MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: Ujamaa Ulipaswa Kuvuka Mipaka ya Taifa na Kuikumbatia Jamii ya Wanadamu
“
Utambuzi wetu wa familia ambayo sisi sote tunahusika nayo lazima upanuliwe zaidi—kuvuka kabila, jamii, taifa, au hata bara—na kuikumbatia jamii nzima ya wanadamu.
Mwalimu Julius K. Nyerere
Tarehe
1962
Mahali
Tanganyika
Kazi / Hati
“Ujamaa: The Basis of African Socialism”
Chanzo
Freedom and Unity
MUKTADHA
Ujamaa kama upanuzi wa dhana ya familia hadi kwa wanadamu wote
Kauli hii ni sehemu ya msingi ya ufafanuzi wa Mwalimu Julius
K. Nyerere kuhusu maana ya Ujamaa. Katika maandishi yake
Ujamaa: The Basis of African Socialism, yaliyochapishwa
kama kijitabu cha TANU mwaka 1962, Nyerere alijaribu kueleza
aina ya fikra ya kijamii ambayo aliona inaweza kuwa msingi wa
Ujamaa wa Kiafrika.
Nyerere alianzia kwenye dhana ya familia pana—mfumo wa
mahusiano unaohusisha kujali, kusaidiana na kuwajibika kwa
wengine. Lakini hakutaka dhana hiyo ibaki ndani ya mipaka ya
kabila au taifa. Hoja yake ilikuwa kwamba ikiwa Ujamaa unategemea
wazo la undugu wa binadamu, basi mantiki yake inapaswa kuendelea
kutoka familia, jamii na taifa hadi bara na hatimaye jamii nzima
ya wanadamu.
Hivyo, nukuu hii haikuwa kauli kuhusu udugu wa kifamilia pekee.
Ilikuwa sehemu ya hoja pana ya kisiasa na kifalsafa kuhusu
namna jamii inavyopaswa kuwatazama wanadamu wengine na wajibu
wa mtu kwa wengine.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Undugu wa kweli haupaswi kusimama kwenye mpaka wa taifa
Kiini cha kauli hii ni kwamba Nyerere aliiona familia kama
msingi wa kuelewa wajibu wa kijamii, lakini akapinga kuishia
katika mipaka midogo ya kabila, jamii au taifa.
Kwa mtazamo wake, mtu anayekubali kanuni ya ujamaa hawezi
kumwona mtu mwingine kama ndugu kwa sababu tu anaishi upande
mmoja wa mpaka, halafu akamwona mwingine kama asiye na wajibu
kwake kwa sababu anaishi upande mwingine. Hivyo, “familia”
katika fikra hii inakuwa dhana ya kimaadili inayopanuka
hatua kwa hatua hadi kufikia ubinadamu wote.
Hii ndiyo sababu Nyerere aliunganisha Ujamaa na wazo la
usawa wa binadamu. Katika maandishi hayo, Ujamaa unaelezwa
kama familyhood—yaani mfumo wa kijamii unaotambua
watu kama sehemu ya familia inayozidi kupanuka.
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Kutoka familia ya Kiafrika hadi undugu wa kimataifa
Kauli hii iliandikwa katika kipindi ambacho Tanganyika ilikuwa
imepata uhuru mwaka 1961 na uongozi mpya ulikuwa unatafuta
msingi wa kifalsafa wa kujenga taifa. Nyerere hakutaka
Ujamaa ueleweke kama nakala ya moja kwa moja ya mifumo ya
kisoshalisti ya Ulaya. Badala yake, alisisitiza kwamba
baadhi ya misingi yake inaweza kutafutwa katika mila na
mahusiano ya kijamii ya jamii za Kiafrika.
Ndani ya hoja hiyo, familia pana ilikuwa mfano wa jamii
ambayo ustawi wa mtu haukutenganishwa kabisa na ustawi wa
wengine. Nyerere aliipanua hoja hiyo zaidi: jamii ya kitaifa
ilikuwa hatua moja tu katika mnyororo wa mahusiano ya
kibinadamu, na haikupaswa kuwa mwisho wake.
Maandishi ya 1962 yalitangulia Azimio la Arusha la 1967,
ambalo baadaye liliweka kwa undani zaidi misingi ya Ujamaa
na Kujitegemea katika sera ya TANU. Hivyo, nukuu hii ni
muhimu kama sehemu ya awali ya ujenzi wa falsafa ambayo
baadaye ilipata mfumo mpana zaidi wa kisera.
UMUHIMU KWA TAIFA
Ujamaa kama falsafa ya mshikamano, usawa na wajibu kwa wengine
Nukuu hii ni muhimu katika kuelewa kwamba Ujamaa kwa Nyerere
haukuwa mpango wa kiuchumi pekee. Ulikuwa pia mtazamo kuhusu
namna binadamu anavyopaswa kuishi na wengine.
Kwa Tanzania, fikra hii ilisaidia kuweka mjadala wa kitaifa
kuhusu usawa, utu, mshikamano na wajibu wa mtu kwa jamii.
