ORIGINAL WORDING
"To measure a country's wealth by its gross national product is to measure things, not satisfactions."
The Rational Choice — Khartoum, 2 January 1973
MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS
Nyerere: Utajiri wa Taifa Hauishii Katika Pato la Taifa
“
Kupima utajiri wa nchi kwa kutumia pato lake la taifa ni kupima vitu, si kuridhika.
UCHUMI • MAENDELEO • USTAWI WA BINADAMU
Mwalimu Julius Kambarage Nyerere
Tarehe
2 Januari 1973
Mahali
Khartoum, Sudan
Tukio / Hotuba
The Rational Choice
Aina ya Chanzo
Hotuba iliyoandikwa na Julius Kambarage Nyerere
CHANZO
Julius Nyerere Foundation
MUKTADHA
Maendeleo yalipimwaje katika Tanzania ya miaka ya 1970?
Kauli hii ilitolewa tarehe 2 Januari 1973 huko Khartoum, katika hotuba ya The Rational Choice, kipindi ambacho Tanzania ilikuwa ikijenga mfumo wake wa Ujamaa na Kujitegemea na wakati mjadala kuhusu njia ya maendeleo kwa nchi za Afrika ulikuwa sehemu muhimu ya fikra za kisiasa na kiuchumi.
Nyerere alikuwa akihoji namna maendeleo yanavyopaswa kutathminiwa. Katika sentensi hii, alitofautisha kati ya kile uchumi unachozalisha na kile ambacho uzalishaji huo unamaanisha kwa maisha ya watu. Kwa lugha nyingine, pato la taifa linaweza kuonyesha ukubwa wa shughuli za kiuchumi, lakini lenyewe halielezi kikamilifu kiwango cha kuridhika, ustawi au hali halisi ya maisha ya wananchi.
Hii ndiyo sababu neno “satisfactions” lina uzito katika original wording. Nyerere alikuwa akihamisha mjadala kutoka kwenye vitu vinavyoweza kuhesabiwa katika uchumi kwenda kwenye kile ambacho watu wanapata kutokana na uchumi huo.
MAANA NA UJUMBE MKUU
Ukuaji wa uchumi ni kipimo muhimu, lakini maisha ya watu ni sehemu ya maendeleo
Maana kuu ya kauli hii ni kwamba thamani ya maendeleo haiwezi kueleweka kikamilifu kwa kuangalia kiasi cha bidhaa na huduma kinachozalishwa na taifa pekee. Kipimo cha uzalishaji kinaonyesha shughuli za kiuchumi, lakini hakielezi moja kwa moja kama wananchi wanaishi maisha yenye afya, elimu, usalama, fursa na hali bora ya maisha.
Nyerere anatumia tofauti kati ya “things” na “satisfactions” kuonyesha tofauti hiyo. “Things” zinawakilisha kile kinachozalishwa na kuhesabika katika uchumi; “satisfactions” zinaelekeza kwenye mahitaji na manufaa ambayo watu wanapata katika maisha yao.
Kwa hiyo, hoja yake haikuhusu kukataa kipimo cha pato la taifa, bali iliweka swali pana zaidi: je, ongezeko la uzalishaji linaonekana pia katika maisha ya wananchi?
MTIZAMO WA KIHISTORIA
Wazo la maendeleo katika mazingira ya Ujamaa na Kujitegemea
Kauli ya 1973 iliingia katika mjadala ambao Tanzania ilikuwa tayari imeujenga tangu Azimio la Arusha la Januari 1967. Azimio hilo lilieleza misingi ya Ujamaa na Kujitegemea na likaweka mwelekeo wa sera uliolenga kujenga uchumi ambao ungekuwa chini ya udhibiti wa Watanzania.
Rekodi ya Mwalimu Nyerere Foundation inaonyesha kwamba baada ya Azimio la Arusha, serikali ilichukua hatua mbalimbali za kuutekeleza mwelekeo huo, zikiwemo hatua za kubadili umiliki na udhibiti wa sehemu za uchumi. Nyerere mwenyewe aliendelea kueleza uhusiano kati ya Ujamaa, Kujitegemea, uzalishaji na madhumuni ya maendeleo katika maandiko na hotuba zilizofuata.
Katika mazingira hayo, nukuu ya Khartoum inaweza kusomwa kama sehemu ya mjadala mpana wa Nyerere kuhusu swali la msingi la maendeleo: taifa linapaswa kutengeneza uchumi kwa ajili ya kuongeza uzalishaji tu, au uchumi huo unapaswa pia kuonekana katika maisha na ustawi wa watu?
