni ziliweka msingi wa taifa moja huru.
Baada ya uhuru, jukumu la uongozi lilikuwa kuimarisha
utambulisho wa pamoja bila kuifanya tofauti ya jamii kuwa
kikwazo cha uraia. Kiswahili, taasisi za taifa na msisitizo
wa usawa wa wananchi vilikuwa sehemu ya mazingira ambayo
mjadala kuhusu umoja wa Tanzania uliendelea kujengwa.
Nukuu hii inaeleza historia hiyo kwa mtazamo wa taifa:
Nyerere analinganisha wingi wa jamii zilizokuwapo kabla
ya uhuru na taifa moja lililopata tena uwezo wa kujitawala.
Hata hivyo, kauli hii ni muhtasari wa kisiasa na kihistoria;
haimaanishi kuwa jamii hizo zilikuwa na utambulisho,
mila au maslahi yanayofanana kwa kila hali.
02 / MAANA NA UJUMBE MKUU
Uraia wa pamoja bila kufuta tofauti za jamii
Kiini cha kauli hii ni tofauti kati ya wingi wa jamii
na umoja wa taifa. Nyerere hakueleza Tanzania kama jamii
moja isiyokuwa na tofauti, bali kama taifa lililoweza
kuunganisha wananchi wenye asili mbalimbali chini ya
utambulisho wa pamoja wa kitaifa.
Maneno “zaidi ya makundi mia moja ya kikabila”
yanaelekeza fikra kwenye utofauti wa jamii za Tanganyika.
Kauli ya “taifa moja lililoupata tena” inasisitiza
kwamba uhuru haukuhusu kundi moja pekee, bali wananchi
waliokuwa sehemu ya eneo lililokuwa likijitawala kama taifa.
Neno “tena” lina uzito katika muundo wa kauli. Linaweka
msisitizo katika kurejeshwa kwa uwezo wa kujitawala,
baada ya kipindi ambacho mamlaka ya kisiasa yalikuwa
chini ya utawala wa kikoloni. Hivyo, uhuru unaelezwa
kama jambo la pamoja, si umiliki wa kundi moja.
Kwa tafsiri ya Maktaba, ujumbe mkuu ni kwamba utambulisho
wa kitaifa unaweza kujengwa juu ya uraia wa pamoja na
taasisi zinazowaunganisha wananchi, bila kudai kuwa
tofauti za lugha, mila na historia zimeondoka.
NYERERE HISTORICAL INSIGHT
Nyerere Katika Muktadha wa Zama Zake
Uchambuzi wa ujenzi wa taifa, falsafa ya umoja na nafasi
ya kauli hii katika historia ya Tanzania baada ya uhuru.
01
Mazingira ya Kauli
Mwaka 1969, Tanzania ilikuwa katika kipindi cha
kuimarisha taasisi za taifa na kueleza mwelekeo wake
wa kisiasa na kijamii baada ya uhuru. Katika hotuba
ya Toronto, Nyerere aliwasilisha uzoefu wa Tanzania
kwa hadhira ya kimataifa, akieleza namna nchi
yenye jamii nyingi ilivyokuwa ikijenga umoja wa kitaifa.
02
Falsafa na Dhamira
Kauli hii inaendana na msisitizo wa Nyerere kuhusu
usawa wa wananchi na ujenzi wa utambulisho wa pamoja.
Hoja yake si kwamba tofauti za jamii hazina maana,
bali kwamba hazipaswi kuondoa ukweli wa wananchi
kuwa sehemu ya taifa moja lenye mamlaka ya kujitawala.
03
Athari na Urithi
Nukuu hii ni ushahidi wa namna Nyerere alivyoeleza
mradi wa ujenzi wa taifa kwa hadhira ya nje.
Inasaidia kuelewa nafasi aliyoiweka kwa umoja wa
kitaifa katika simulizi la uhuru wa Tanzania.
Kauli yenyewe, hata hivyo, haitoshi kuthibitisha
kwa kujitegemea matokeo yote ya sera za umoja.
04
Tafakuri kwa Vizazi Vijavyo
Kwa vizazi vijavyo, kauli hii inafungua swali la
namna taifa linavyoweza kuimarisha uraia wa pamoja
huku likiheshimu tofauti za lugha, mila na historia.
Jibu lake linahitaji kuchunguza pia uzoefu wa wananchi,
taasisi za umma na mabadiliko ya jamii kwa nyakati tofauti.