Pia inaonyesha kwa nini Nyerere alisisitiza kwamba kujenga
taifa hakupaswi kumaanisha kujenga jamii inayojitenga na
watu wengine, bali taifa linalotambua pia uhusiano wake na
Afrika na ulimwengu.
Kwa mtazamo wa historia ya mawazo ya kisiasa, nukuu hii pia
inaonyesha upande wa kimataifa wa falsafa ya Nyerere:
utaifa ulikuwa hatua ya kujenga jamii yenye mshikamano, lakini
haukuwa sababu ya kukataa undugu mpana wa wanadamu.
KAULI KATIKA VITENDO
Wazo la undugu na usawa lilipoingia katika misingi ya Ujamaa
Hakuna msingi wa kuwasilisha nukuu hii ya mwaka 1962
kana kwamba yenyewe ilikuwa amri ya kuanzisha hatua fulani.
Hata hivyo, kuna uhusiano wa kimuktadha unaoweza
kuthibitishwa kati ya wazo lake la undugu wa binadamu na
misingi ya kisiasa iliyowekwa na TANU katika miaka
iliyofuata.
UHUSIANO WA KIMUKTADHA
1962 → 1967
Misingi ya usawa na utu katika falsafa ya TANU na Ujamaa
Katika maandishi ya Nyerere kuhusu Ujamaa, wazo la familia
pana liliunganishwa na mtazamo kwamba watu hawapaswi
kugawanywa katika makundi ya “ndugu” na “wasio ndugu” kwa
misingi ya maslahi au tabaka. Katika Azimio la Arusha la
1967, misingi ya TANU ilisisitiza kwamba wanadamu wote ni
sawa na kwamba kila mtu ana haki ya utu na heshima.
UHUSIANO NA KAULI
Uhusiano huu ni wa kimuktadha, si madai ya kwamba nukuu
ya 1962 ndiyo ilisababisha moja kwa moja Azimio la Arusha.
Kinachoweza kuonekana ni mwendelezo wa wazo: katika
maandishi ya 1962 Nyerere alisisitiza kupanua dhana ya
familia hadi kwa wanadamu wote; katika misingi ya TANU
iliyowekwa wazi baadaye, usawa wa binadamu, utu na heshima
vilikuwa miongoni mwa kanuni zilizotajwa.
MUKTADHA WA WAKATI
Azimio la Arusha lilipitishwa mwaka 1967, miaka mitano
baada ya maandishi ya Ujamaa ya 1962. Lilielekeza sera
ya TANU katika Ujamaa na Kujitegemea na kuweka bayana
misingi ya usawa na utu ndani ya jamii ya Tanzania.
KINACHOWEZA KUTHIBITISHWA
Msingi wa TANU ulieleza kwamba wanadamu wote ni sawa na
kwamba kila mtu ana haki ya utu na heshima. Hili linaonyesha
mwendelezo wa kimaadili unaoweza kuhusishwa na falsafa
ya Ujamaa, bila kudai kwamba nukuu ya 1962 ilikuwa
utekelezaji wa sera fulani.
MSINGI WA HISTORIA
Nyerere, Ujamaa: The Basis of African Socialism
(1962); TANU, The Arusha Declaration and TANU’s Policy
on Socialism and Self-Reliance (1967).
MWENENDO WA MAANA
Kutoka Ujamaa wa taifa hadi wazo la jamii ya wanadamu
1962
Wakati wa Ujenzi wa Falsafa
Nyerere alitumia dhana ya familia pana kueleza aina ya
mahusiano ya kijamii aliyoyaona kuwa msingi wa Ujamaa.
Lakini alisisitiza kwamba dhana hiyo isibaki katika
mipaka ya kabila au taifa.
LEO
Ulimwengu wa Kutegemeana
Katika dunia yenye biashara za kimataifa, uhamaji,
teknolojia na changamoto zinazovuka mipaka kama
mabadiliko ya tabianchi, wazo la kutambua maslahi ya
binadamu kwa upana linaendelea kuwa na nafasi katika
mijadala kuhusu mshikamano na ushirikiano wa kimataifa.
KESHO
Ubinadamu Unaovuka Mipaka
Kwa vizazi vijavyo, kauli hii inaweza kusomwa kama
mwaliko wa kuangalia matatizo ya dunia kwa mtazamo
unaovuka mipaka ya kisiasa: kwamba usalama, utu,
umaskini, mazingira na maendeleo vinaweza kuhitaji
ushirikiano unaotambua maslahi ya wanadamu kwa pamoja.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu hii imehifadhiwa kama tafsiri ya Kiswahili ya kauli
ya Mwalimu Julius K. Nyerere kutoka katika maandishi yake
Ujamaa: The Basis of African Socialism, yaliyochapishwa
mwaka 1962. Uchambuzi unaofuata umetenganishwa na nukuu yenyewe
ili msomaji aweze kutofautisha maneno ya Nyerere na ufafanuzi
wa kihistoria wa Maktaba. Uhusiano wa nukuu na matendo
umeelezwa kama wa kimuktadha pale ambapo ushahidi hauonyeshi
utekelezaji wa moja kwa moja.