UMUHIMU KWA TAIFA
Kutazama uchumi kupitia maisha ya wananchi
Kwa historia ya Tanzania, nukuu hii ni muhimu kwa sababu inafungua namna moja ya kuelewa fikra za Nyerere kuhusu maendeleo: uchumi ulikuwa chombo cha kutumikia jamii, badala ya kuwa mwisho wa maendeleo wenyewe.
Mtazamo huu unaifanya kauli hiyo kuwa sehemu ya historia ya mjadala kuhusu maana ya maendeleo nchini Tanzania. Swali lake kuu ni rahisi lakini pana: ongezeko la shughuli za kiuchumi linafika kwa kiwango gani katika maisha ya mwananchi?
Hivyo, katika Maktaba ya Nukuu za Marais, kauli hii inahifadhiwa si kama kauli kuhusu takwimu pekee, bali kama sehemu ya historia ya mjadala kuhusu uhusiano kati ya uchumi, mahitaji ya watu na madhumuni ya maendeleo.
KAULI KATIKA VITENDO
Wazo la maendeleo lilipopewa sura katika sera ya Ujamaa na Kujitegemea
Katika historia ya uongozi wa Nyerere, uhusiano wa karibu na wazo lililo katika nukuu unaonekana katika mwelekeo wa sera uliotangulia hotuba ya 1973. Hapa historia inacheza nyuma: hatua za 1967 zinasaidia kuelewa mazingira ambayo kauli ya 1973 ilitolewa.
Azimio la Arusha na mwelekeo wa uchumi unaolenga jamii
Januari 1967, TANU ilipitisha Azimio la Arusha, lililoeleza Ujamaa na Kujitegemea kama msingi wa mwelekeo wa maendeleo wa Tanzania. Hatua zilizofuata zilihusisha mabadiliko katika umiliki na udhibiti wa sehemu za uchumi na utekelezaji wa sera zilizolenga kujenga uchumi wa kijamii na wa kujitegemea.
UHUSIANO NA KAULI
Uhusiano wake unaonekana katika namna maendeleo yalivyotafsiriwa. Azimio la Arusha liliweka mkazo kwenye kujitegemea, kutokuwepo kwa unyonyaji na udhibiti wa Watanzania juu ya mwelekeo wa uchumi. Miaka sita baadaye, katika The Rational Choice, Nyerere alisisitiza tofauti kati ya kupima vitu vinavyozalishwa na kupima kuridhika kwa watu.
MUKTADHA WA WAKATI
Hatua ya 1967 ilitangulia nukuu ya 1973. Hivyo, uhusiano unaonekana zaidi kama mwendelezo wa mjadala wa maendeleo kuliko tukio lililosababishwa na nukuu hiyo. Kufikia mwaka 1973, Nyerere alikuwa akiueleza mjadala huo pia katika mazingira ya kimataifa kuhusu uchaguzi wa mfumo wa kiuchumi kwa nchi za Dunia ya Tatu.
MATOKEO YANAYOONEKANA KATIKA REKODI
Rekodi ya Mwalimu Nyerere Foundation inaonyesha kwamba Azimio la Arusha lilifuatiwa na hatua za haraka za kubadilisha umiliki na udhibiti wa sehemu za uchumi, ikiwemo kutaifishwa kwa benki binafsi za biashara mwezi Februari 1967. Hatua hizo zilikuwa sehemu ya utekelezaji wa mwelekeo wa Ujamaa na Kujitegemea wa kipindi hicho.
MSINGI WA KIHISTORIA
The Arusha Declaration Ten Years After — Julius K. Nyerere;
The Rational Choice — Khartoum, 2 January 1973;
Julius Nyerere Foundation.
MWENENDO WA MAANA
Kutoka kipimo cha uzalishaji hadi kipimo cha maisha ya watu
KABLA YA 1973
Ujamaa na Kujitegemea
Azimio la Arusha la 1967 liliweka mwelekeo wa maendeleo uliosisitiza Ujamaa, Kujitegemea na udhibiti wa Watanzania juu ya mwelekeo wa uchumi. Huo ndio ulikuwa msingi wa mazingira ya mjadala ulioendelea katika miaka iliyofuata.
2 JANUARI 1973
The Rational Choice
Nyerere aliweka hoja hiyo kwa sentensi fupi: pato la taifa linaweza kupima “vitu”, lakini kipimo hicho hakitoshi kueleza “satisfactions” — hali ya kuridhika na manufaa ambayo watu wanapata kutokana na maendeleo.