03 / MTIZAMO WA KIHISTORIA
Uhuru wa Tanganyika na ujenzi wa taifa la pamoja
Historia ya uhuru wa Tanganyika inahusisha juhudi za kisiasa
zilizowaleta wananchi kutoka sehemu mbalimbali za nchi
katika harakati za kujitawala. Chini ya TANU, madai ya
uhuru yaliwasilishwa kwa misingi ya ushiriki wa wananchi
katika taifa lililokuwa likitafuta kujiondoa katika
utawala wa kikoloni.
Baada ya uhuru wa mwaka 1961, suala halikuwa tena kupata
mamlaka ya kitaifa pekee. Lilihusu pia namna ya kuendesha
nchi yenye tofauti za kijamii na kikanda bila kugeuza
tofauti hizo kuwa msingi wa kutenganisha wananchi katika
makundi ya kisiasa yanayoshindana kwa misingi ya asili.
Kauli ya mwaka 1969 inapaswa kusomwa katika mazingira hayo.
Nyerere aliwasilisha umoja wa Tanzania kama sehemu ya
matokeo ya uhuru: jamii nyingi zilikuwa ndani ya nchi
moja iliyopata tena mamlaka ya kujitawala.
Hata hivyo, ujenzi wa taifa haukuwa tukio lililokamilika
siku ya uhuru. Ni mchakato uliohusisha sera, taasisi,
elimu, lugha, ushiriki wa wananchi na mijadala kuhusu
namna ya kuunganisha utambulisho wa kitaifa na maisha
ya jamii mbalimbali.
04 / UMUHIMU KWA TANZANIA
Umoja wa kitaifa kama sehemu ya historia ya uhuru
Nukuu hii ina thamani katika kuelewa jinsi uongozi wa
awali wa Tanzania ulivyoeleza uhusiano kati ya jamii
mbalimbali na taifa huru. Inatoa taswira ya nchi ambayo
utambulisho wake wa kitaifa ulipaswa kuwajumuisha
wananchi wenye asili na mila tofauti.
Kwa historia ya Tanzania, umoja huo unaeleweka vizuri
zaidi unapochunguzwa pamoja na maendeleo ya Kiswahili
kama lugha ya mawasiliano ya kitaifa, upanuzi wa taasisi
za umma na msisitizo wa uraia wa pamoja. Vipengele hivyo
ni sehemu za historia pana ya ujenzi wa taifa; nukuu
hii peke yake haithibitishi kuwa vilitokana nayo.
Umuhimu wa kauli kwa sasa ni nafasi inayotoa ya kujadili
namna umoja wa kitaifa unavyoweza kwenda sambamba na
kuheshimu tofauti za jamii. Umoja hauhitaji kufanana
kwa wananchi katika kila jambo; unahitaji msingi wa
pamoja wa uraia, haki na wajibu unaotambuliwa na wote.
Kwa hiyo, kauli hii inaweza kutumika katika mijadala
kuhusu mshikamano wa taifa, mradi tu maana yake ya
kihistoria ihifadhiwe na isiwasilishwe kama ushahidi
kwamba changamoto zote za umoja zilikuwa zimetatuliwa
wakati huo.
05 / KAULI KATIKA VITENDO
Hatua za ujenzi wa taifa katika miaka ya mwanzo ya uhuru
HATUA
Baada ya uhuru wa Tanganyika mwaka 1961, serikali ya
Nyerere iliendeleza sera na taasisi zilizolenga kuimarisha
utambulisho wa kitaifa na ushiriki wa wananchi katika
maisha ya taifa. Matumizi ya Kiswahili katika mawasiliano
ya umma yalikuwa sehemu muhimu ya mazingira hayo.
MUKTADHA WA WAKATI
Tanganyika ilikuwa nchi mpya huru yenye jamii nyingi.
Serikali ilikabiliwa na jukumu la kujenga taasisi
zinazoweza kufanya kazi katika eneo lote la nchi
na kuendeleza mawasiliano ya pamoja kati ya wananchi.
UHUSIANO NA KAULI
Hatua za kuimarisha mawasiliano ya kitaifa zinaendana
na wazo la kujenga utambulisho wa pamoja katika nchi
yenye jamii nyingi. Huu ni uhusiano wa kimuktadha:
nukuu ya mwaka 1969 inaeleza mtazamo wa Nyerere kuhusu
taifa, lakini haitoi yenyewe uthibitisho kwamba hatua
fulani ya sera ilianzishwa kwa sababu ya kauli hiyo.
MATOKEO NA MIPAKA YA USHAHIDI
Kauli hii inathibitisha namna Nyerere alivyowasilisha
wazo la umoja wa kitaifa mwaka 1969. Tathmini kamili
ya matokeo ya sera za lugha, elimu na taasisi za taifa
inahitaji nyaraka na tafiti zinazochunguza kila hatua
katika kipindi husika. Kwa hiyo, hakuna dai kwamba
nukuu yenyewe ilisababisha matokeo hayo.
06 / MWENENDO WA MAANA
Kutoka 1969 hadi Tanzania ya sasa na vizazi vijavyo
Maana ya kauli hii inaweza kuchunguzwa kwa kutofautisha
mazingira ya uhuru, mijadala ya umoja wa kitaifa ya sasa
na maswali ya muda mrefu kuhusu utambulisho wa Tanzania.
1969
Wakati wa Kauli
Tanzania ilikuwa katika hatua za kuendeleza taifa
lililopata uhuru miaka michache iliyotangulia.
Katika hotuba ya Toronto, Nyerere alieleza uzoefu
wa nchi yenye jamii nyingi kama taifa moja lililopata
tena mamlaka ya kujitawala.
LEO
Umuhimu Wake Sasa
Kauli hii inatoa msingi wa kutafakari namna uraia
wa pamoja unavyoweza kuimarishwa huku lugha, mila,
historia na tofauti za jamii zikiendelea kuheshimiwa.
Mjadala huo unaweza kuhusisha elimu, taasisi za umma
na ushiriki wa wananchi katika masuala ya taifa.
KESHO
Inachoakisi kwa Baadaye
Kwa vizazi vijavyo, kauli hii inaweza kuwa nyenzo
ya kujifunza historia ya ujenzi wa taifa baada ya
ukoloni. Uelewa wake utaimarika kadiri nyaraka,
ushuhuda na tafiti zitakavyoendelea kueleza jinsi
umoja wa kitaifa ulivyojengwa na kubadilika.
07 / URITHI WA MAWAZO YA NYERERE
Taifa moja linalotambua historia za jamii zake
Kauli hii inaonyesha namna Nyerere alivyowasilisha
uhuru wa Tanzania kama mafanikio ya taifa lenye jamii
nyingi. Katika maelezo yake, uhuru haukuhusishwa na
kundi moja la kikabila, bali na taifa lililokuwa
likijitawala kwa niaba ya wananchi wake.
Mtazamo huo unasaidia kuelewa nafasi ya umoja katika
fikra zake za uongozi. Hata hivyo, urithi wa wazo hilo
haupaswi kutathminiwa kwa kauli pekee. Unahitaji
kuchunguzwa pamoja na sera, taasisi, uzoefu wa wananchi
na tafiti kuhusu historia ya Tanzania baada ya uhuru.
Kwa mtazamo wa kihistoria, thamani ya nukuu hii iko
katika namna inavyofafanua uhusiano kati ya uhuru
na utambulisho wa taifa. Pia inatoa nafasi ya kuchunguza
jinsi taifa linavyoweza kuwa na msingi wa pamoja bila
kuondoa tofauti zinazounda historia ya wananchi wake.
08 / FUNZO KWA VIZAZI VIJAVYO
Umoja wa kitaifa hauhitaji kufutwa kwa tofauti
Funzo linaloweza kutolewa katika nukuu hii ni kwamba
utambulisho wa kitaifa unaweza kuunganisha wananchi
wenye historia na mila tofauti. Umoja huo unakuwa na
maana zaidi pale unapoungwa mkono na uraia wa pamoja,
usawa mbele ya sheria na taasisi zinazowahudumia wananchi.
Kauli hii pia inatoa nafasi ya kutofautisha kati ya
umoja unaotokana na kuwa sehemu ya taifa moja na
kufanana kwa wananchi katika kila jambo. Hayo si
mambo yanayofanana. Taifa linaweza kutambua historia
za jamii zake huku likijenga msingi wa pamoja wa
uraia na wajibu wa kitaifa.
Kwa wanaosoma historia ya Tanzania, nukuu hii inatoa
mfano wa namna viongozi wa kipindi cha uhuru
walivyoeleza uhusiano kati ya kujitawala na kujenga
utambulisho wa pamoja.