LEO NA KESHO
Maendeleo yanapimwa kwa upana zaidi
Mjadala wa sasa unaendelea kupanua namna maendeleo yanavyopimwa kwa kuangalia ustawi wa watu, usawa, mazingira na uendelevu pamoja na pato na uzalishaji. Hivyo, swali lililomo katika nukuu linaendelea kuwa sehemu ya mjadala wa kimataifa kuhusu maana ya maendeleo.
KAULI HII LEO
Kwa nini hoja ya “vitu” na “kuridhika” bado ina maana?
Leo, GDP na vipimo vingine vya pato la taifa vinaendelea kuwa sehemu muhimu ya kueleza ukubwa na mwenendo wa uchumi. Tanzania yenyewe inaendelea kupima ukuaji wa uchumi pamoja na viashiria vingine vya kijamii na kiuchumi.
Lakini mjadala wa kimataifa umeendelea kupanuka. Mwaka 2026, Umoja wa Mataifa uliwasilisha mfumo wa Beyond GDP unaopendekeza kuongezwa kwa viashiria vinavyohusu ustawi wa watu, usawa na ujumuishaji, uendelevu, mazingira, afya, elimu na usalama. Hii inaonyesha kwamba kipimo cha uzalishaji kinaweza kuwekwa ndani ya picha pana zaidi ya maendeleo.
Kwa maana hiyo, nukuu ya 1973 inaweza kusomwa leo kama sehemu ya historia ya mjadala ambao bado unaendelea: namna ya kupima maendeleo kwa kuunganisha shughuli za uchumi na maisha halisi ya watu.
MWONEKANO WA BAADAYE
Swali la msingi kwa vipimo vya maendeleo vya kizazi kijacho
Kwa siku zijazo, umuhimu wa kauli hii unaweza kuonekana katika swali la namna nchi zitakavyopima maendeleo katika mazingira ambayo uchumi, teknolojia, mazingira na mahitaji ya watu yanabadilika kwa kasi.
Ikiwa kipimo cha uchumi kinaonyesha kiasi kinachozalishwa, vipimo vya ustawi vinaweza kusaidia kueleza kile ambacho uzalishaji huo unamaanisha katika maisha ya wananchi. Hapo ndipo tofauti iliyowekwa na Nyerere kati ya “things” na “satisfactions” inapobaki kuwa swali la kihistoria lenye nafasi katika mjadala wa maendeleo ya baadaye.
UFAFANUZI WA MAKTABA
Nukuu iliyo hapo juu imetafsiriwa kutoka kwenye original wording ya Kiingereza bila kubadilisha hoja yake kuu. Original wording imehifadhiwa tofauti ili msomaji aweze kulinganisha kauli ya awali na tafsiri ya Kiswahili. Uchambuzi unaofuata unatenganisha maneno ya Nyerere, mazingira ya hotuba ya 1973, historia ya sera za maendeleo za kipindi chake na mjadala wa sasa kuhusu vipimo vya maendeleo na ustawi wa watu.
Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania
Chagua Rais kutazama mkusanyo wa nukuu, kauli na fikra zake.
01
Julius K. Nyerere
Rais wa Kwanza wa Tanzania
›
02
Ali Hassan Mwinyi
Rais wa Pili wa Tanzania
›
03
Benjamin William Mkapa
Rais wa Tatu wa Tanzania
›
04
Jakaya Mrisho Kikwete
Rais wa Nne wa Tanzania
›
05
John Pombe Magufuli
Rais wa Tano wa Tanzania
›
06
Samia Suluhu Hassan
Rais wa Sita wa Tanzania
›
TAFUTA HAPA
NUKUU UITAKAYO
Andika neno kuu, mada au jina la Rais...
Gundua hekima, maono na kauli za viongozi wa Tanzania
katika Maktaba ya Nukuu za Marais.
MWALIMU JULIUS K. NYERERE
KUHUSU
MWALIMU JULIUS K. NYERERE
Mwalimu Julius Kambarage Nyerere (1922–1999), anayeheshimiwa kama Baba wa Taifa, alikuwa mwalimu, mwanasiasa na kiongozi mkuu wa harakati za kudai uhuru wa Tanganyika. Aliongoza Tanganyika katika uhuru mwaka 1961 na mwaka 1964 akawa Rais wa kwanza wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Katika uongozi wake alisisitiza umoja wa Taifa, elimu, matumizi ya Kiswahili katika kujenga utambulisho wa kitaifa, Ujamaa na Kujitegemea, pamoja na mchango wa Tanzania katika harakati za ukombozi wa Afrika. Alistaafu urais mwaka 1985 na alifariki tarehe 14 Oktoba 1999, akiacha nafasi muhimu katika historia ya Tanzania na Afrika.
SOMA ZAIDI →