09 / FALSAFA YA NYERERE NYUMA YA NUKUU
Uraia wa pamoja kama msingi wa ujenzi wa taifa
Katika kauli hii, falsafa inayojitokeza ni msisitizo
wa kujenga taifa linalowaunganisha wananchi badala ya
kuutafsiri uhuru kama mafanikio ya jamii moja pekee.
Mtazamo huo unaendana na juhudi za uongozi wa Tanzania
wa awali za kuendeleza utambulisho wa kitaifa baada ya
kipindi cha ukoloni.
Ni muhimu kutofautisha wazo hili na madai kwamba
jamii zote za Tanzania zilikuwa na uzoefu unaofanana.
Historia za jamii, mazingira ya kiuchumi na desturi
za maeneo mbalimbali ziliendelea kuwa tofauti.
Hoja ya nukuu ni kwamba tofauti hizo ziliwekwa ndani
ya simulizi la taifa moja lililopata uhuru.
Kwa hiyo, falsafa inayochunguzwa hapa si kufutwa kwa
tofauti, bali kujenga uhusiano wa kitaifa ambao
hauzuii kutambua tofauti hizo. Hii ni tafsiri ya
Maktaba inayotokana na maneno ya nukuu na mazingira
yake; si dai kwamba sentensi hii pekee inafafanua
falsafa yote ya Nyerere.
10 / URITHI WA MAWAZO KATIKA TANZANIA YA LEO
Kuhifadhi umoja huku historia za wananchi zikiheshimiwa
Katika Tanzania ya sasa, kauli hii inaweza kusaidia
kujadili uhusiano kati ya utambulisho wa kitaifa na
heshima kwa urithi wa jamii mbalimbali. Swali la
msingi si kama tofauti zinapaswa kutoweka, bali
namna zinavyoweza kutambuliwa bila kudhoofisha
msingi wa uraia wa pamoja.
Mjadala huo unaweza kuchunguzwa katika elimu ya
historia, matumizi ya Kiswahili, ushiriki wa wananchi
na namna taasisi za umma zinavyowahudumia watu kutoka
mazingira tofauti. Haya ni maeneo ya kutafakari
yanayohusiana na mada ya nukuu, si madai kwamba
nukuu yenyewe ndiyo iliyoyazalisha.
Kauli ya mwaka 1969 inapaswa kubaki katika muktadha
wake wa kihistoria. Umuhimu wake kwa sasa unatokana
na nafasi inayotoa ya kuelewa namna taifa lilivyojieleza
katika kipindi cha baada ya uhuru na kuhoji jinsi
umoja wa kitaifa unavyoweza kuendelezwa kwa heshima
ya haki na tofauti za wananchi.
11 / MSIMAMO WA KIHISTORIA NA MIPAKA YA TAFSIRI
Nukuu inathibitisha nini, na ni maswali gani yanahitaji ushahidi zaidi?
Tovuti ya Julius Nyerere Foundation inahusisha maneno
ya Kiingereza yaliyotajwa hapa na hotuba ya
Stability and Change in Africa, iliyotolewa
katika University of Toronto tarehe 2 Oktoba 1969.
Hiki ndicho chanzo kilichotumika kwa maneno ya nukuu
na taarifa za tukio.
Toleo la Kiswahili katika ukurasa huu ni tafsiri ya
maneno ya Kiingereza, si dai kwamba Nyerere aliyasema
kwa Kiswahili katika tukio hilo. Maana ya kauli
imechambuliwa kwa kuzingatia maneno yaliyothibitishwa
na mazingira ya hotuba.
Kauli hii peke yake haiwezi kuthibitisha kwamba
sera zote za ujenzi wa taifa zilikuwa na matokeo
yaliyokusudiwa, wala kwamba wananchi wote walipitia
uzoefu mmoja wa uhuru. Maswali hayo yanahitaji
uchunguzi wa nyaraka, sera na tafiti za kihistoria
zinazohusu vipindi na maeneo mbalimbali.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii inatokana na hotuba ya Mwalimu Julius Kambarage
Nyerere, Stability and Change in Africa, iliyotolewa
katika University of Toronto, Canada, tarehe 2 Oktoba 1969.
Maneno ya Kiingereza yametolewa kutoka katika tovuti ya
Julius Nyerere Foundation. Maandishi ya Kiswahili ni tafsiri
ya nukuu hiyo. Uchambuzi umetenganishwa na maneno halisi
ya mtoa kauli.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania ni hifadhi huru ya
kumbukumbu na uchambuzi wa kihistoria; si chombo rasmi
cha Serikali au Ikulu.
MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA
↗
